۳ مرداد ۱۳۹۶ ساعت ۱۱:۰۰

تعارض منافع، عامل اصلی شکل‌گیری فساد در حاکمیت

به وجود آمدن موقعیت‌های تعارض منافع، عامل اصلی بروز فساد در حاکمیت است. بدین معنا که فرد یا سازمان در جایگاهی قرار می‌گیرد که بین منافع شخصی و منافع اجتماعی تعارضی وجود دارد؛ کاهش موقعیت‌های تعرض منافع، می‌تواند به کاهش فساد در کشور بیانجامد.

به گزارش عیارآنلاین، مرکز پژوهش‎های مجلس در گزارشی که در تاریخ ۲۶ تیرماه ۹۶ منتشر کرد، به بررسی دسته‌بندی و مفهوم‌شناسی مسئله تعارض منافع، به عنوان عامل اصلی شکل‌گیری فساد در حاکمیت، پرداخت. متن کامل این گزارش از اینجا، قابل دریافت است. آنچه در ادامه مشاهده می‌کنید، خلاصه‌ای از این گزارش است.

هر چند که در جامعه، عنوان تعارض منافع کمتر بر سر زبان هاست، اما این موضوع در تاروپود زندگی مردم حضور دارد و بعید است که بتوان مصداقی از فساد یافت که تعارض منافع پیش زمینه و مقدمه آن نباشد. به عنوان مثال وزیری که با تشکیل یک شرکت خانوادگی در مناقصات شرکت می‌کند یا رئیس دانشگاهی که ساخت ساختمان های دانشگاه را به شرکت پسرش واگذار می کند، یا مشاور خرید یک کارخانه که خود نمایندگی واردات این کالا را دارد و یا اینکه واردکننده یک کالا به عنوان عضوی از انجمن تولیدکنندگان داخلی آن کالا تصمیم گیری می کند.

شاکله همه فسادهای موجود در حاکمیت ها به وجود آمدن موقعیت های تعارض منافع است. بدین معنا که فرد یا سازمان در جایگاهی قرار می گیرند که در آن، بین منافع شخصی و منافع اجتماعی تعارضی وجود دارد. به منظور پیشگیری از مفاسد باید جایگاه های تعارض منافع را از بین ببریم یا کاهش دهیم، زیرا نمی توان از همه آحاد جامعه که در موقعیت تعارض منافع قرار گرفته اند انتظار داشت که اقدام درست را انجام دهند. هر چند که وجود تعارض منافع همیشه منجر به وقوع فساد نمی‌شود ولکن وقوع هر فسادی در بستر یک موقعیت تعارض منافع رخ می دهد.

دسته بندی انواع تعارض منافع

تعارض منافع شخص‌محور

این نوع تعارض منافع را می توان به دو دسته تقسیم کرد، در دسته اول، به علت برخی ویژگی های مربوط به شخص قرار گرفته در مناصب حاکمیتی (روابط خانوادگی، روابط سهام داری، اشتغال و… ) منافع شخص در تعارض با منافع حاکمیت و عموم مردم قرار می گیرد. در این نوع از تعارض منافع، اگر فرد دیگری بدون ویژگی های مزبور (مانند روابط سهامداری، اشتغال و… ) در آن جایگاه حاکمیتی قرار بگیرد، تعارض منافع بروز نمی کند.

نوع دیگری از تعارض منافع شخص محور را می توان ناشی از ساختار و قواعدی دانست که افراد در آن قرار می گیرند. به عنوان مثال طبق قواعد سازمانی ممکن است تعیین مبلغ حقوق و مزایای مدیران به عهده خودشان باشد.

تعارض منافع سازمان‌محور

این حالت نیز شبیه تعارض منافع شخص محور است ولی در مورد منافع یک سازمان مصداق پیدا می کند. به طوری که به علت ویژگی های مرتبط با سازمان مانند فعالیت های شرکت های وابسته به سازمان یا خدماتی که سازمان ارائه می کند منافع سازمان در تعارض با منافع حاکمیت قرار می گیرد. به عنوان مثال ممکن است سازمان الف به عنوان مجری یک طرح توسط حاکمیت انتخاب شود و شرکت ب که زیرمجموعه شرکت الف است نیز از جانب حاکمیت مسئولیت ارزیابی موفقیت یا عدم موفقیت طرح را بر عهده بگیرد. یا اینکه شرکت ب مسئولیت مطالعات زیست محیطی پروژه ای را بر عهده می گیرد که پیمان کار آن سازمان الف است. به عنوان مثال می توان گفت که سازمانی که درآمدهایش با وظایفش در تعارض است، همواره در جایگاه تعارض منافع قرار دارد.

توجه به مسئله تعارض منافع در کشورهای مختلف
در ایالات متحده قانون اصول اخلاقی در دولت، افشای عمومی و اجباری سابقه استخدامی و مالی مقامات دولتی و بستگان و نزدیکانشان را بنا نهاد. همچنین برای فعالیت های لابی گری مقامات دولتی در دوره ای پس از ترک شغل دولتی محدودیت ایجاد کرد. این قانون همچنین اداره اصول اخلاقی دولت را راه اندازی کرد که هدف آن دستیابی به اعتماد عمومی درباره پاکدستی و سلامت قوه مجریه تعیین گردیده است.

در کره جنوبی نیز رها نمودن سیاست های سخت مبتنی بر کشف و تنبیه پس از رخداد فساد و استفاده از سیاست های نرم با هدف از بین بردن پیش دستانه احتمال وقوع فساد، امری ضروری تلقی شد و بدین منظور کمیسیون مستقل مبارزه علیه فساد کره جنوبی برای پیاده سازی سیاست ها و اقدامات جدید در سال ۲۰۰۲ تاسیس گردید.

در فرانسه نیز که پیشگیری از مسئله تعارض منافع سابقه طولانی دارد فرمانداران از عقد قرارداد با افرادی که تحت حاکمیتشان بودند، منع شده بودند.

تعارض منافع در متون اسلامی
علامه حلی هنگام استنباط فقهی مربوط به نجاست آب چاه در شرایطی که شی نجسی در آن افتاده باشد زمانی که احساس کرد به دلیل منافع شخصی به صورت ناخواسته تمایل دارد فتوایش این باشد که آب چاه در این شرایط پاک است، دستور داد چاه خانه خویش را پر کنند و بدین ترتیب خود را از تعارض منافعی که در استنباط فقه به وجود آمده بود رها کرد.

همچنین در تعارض منافع فوت پدر و تقسیم ارث بنابر اجماع فقهای شیعه قتل پدر از موانع ارث به حساب می آید و بدین ترتیب تلاش شده است که با از بین بردن تعارض منافع دریافت ارث از انگیزه های سوء جلوگیری شود.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: