۴ مرداد ۱۳۹۶ ساعت ۱۲:۳۳
علل درمان‌محوری در نظام سلامت ایران / بخش دوم

جای خالی طب سنتی در نظام سلامت کشور

طب سنتی با نگاهی کل‌نگر، جامع و صحیح به انسان، محیط زندگی او و تعامل این دو، هدف اصلی خود را بر سالم زیستن بنا می‌کند و در حوزه درمان نیز با شناخت ریشه بیماری، به درمان آن بدون عوارض یا با عوارض اندک می‌پردازد.

به گزارش عیارآنلاین، درک عمومی فعلی از مفهوم سلامت برخاسته از نگرش­‌های پزشکی مدرن است. تجربه پزشکی مدرن به مدت بیش از دو قرن نشان داده است که آموزه‌های این طب در ایجاد سلامت چاره‌ساز نیست[۱] چراکه از یک سو، با نگرش تقلیل­‌گرایانه به انسان، ساحت جسم و روان او را از هم تفکیک و بر روی جسم تمرکز کرده است و از سویی دیگر با نگاهی جزءگرایانه و تجربه‌گرایی افراطی در ساحت جسم از درک ماهیت اصلی بیماری‌ها و درمان صحیح آن‌ها بازمانده است. نقض مکرر یافته­‌های علمی قبلی، تولید داروهای با عوارض جانبی مخرب و ارائه روش‌­های درمانی غیرمؤثر تنها بخشی از پیامدهای نگرش تقلیل‌گرایانه[۲] پزشکی مدرن است. البته نفی نگاه پزشکی مدرن به سلامت، به معنای نفی دستاوردها و یافته‌­های آن نیست.

از سوی دیگر، گاه خلط بین دو بحث «بهداشت» و «سلامت» به‌ویژه در حوزه تغذیه، باعث می­‌شود تصوری نادرست از مفهوم سلامت در اذهان شکل گیرد. باید به این نکته توجه داشت که بهداشتی بودن یک محصول یا دارو به معنی مفید بودن آن برای سلامتی نیست. محصولات غذایی و دارویی بسیاری با روش‌های کاملاً بهداشتی تولید می‌شوند که برای سلامتی بسیار خطرناک‌اند.

در مقابلِ نگرش جزءنگر پزشکی مدرن، نگرش کل‌نگر[۳] طب سنتی که با نام «طب جایگزین یا مکمل»[۴] نیز شناخته می‌شود، قرار دارد. این طب با نگاهی کل‌نگر، جامع و صحیح به انسان، محیط زندگی او و تعامل این دو، هدف اصلی خود را بر سالم زیستن بنا می‌کند و در حوزه درمان نیز با شناخت ریشه بیماری، به درمان آن بدون عوارض یا با عوارض اندک می‌پردازد.. در اینجا، ذکر این نکته ضروری است که کل‌نگری به معنای کلی‌گویی نیست، بلکه شناخت مفاهیمی چون خودسازمان‌دهی، سلسله مراتبی، پیچیدگی، ظاهرشوندگی و…[۵] و به‌کارگیری آن‌ها در علوم مختلف ازجمله پزشکی است. بازشناسی و ترویج آموزه‌های طب مکمل در سه بخش «تغذیه»، «سبک زندگی» (رفتارهای بهداشتی فردی) و «محیط زندگی» منجر به درک صحیح مفهوم سلامت و ارائه شاخص‌های جدید در ارزیابی آن می‌شود.

ارتباط طب مکمل با سازوکارهای سلامت‌محور که در یادداشت پیشین به آن اشاره شد، موضوع دیگری است که باید بدان پرداخت:

الف) حفظ سلامت خانوار توسط پزشکان خانواده مستلزم آگاهی از راهکارهای سالم زیستن در طب سنتی است؛ در این راستا می­توان دوره­های آموزشی طب سنتی را برای پزشکان حاضر در این طرح در نظر گرفت؛ ترکیب دانش پزشکی مدرن با معلومات طب سنتی علاوه بر تسهیل فهم آموزه­های طب سنتی توسط مردم، افق­های جدید پژوهشی در حوزه تشخیص و درمان را در اختیار پژوهشگران قرار خواهد داد.

ب) در راهنماهای بالینی، می‌توان نخستین مرحله درمان را به راهکارهای بی‌ضرر و کم‌هزینه طب سنتی اختصاص داد؛ چنانکه بیمار از این راهکارها نتیجه مطلوب نگرفت ارجاع به روش‌های درمانی طب مدرن در دستور کار قرار می‌گیرد.

پ) پرونده سلامت الکترونیک می‌تواند شامل اطلاعات فرد از منظر طب سنتی (مانند مزاج، تعداد حجامت و…) باشد تا در تشخیص صحیح عوامل بیماری و درمان کمک کند.

در سال­‌های اخیر، گرایش جهانی به سمت استفاده از طب مکمل رو به گسترش بوده است. کشورهایی که دارای میراث کهن طب سنتی بوده‌اند، مانند کشورهای آسیای شرقی و جنوب شرقی (ازجمله هند)، سازوکارهای بهره‌مندی از آن را در نظام سلامت خود طراحی کرده‌اند و کشورهایی که آشنایی چندانی با طب سنتی نداشته‌اند، پژوهش‌های خود را برای شناخت هرچه بیشتر این طب آغاز کرده‌اند. ازجمله عواملی که موجب تسریع گرایش جهانی به طب سنتی شده، سهولت و کم‌هزینه بودن روش‌های درمانی، عدم نیاز به فناوری‌های پیچیده، عدم بروز عوارض جانبی روش‌های درمانی یا ناچیز بودن آن، مقبولیت و پذیرش در فرهنگ عمومی مردم و امکان تهیه محصولات و داروها به‌صورت خانگی است.

*******************************************

پی‌نوشت:

[۱] http://ayaronline.ir/1396/03/240629.html

[۲] Reductionism

[۳] Holism

[۴] Alternative / Complementary Medicine

[۵] تبیین اندیشه کل‌نگر (holistic) و مبانی آن از حوصله این یادداشت خارج است و مجال دیگری می‌طلبد.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: