۲۳ خرد ۱۳۹۶ ساعت ۲۱:۱۰

افزایش مهاجرت نخبگان در دولت یازدهم

با وجود اینکه همه آمارها از افزایش خروج نخبگان از کشور خبر می‌دهد، ‌وزیر علوم با استناد به بازگشت ۱۰ تا ۱۵ درصدی بورسیه‌ها معتقد است روند مهاجرت نخبگان معکوس شده است!

به گزارش عیارآنلاین،۱۵  تا ۲۵ هزار پزشک گمشده آماری است که از سوی رئیس سازمان نظام پزشکی و رئیس انجمن متخصصین داخلی ایران ارائه شده است؛ اینها بخشی از نخبگانی هستند که سال‌ها در دانشگاه‌های کشور تحصیل کرده‌اند و برای آموزش آنها هزینه شده است، اما برای کسب پروانه کار به نظام پزشکی مراجعه نکرده‌اند. این تعداد پزشک گمشده هم اکنون کجا هستند؟ پاسخ به این سؤال یکی از معضلات جدی کشور را به نمایش می‌گذارد. بخشی از این پزشکان به مشاغل دیگری غیر از پزشکی روی آورده‌اند، اما بخش عمده آنها به خارج از کشور مهاجرت کرده‌اند. در کنار این گزارش‌های رسمی از «افزایش ۲/۲ برابری» دانشجویان ایرانی امریکا در سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۶ خبر می‌دهد. با این وجود وزیر علوم معتقد است دولت یازدهم عملکرد خوبی در جذب نخبگان داشته است؛ ‌فرهادی شاهد این ادعا را بازگشت ۱۰ تا ۱۵ درصدی بورسیه‌هایی می‌داند که برای تحصیل به خارج از کشور رفته بودند!

فرار مغزها و مهاجرت نخبگان موضوع تازه‌ای نیست؛‌ سال‌هاست که کشورهای توسعه یافته به دنبال نخبگان و مغزهایی هستند که در کشورهای در حال توسعه یا جهان سوم حضور دارند و با تدابیر مختلف شرایط تحصیل و ‌اشتغال آنها را در کشورشان فراهم می‌کنند و در مقابل این نخبه‌ها را در انحصار خود می‌گیرند. این معضل دامنگیر کشور ما هم بوده و هست، اما طی سال‌های اخیر این مسئله جدی‌تر از قبل مطرح می‌شود. شاید اصلی‌ترین دلیل رسیدن مهاجرت نخبگان به وضعیت هشدار هم تدبیر انکار و بازی‌های آماری برای پنهان‌سازی واقعیت باشد. در حالی که جذب نخبگان خارج شده از کشور و حفظ نخبگانی که امروز در کشور حضور دارند نیازمند برنامه‌ریزی‌های واقعی است. در برابر این مسئولان کشور اعم از رئیس بنیاد ملی نخبگان، وزیر بهداشت یا وزیر علوم مدعی روند معکوس مهاجرت نخبگان هستند، اما آمارها و گزارش‌های رسمی این مسئله را تأیید نمی‌کند. روی دیگر این ماجرا اما حفظ نخبگان موجود در کنار تلاش برای بازگرداندن نخبگانی است که از کشور رفته‌اند؛ ‌موضوعی که با رویکرد کلی دولت در معطوف داشتن نگاهش به خارج از مرزها و با عنایت به اظهار‌نظرهای مسئولان انگار چندان جدی گرفته نمی‌شود.

مقصد پزشکان گمشده
اواخر سال گذشته بود که علیرضا زالی، رئیس سازمان نظام پزشکی کشور با استناد به آمار و ارقام و مدارک درباره مهاجرت پزشکان به عنوان یکی از گروه‌های نخبه کشور ابراز نگرانی کرد و از مسئولان خواست تا برای حل این معضل راه چاره‌ای بیابند. از نگاه وی، اختفای این اطلاعات و آمار به ضرر نظام سلامت و مصالح عمومی کشور خواهد بود. آمار اعلامی از سوی زالی، بر پایه تعداد گواهی عدم سوء‌پیشینه لاتین صادر شده برای اعضای سازمان نظام پزشکی ایران است. این گواهی بنابهدرخواست متقاضیانی که قصد ادامه تحصیل یا اشتغال در خارج از کشور دارند، صادر می‌شود.

طبق این آمار، تا پیش از سال ۱۳۹۲ به طور میانگین یک گواهی در هفته برای اعضای جامعه پزشکی صادر می‌شده در حالی که در سال ۱۳۹۴ در هر هفته بیش از ۴۱ گواهی از سوی این سازمان برای متقاضیان صادر شده که جهش ناگهانی و بزرگی به شمار می‌رود. زالی با ارائه آمار متخصصان پزشکی که به سازمان نظام پزشکی مراجعه نکرده‌اند، گفت: امروز ۱۵ هزار پزشک فارغ‌التحصیل از دانشگاه‌ها داریم که به سازمان نظام پزشکی مراجعه نکرده‌اند و حتی اگر فرض کنیم حدود ۵ هزار نفر از این جمعیت ۱۵ هزار نفری، فوت شده یا به کار دیگری مشغول شده باشند، مفهوم آن این است که ۱۰ هزار نفر دیگر ممکن است از کشور خارج شده باشند و این علاوه بر گواهی‌هایی است که در سال ۹۴ صادر کردیم.

رکورد خروج دانشجویان ایرانی
انستیتو بین‌المللی آموزش امریکا نهادی رسمی است که سالانه تعداد دانشجویان خارجی شاغل به تحصیل در این کشور را اعلام می‌کند؛ این انستیتو در آخرین بیانیه‌اش اعلام کرد در سال تحصیلی ۲۰۱۶ – ۲۰۱۵ تعداد دانشجویان ایرانی شاغل به تحصیل در امریکا به ۱۲ هزار و ۲۵۶ دانشجو رسیده که پس از انقلاب اسلامی یک رکورد محسوب می‌شود. در سال تحصیلی ۲۰۱۱ – ۲۰۱۰ تعداد دانشجویان ایرانی امریکا ۵هزار و ۶۲۶ نفر بود که این عدد در سال گذشته بیش از دو برابر شد. این افزایش باعث شد تا رتبه جمهوری اسلامی ایران در ارسال دانشجو به امریکا در سال ۲۰۱۶ به رتبه یازدهم کشورهای جهان برسد.
این انستیتو هرساله نسبت دانشجویان در مقاطع مختلف را نیز اعلام می‌کند. نکته حائز اهمیت در بررسی آمار ۲۵ کشور اول در اعزام دانشجو به امریکا این است که ایران رتبه نخست در نسبت ارسال دانشجو در مقاطع کارشناسی ارشد یا دکتری را بین کشورهای دنیا داراست. مطابق این گزارش، ۷۷/۷ درصد دانشجویان ایرانی شاغل به تحصیل در امریکا در مقطع تحصیلات تکمیلی هستند، به‌عبارت دیگر در سال تحصیلی ۹۵ ــ ۹۴ روزانه  دو دانشجو  در مقاطع کارشناسی ارشد و بالاتر کشور را به ‌مقصد امریکا ترک گفته‌اند. انستیتو بین‌المللی آموزش در گزارش سال ۲۰۱۶ خود اعلام کرده که حضور دانشجویان ایرانی در امریکا ۳۸۶ میلیون دلار به اقتصاد این کشور کمک کرده است.

مهدی سیدی، رئیس کارگروه نخبگان شورای عالی انقلاب فرهنگی ایران هم معتقد است آمار رسمی از مهاجرت نخبگان در دولت روحانی ۱۶ درصد رشد داشته است. به گفته وی آمار مهاجرت نخبگان در سال ۱۳۹۴-۱۳۹۳ رقمی نزدیک به ۱۰ هزار نفر بوده اما در سال ۹۵ به ۱۱ هزار و ۳۰۰ نفر رسیده است.  وزیر علوم اما درباره اظهارات برخی مبنی بر افزایش فرار مغزها طی چند سال اخیر می‌گوید: در دولت یازدهم به خوبی توانستیم نخبگان را ساماندهی کنیم به این معنا که نخبگان و فارغ‌التحصیلان ایرانی پس از گذراندن دوره تحصیلی‌شان در خارج از کشور به وطن بازگشتند. ۱۰ تا ۱۵ درصد بورسیه‌هایی که به خارج از کشور رفته بودند، به کشور بازگشته‌اند.

وی معتقد است: هنگامی که  می‌گوییم  فرار مغزها صورت گرفته که شخصی برای ادامه تحصیل به خارج از کشور بورسیه شده و تا سه سال بعد از اتمام تحصیلات خود به کشور بازنگردد. بازگشت اشخاصی که بورسیه تحصیلی شده‌اند، قطعاً با تأخیر رو به رو خواهد بود و این نادرست است که عنوان کنیم فرار مغزها صورت گرفته است.

فرهادی ادامه می‌دهد: بسیاری از دانشمندان ایرانی به کشور رفت‌ و آمد می‌کنند و می‌توانم بگویم هزار و ۴۰۰ مورد در این زمینه طی سه سال گذشته اتفاق افتاده است. در برابر این هفته‌نامه برنامه، که از سوی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی ایران منتشر می‌شود، به نقل از دکتر شهرام یزدانی، استاد دانشگاه شهید بهشتی نوشته است: «۹۰نفر از ۱۲۵ نفر دانش‌آموزی که در سه سال گذشته در المپیادهای جهانی رتبه کسب کرده‌اند هم اکنون در دانشگاه‌های امریکا تحصیل می‌کنند و از هر ۹۶ دانشجوی اعزامی به خارج، تنها ۳۰ نفر به ایران باز می‌گردند.» علاوه بر این رفت و آمد دانشمندان ایرانی خارج از کشور به ایران هر چند رخداد خوبی در زمینه ارتقای دانش داخلی محسوب می‌شود، اما بخش عمده این رفت و آمدها مربوط به کنگره‌های علمی است و این دانشمندان به عنوان مهمان می‌آیند و می‌روند.

منبع:جوان آنلاین

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: