۲۹ خرداد ۱۳۹۶ ساعت ۱۲:۰۷

دام، مؤلفه‌ای ضروری جهت حفاظت و احیاء مراتع کشور

یکی از مهمترین دلایل بروز نگرش منفی نسبت به حضور دام در مرتع، در نظر گرفتن شیوه مدیریت نشده حضور دام است؛ در واقع در مدیریت دام در مراتع کشور معمولاً بین دو گزینه «حذف دام از مرتع» و «چرای شدید» مقایسه صورت می‌گیرد و گزینه «حضور مدیریت شده دام در مرتع» نادیده انگاشته می‌شود.

به گزارش عیارآنلاین، مراتع از جمله ظرفیت‌های اصلی در تامین امنیت پایدار غذایی محسوب می‌گردد، این اراضی همچنین دارای مزایای زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی فراوانی بوده و قابلیت ایجاد فرصت‌های شغلی جدید، افزایش تولیدات دامی، رونق اقتصادی، افزایش درآمد کشاورزان و دامداران و عشایر را دارد. با این وجود بهره‌برداری بهینه و پایدار از این منابع نیازمند شناخت صحیح مولفه‍‌های تاثیرگذار، برنامه‌ریزی اصولی و مدیریت کارآمد می‌باشد. به طور کلی سیستم‌های طبیعی با توجه به ماهیتشان سیستم‌هایی حساس بوده و پایداری آنها به مولفه‌های متعددی وابسته است. مراتع نیز به عنوان یک سیستم طبیعی تحت تاثیر مولفه‌های زیستی و غیرزیستی متعددی قرار دارد و این مولفه‌ها در طول زمان به یک حالت تعادل رسیده‌اند، در واقع پایداری هر یک از مولفه‌ها منوط به پایداری مولفه دیگر بوده و حذف هر کدام باعث ایجاد اختلال در کل سیستم خواهد شد. در فرایند حفاظت، احیاء و چرخه طبیعی سیستم‌های مرتعی، دام یکی از مولفه‌های ضروری محسوب می‌شود. به طور کلی در رابطه با ضرورت حضور دام در حفاظت از مراتع شاید بتوان گفت که به همان اندازه‌ای که حیات دام به مرتع وابسته است حیات مرتع نیز به حضور دام وابستگی دارد. در این رابطه مطالعات علمی بسیاری صورت گرفته است و برخی کشورها تجربه‌های موفقیت آمیزی داشته‌اند. در این نوشتار مختصراً به نقش دام در حفاظت و احیاء مراتع و ضرورت حضور آن در مراتع پرداخته می‌شود.

نقش دام در چرخه عناصر غذایی اکوسیستم مرتعی: چرخه غذایی صحیح در محیط خاک یکی از مولفه‌های اساسی در پایداری اکوسیستم مرتعی می‌باشد. ایجاد اختلال در چرخه عناصر غذایی خاک در درازمدت منجر به کاهش باروری خاک شده و در نتیجه تخریب مراتع را به دنبال خواهد داشت، لذا پایداری خاک پیش‌نیاز پایداری تولید در مرتع محسوب می‌شود. در مراتعی که دام حضور داشته و عمل چرا صورت می‌گیرد، چرخه غذایی به درستی شکل گرفته و مقادیر عناصر غذایی همانند پتاسیم در حد بهینه قرار دارد، دلیل این مساله اثر مثبت دام بر موجودی عناصر غذایی خاک از طریق تردد و دفع فضولات دامی می‌باشد.

نقش دام در چرخه آبِ اکوسیستم مرتعی: تردد بیشتر دام‌ها باعث مدفون شدن بیشتر فضولات و لاشبرگ شده و فسفر خاک را افزایش می‌دهد. افزایش ماده آلی خاک از طریق مدفون شدن این مواد باعث کاهش آبشویی و کاهش فرسایش خاک شده و رطوبت خاک نیز افزایش می‌یابد. لازم به ذکر است که فرسایش و آبشویی یکی از مهمترین عوامل در کاهش حاصلخیزی خاک محسوب می‌شود. همچنین در مناطق خشک در اثر چرا، مقداری از اندام‌های گیاه برداشت شده و در نتیجه در دوره خشکی به علت کم شدن سطح تبخیرکننده، گیاه بهتر می‌تواند در مقابل خشکی از خود مقاومت نشان دهد.

نقش دام در رشد و تکثیر گونه‌های مرتعی: برخی از گیاهان مرتعی خصوصاً گیاهان بوته‌ای برای زنده ماندن و رشد قوی‌تر یا رشد مجدد نیاز به قطع شاخه، برگ‌ها و جوانه‌ها دارند. به طوریکه در صورت عدم چرای دام برای مدت زمان طولانی، رشد یا رشد مجدد در آنها متوقف شده و در نتیجه موجب خشک شدن و مرگ و میر آنها می‌شود. همچنین دام‌ها با تراوش بزاق دهان بر روی گیاهان باعث تحریک رشد آنها خواهند شد. چراکه بزاق دهان حیوان حاوی برخی مواد محرک رشد گیاهی بوده و باعث تحریک رشد گیاه و ایجاد گیاهانی قوی‌تر و بوته‌های پهن‌تری می‌شود. در مراتع قرق‌شده، گیاهان رشد ضعیف‌تری دارند. همچنین حذف دام از مراتع و ایجاد قرق‌های طولانی مدت منجر به افزایش تعداد موریانه‌ها، کلونی‌های مورچه و جوندگان شده و مساله سلامت مرتع مورد تهدید قرار گرفته و در نتیجه توان تولیدی مرتع کاهش می‌یابد. علاوه بر آن در مراتع قرق شده به علت انباشت علوفه خشک، خطر بروز آتش‌سوزی فراوان بوده و اکوسیستم زیستی مراتع در معرض نابودی قرار دارد، چیزی که در سال‌های اخیر متاسفانه بیشتر شاهد آن بوده‌ایم.

جمع‌بندی: یکی از عوامل کلیدی در تخریب مراتع و بیابان‌زایی، برخورد سطحی و غیرعالمانه با حضور دام در مرتع می‌باشد. هنوز برخی از کارشناسان مرتبط با این حوزه، دام را عامل تخریب مرتع دانسته و مانعی در حفاظت از مرتع قلمداد می‌کنند در حالی که به روزترین منابع و مطالعات علمی در سطح جهان این نوع نگاه را کاملاً رد کرده و حضور دام را کلیدی‌ترین مولفه در احیاء و حفاظت از مراتع بر می‌شمرند.

یکی از مهمترین دلایل بروز نگرش منفی نسبت به حضور دام در مرتع، در نظر گرفتن شیوه مدیریت نشده حضور دام می‌باشد، در واقع در مدیریت دام در مراتع کشور معمولاً بین دو گزینه «حذف دام از مرتع» و «چرای شدید» مقایسه صورت می‌گیرد و گزینه «حضور مدیریت شده دام در مرتع» نادیده انگاشته می‌شود. لذا بهتر است متولیان امر ضمن حفظ نگاه یکپارچه به مساله اکوسیستم مرتعی، به جای اتخاذ شیوه‌های غیرمسئولانه‌ای همچون قرق طولانی مدت مراتع، موانع حضور مدیریت شده دام در مرتع را مرتفع نمایند. بنابراین به جای دوگانه باطل «حذف یا عدم حذف دام از مرتع» باید روی «سیستم‌های صحیح چرای دام در مرتع» تمرکز شود.

تلگر

برچسب‌ها:

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: