۴ مرداد ۱۳۹۶ ساعت ۱۰:۵۳

سود و زیان جایگزینی «ریال» با «تومان» و تغییر واحد پول ملی

تبدیل واحد پول ملی از ریال به تومان، در کنار افزایش ارزش پولی ملی و منافعی که دارد، ممکن است اقتصاد کشور را با افزایش تورم، دچار مشکل کند؛ از سوی دیگر، در شرایط کنونی که اقتصاد کشور به دلیل تحریم و فشارهای خارجی، دچار درجه بالایی از بی‌اطمینانی است، اصلاح واحد پول ملی ممکن است بی‌ثباتی‌ها را دامن بزند.

به گزارش عیارآنلاین، لایحه اصلاح قانون پولی بانکی در جلسه اخیر هیئت‌وزیران تصویب گردید و طی آن واحد پول رسمی کشور، تومان و معادل ده ریال در نظر گرفته شد تا برای تصویب نهایی به مجلس ارائه شود. این موضوع در حالی است که سال ۱۳۸۸، طرح تحول اقتصادی با هفت محور اصلی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. ازجمله محورهای طرح تحول اقتصادی، تحول نظام ارزش‌گذاری پول ملی بود که مدتی در محافل اقتصادی و رسانه‌ای، تحت عنوان حذف صفر از پول ملی مطرح شد و پس‌ازآن، تا مدت‌ها این موضوع بدون پیگیری باقی ماند.

واحد پول هر کشور به میزانی حائز اهمیت است که در کنار نام و نقشه جغرافیایی، واحد پول، آرم و پرچم سه نماد یا سمبل هر کشور به شمار می‌روند. هم‌اکنون واحد پول رسمی ایران ریال است که هر ریال به ۱۰۰ دینار تقسیم می‌شود، اما چون ریال واحد کم‌ارزشی است، تقسیمات آن در حسابداری به کار نمی‌رود. در طول تاریخ از دوره هخامنشی تاکنون، بیش از ۵۰ واحد پولی در ایران مورداستفاده قرار گرفته است. واحد پول ایران در اواخر دوره قاجاریه تومان  و هر تومان معادل ۱۰ قران بود.

طبق قانون «آحاد» در سال ۱۳۰۸، واحد پول از تومان به ریال تغییر یافت. این قانون از سال ۱۳۱۱ اجرایی شد، ولی واحد پول تومان (معادل ۱۰ ریال) تا به امروز همچنان به‌صورت غیررسمی در ایران به کار می‌رود. طبق قانون پولی و بانکی مصوب سال ۱۳۵۱، هر ریال برابر ۰٫۱۰۸۰۵۵۰ گرم طلای خالص، تعیین شد، یعنی هر گرم طلا برابر ۹۲٫۵۴ ریال. اگر قیمت هر گرم طلای خالص را در حال حاضر یک‌میلیون و ۲۵۰هزار ریال فرض کنیم، نسبت به سال ۱۳۵۱، قیمت طلا به ریال، بیش از ۱۳هزار برابر شده است. قیمت جهانی طلا نیز از سال ۱۳۵۱ تاکنون، حدود ۲۹٫۵۴ برابر رشد داشته است که اگر میزان رشد قیمت طلا نسبت به ریال را به رشد جهانی آن تقسیم کنیم، به عدد ۴۵۷٫۲۴ می‌رسیم، یعنی بیش از ۴۵۰ برابر از رشد کل قیمت طلا مربوط به تضعیف ریال و حدود ۲۹ برابر مربوط به افزایش قیمت جهانی طلا است که این موضوع کاهش چشم‌گیر ارزش واحد پول ملی کشور ایران را در طی این سال‌ها به‌خوبی نشان می‌دهد. با نسبت قرار دادن دلار، نیز مشاهده می‌شود که ریال ایران در کنار دونگ ویتنام، روپیه اندونزی و روبل بلاروس جزء کم‌ارزش‌ترین واحدهای پولی جهان به محسوب می‌شوند؛ لذا برای رفع این ضعف باید راه‌حلی اساسی در نظر گرفت.

هرگونه تغییر عمدی در ارزش واحد پول یک کشور که نسبت برابری آن به سایر ارزهای بین‌المللی یا نسبت به طلا و نقره را دستخوش تغییر سازد، اصلاح واحد پول و یا گاهی بازسازی واحد پول عنوان می‌شود. این تغییر ارزش ممکن است با تغییر شکل و نام واحد پولی همراه باشد. ولی تغییر شکل و یا نام واحد پولی به‌تنهایی، اصلاح واحد پول به‌حساب نمی‌آید. به‌طور مثال، ایران بعد از انقلاب در سال ۱۳۵۸ فقط شکل واحدهای پولی خود را تغییر داد. افزایش ارزش واحد پول یکی از حالت‌های اصلاح این واحد است که یکی از مرسوم‌ترین روش‌های این افزایش، از طریق حذف صفر از سمت راست پول ملی صورت می‌گیرد. مانند ترکیه که در سال ۲۰۰۵، شش صفر را از پول ملی خود حذف کرد.

افزایش ارزش واحد پول ممکن است از راه‌های دیگری نظیر تبدیل واحد پول ملی به یک واحد پولی در اتحادیه‌های پولی نیز صورت گیرد که همان‌طور که گفته شد، غالباً روش اول یعنی حذف صفر، مرسوم است.

ازجمله منافع افزایش ارزش واحد پول، بازسازی ارزش واحد پول، بازسازی اعتماد عمومی داخلی و بین‌المللی به واحد پول، کاهش انتظارات تورمی، کاهش هزینه بلندمدت چاپ و تولید اسکناس و مسکوک و گسترش استفاده از سکه در مبادلات، کاهش استهلاک دستگاه‌های پرداخت، صرفه‌جویی در وقت، تسهیل پرداخت در مبادلات پول، تسهیل عملیات حسابداری، بانکداری و ثبت داده‌ها است. لکن باید توجه داشت که در کنار این منافع، اصلاح و افزایش ارزش واحد پول دارای معایبی نیز هست که ازجمله آن‌ها، افزایش هزینه‌های کوتاه‌مدت شامل: تولید اسکناس و مسکوک جدید، جمع‌آوری و امحای اسکناس‌های قدیمی، تغییر و تنظیم نرم‌افزارها و سیستم‌های پرداخت و همچنین مشکلات دوره انتقال، شامل گیج شدن مردم در مبادلات و قیمت‌گذاری جدید و قدیم، اتلاف وقت مردم جهت تعویض پول قدیم و جدید، تغییر مبالغ قراردادها از پول قدیم به جدید، خطر گرد شدن قیمت‌ها به سمت بالا و تورم ناشی از آن است.

در میان معایب افزایش ارزش واحد پول، خطر ایجاد تورم مهم‌ترین موضوعی است که حساسیت امر را دوچندان می‌کند، زیرا با حذف مثلاً سه صفر از واحد پول، قدرت قیمت‌گذاری کالاها تا ۱۰۰۰ برابر کاهش می‌یابد. این موضوع ممکن است قیمت‌های سابق را به سمت بالا و واحد پول رایج سوق دهد.

با توجه به دلایل ذکرشده، تبدیل واحد پول ملی از ریال به تومان، در کنار افزایش ارزش پولی ملی و منافعی که دارد، ممکن است اقتصاد کشور را دچار مشکل کند؛ چراکه ایران همواره در دوره‌های گوناگون تورم‌های بالا را تجربه کرده است و مردم آن نیز غالباً دارای تورم انتظاری بالایی هستند؛ لذا با تغییر واحد پول ملی از ریال به تومان، این امکان وجود دارد که کشور با خطر کاهش ۱۰ برابری قدرت قیمت‌گذاری کالاها مواجه شود که این امر، منجر به افزایش قیمت‌های سابق و رشد تورم می‌گردد. از سوی دیگر، در شرایط کنونی که اقتصاد کشور به دلیل تحریم‌ها و فشارهای خارجی‌ای که حتی پس از اجرای برجام نیز لغو نشده‌اند، دچار درجه بالایی از بی‌اطمینانی است، اصلاح واحد پول ملی ممکن است بی‌ثباتی‌ها را دامن بزند. لذا تنها پس از فروکش کردن آثار بحران‌های مذکور و ایجاد شرایط ثبات اقتصادی، می‌توان انتظار داشت اقتصاد کشور از آثار سیاست اصلاح و افزایش واحد پولی در بستر پیش‌شرط‌های مذکور منتفع گردد.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: