۲۱ تیر ۱۳۹۶ ساعت ۱۴:۴۱

علت تغییر رشد اقتصادی هنگام تغییر سال پایه چیست؟

آمار رشد اقتصادی که هرسال توسط بانک مرکزی منتشر می‌شود نشان می‌دهد که با تغییر سال پایه در محاسبه، نرخ رشد اقتصادی نیز تغییر می‌کند. در برخی کشورها از شاخص زنجیره‌ای در محاسبه رشد اقتصادی استفاده می‌شود که می‌تواند به عنوان یکی از روش های جایگزین در کشور ما هم استفاده شود.

به گزارش عیارآنلاین، نگاهی به آمار رشد اقتصادی که هرساله توسط بانک مرکزی منتشر می‌شود این نکته را عیان می‌سازد که با تغییر سال پایه آمار رشد اقتصادی سال‌های مختلف تا حدود ۳ درصد ممکن است تغییر پیدا کنند.
برای مثال با تغییر سال پایه از ۱۳۸۳ به ۱۳۹۰ رشد اقتصادی بدون نفت سال ۱۳۹۱ از ۱٫۱- درصد به ۰٫۴+ درصد و رشد اقتصادی بدون نفت سال ۱۳۹۲ از ۰٫۴- درصد به ۰٫۵+ درصد افزایش یافته است. این تغییر مبنای محاسباتی، ۱٫۵ درصد رشد اقتصادی بدون نفت سال ۹۱ را تغییر داده و به‌این‌ترتیب اعدادی منفی تبدیل به اعدادی مثبت شده‌اند.


همچنین در برخی از آمارهای قبلی بانک مرکزی رشد اقتصادی سال ۱۳۹۱ بر مبنای قیمت‌های سال ۱۳۷۶ هم حساب‌شده است. همان‌طور که مشاهده می‌شود ارقام رشد اقتصادی به قیمت‌های این سال اختلاف بیشتری با آخرین محاسبات رشد اقتصادی(به قیمت‌های سال ۱۳۹۰) دارد.

به عنوان نمونه مشاهده می‌شود که رشد اقتصادی سال ۱۳۹۱ به قیمت‌های سال ۱۳۷۶ برابر ۵٫۸- درصد و رشد بدون نفت در این سال ۳٫۱- درصد بوده است. یعنی با تغییر سال پایه از ۱۳۷۶ به ۱۳۹۰ رشد اقتصادی بدون نفت از ۳٫۱- به ۰٫۴+ رسیده و به‌این‌ترتیب ۳٫۵ درصد افزایش پیدا کرده است. توجه به این نکته ضروری است که حتی یک واحد درصد کاهش یا افزایش در رشد اقتصادی از اهمیت بالایی برخوردار است.

ایجاد این تغییرات در محاسبات رشد اقتصادی، اهمیت استفاده از روش‌های دقیق‌ و به‌روز آماری را گوشزد می‌سازد. علت این تفاوت‌ها در ادامه تشریح خواهد شد و مشخص می‌گردد که با فاصله گرفتن از سال پایه، رشد اقتصادی محاسبه‌شده می‌تواند از واقعیت فاصله بگیرد. بنابراین ارقام به‌دست‌آمده بر مبنای سال پایه ۱۳۹۰ به واقعیت نزدیک‌تر هستند.

تولید ناخالص داخلی (GDP) ارزش بازاری تمام کالاها و خدمات نهایی تولیدشده در داخل یک کشور در یک دوره زمانی خاص است. برای محاسبه رشد اقتصادی سالانه، سطح تولید ناخالص داخلی نسبت به سطح تولید ناخالص داخلی سال قبل سنجیده می‌شود. به این منظور ارزش بازاری کلیه کالاها و خدمات نهایی تولیدشده در سال به قیمت‌های سال پایه محاسبه‌شده و با ارزش بازاری کلیه کالاها و خدمات نهایی تولیدشده در سال قبل به قیمت‌های سال پایه مقایسه می‌گردد.

علت در نظر گرفتن قیمت‌های بازاری یک سال مشخص به‌عنوان مبنا و سال پایه آن است که افزایش قیمت کالاها و خدمات نباید تأثیری در محاسبه رشد اقتصادی داشته باشد؛ چرا که رشد اقتصادی قرار است میزان رشد حجم کالاها و خدمات تولیدشده را بسنجد و تغییر سطح قیمت‌ها نباید تأثیری در آن داشته باشد.

بر فرض مثال در یک اقتصاد دو کالایی که تنها کالاهای موجود در آن موز و سیب است و قیمت موز در سال ۱۳۹۰، ۳ واحد و قیمت سیب در این سال ۲ واحد است، تولید ناخالص داخلی عبارت است از:

تعداد موز در سال ۱۳۹۴× قیمت موز در سال ۱۳۹۰+ تعداد سیب در سال ۱۳۹۴× قیمت سیب در سال ۱۳۹۰ = تولید ناخالص داخلی سال ۱۳۹۴

تعداد موز در سال ۱۳۹۵× قیمت موز در سال ۱۳۹۰+ تعداد سیب در سال ۱۳۹۵× قیمت سیب در سال ۱۳۹۰ = تولید ناخالص داخلی سال ۱۳۹۵

درصورتی‌که تعداد موز و سیب تولیدشده در سال ۱۳۹۴ به ترتیب ۵۰ و ۸۰ عدد و تعداد آن‌ها در سال ۱۳۹۵ به ترتیب ۶۰ و ۹۰ عدد باشد می‌توان نوشت:

۳۱۰=۱۵۰+۱۶۰ = تولید ناخالص داخلی سال ۱۳۹۴ (به قیمت سال ۱۳۹۰)

۳۶۰= ۱۸۰+۱۸۰= تولید ناخالص داخلی سال ۱۳۹۵ (به قیمت سال ۱۳۹۰)

۰٫۱۶۱ = ۱-(۳۱۰/۳۶۰) = رشد اقتصادی

بنابراین رشد اقتصادی در مثال مذکور ۱۶٫۱ درصد خواهد بود.

بنابراین با فاصله گرفتن از سال پایه معمولاً تغییراتی در قیمت‌های نسبی کالاها رخ می‌دهد. مثلاً به علت پیشرفت فناوری، هزینه تولید یک کالای به‌خصوص کاهش یافته و نتیجتاً ارزش بازاری(قیمت) آن نیز کاهش می‌یابد. باید توجه داشت که رشد  بیشتر(کمتر) سطح تولید کالایی (نسبت به متوسط رشد سایر کالاها) که در سال پایه نسبت به سال مورد محاسبه به طور نسبی ارزشمندتر قلمداد می‌شده، موجب بیش‌برآورد (کم‌برآورد) رشد اقتصادی می‌گردد.

به همین علت سال‌هاست که در برخی کشورها استفاده از شاخص زنجیره‌ای در محاسبه رشد اقتصادی رواج یافته است. با استفاده از این روش، هر سال سال پایه عوض شده و میانگین قیمت دو سال آخر به‌عنوان قیمت پایه در نظر گرفته می‌شود. یعنی برای محاسبه رشد اقتصادی سال ۱۳۹۵، میانگین قیمت‌های سال‌های ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ به‌عنوان قیمت‌های پایه در نظر گرفته شده، سطح تولید این دو سال را بر مبنای آن محاسبه کرده و رشد اقتصادی محاسبه می‌شود.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: