۳۰ بهمن ۱۳۹۵ ساعت ۰۱:۲۵

کارنامه مسکن مهری وزارت راه‎وشهرسازی دولت یازدهم

در ایام رقابت های انتخاباتی سال ۹۲، تقریبا هر شش کاندیدا انتقاداتی به طرح مسکن مهر داشتند، اما همگی آنها با مثبت ارزیابی کردن این طرح بر ادامه آن با یک سری اصلاحات در صورت «رئیس‌جمهور شدن» تاکید کردند، در این راستا کارنامه وزارت راه‎وشهرسازی دولت یازدهم در حوزه مسکن مهر بررسی شده است.

به گزارش عیارآنلاین، در ایام رقابت های انتخاباتی سال ۹۲، تقریبا هر شش کاندیدا انتقاداتی به طرح مسکن مهر داشتند، اما همگی آنها با مثبت ارزیابی کردن این طرح بر ادامه آن با یک سری اصلاحات در صورت «رئیس‌جمهور شدن» تاکید کردند. به عنوان مثال، حسن روحانی، رئیس ‌جمهوری کنونی نیز در مناظره اقتصادی نامزدهای انتخابات ۹۲ در ۱۰ خردادماه ۱۳۹۲ درباره طرح مسکن مهر گفت[۱]: «اصل تامین مسکن ارزان برای جامعه ما جزء برنامه های دولت تدبیر و امید است و طرح مسکن مهر با مشکلاتی مواجه است ضمن اینکه اصل کار پسندیده است اما با شتابزدگی پیش رفته است. مشکلات مسکن مهر بسیار زیاد است ولی چاره ای نیست که در دولت آینده اشکالات آن مرتفع شود».

عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی دولت یازدهم هم در ۲۳ مردادماه ۱۳۹۲ و در جلسه‌ گرفتن رأی اعتماد مجلس ضمن انتقاد از وضعیت خدمات زیربنایی و روبنایی طرح مسکن مهر و همچنین سطح مداخله دولت در این طرح گفت: «شخص من هرگز با مسکن مهر مخالف نبوده و نیستم و من جزو اولین کسانی بودم که این موضوع را وارد نظام برنامه‌ریزی ایران کردم که بعد از آن، این مسئله ردیف پیدا کرد و مباحث دیگری چون بهسازی مسکن روستایی و مسکن اجتماعی تا قبل از دوره‌ی مسئولیت من در تاریخ ایران سابقه ندارد». آخوندی در مراسم تودیع و معارفه وزرای راه و شهرسازی در تاریخ ۲۹ مردادماه ۱۳۹۲ هم درباره این طرح گفت[۲]: «گرچه من نسبت به مسکن مهر نقد داشتم، ولی با توجه به اینکه سرنوشت حدود ۱۰ میلیون نفر به آن گره خورده، هیچ تغییر سیاستی نسبت به پروژه‌های شروع شده مدنظر نیست و سعی می‌کنیم نواقص آن را برطرف کنیم».

بر همین مبنا انتظار می رفت که امید مردم برای خانه دار شدن با ارائه زمین رایگان و ساخت مسکن ارزان با کیفیت مد نظر دولت جدید، زنده بماند و میلیون ها نفر از متقاضیان مسکن مهر که در انتظار تحویل واحدهای مسکونی خود بودند نیز این واحدها را با رفع اشکالات وارده بر مسکن مهر، تحویل بگیرند. اما این امر محقق نشد و عملا با ادامه اجرای طرح مسکن مهر در دولت یازدهم دچار تغییرات عمده ای شد و روند تکمیل آن به شدت کند گردید.

از اوایل شهریورماه ۱۳۹۲، آخوندی و برخی از مقامات ارشد اقتصادی دولت یازدهم مانند وزیر امور اقتصاد و دارایی و رئیس کل بانک مرکزی[۳] به شدت نسبت به ابعاد مختلف طرح مسکن مهر بخصوص شیوه تامین مالی آن انتقاد و آنرا یکی از ریشه های اصلی تورم بالای کشور اعلام کردند. به عنوان مثال، علی طیب نیا، وزیر امور اقتصاد و دارایی در برنامه تلویزیونی «نگاه یک» در تاریخ ۲ شهریورماه ۱۳۹۲ گفت[۴]: «ساخت مسکن ارزان قیمت برای عامه مردم مقدس است و همه ما وظیفه داریم در این مسیر حرکت کنیم اما متاسفانه برای تولید مسکن ارزان قیمت به رشد نقدینگی و منابع بانک مرکزی متوسل شدیم. اگر بگوییم چیزی حدود نیمی از کل پایه پولی و نقدینگی کشور به مسکن مهر مربوط می شود شاید تعجب آور باشد که برای تحقق یک هدف مقدس ما به یک ابزار نا مناسب متوسل شدیم». وزیر راه و شهرسازی هم در برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری شبکه دو در تاریخ ۳ شهریورماه ۱۳۹۲ با اشاره به اینکه  مسکن مهر مانند یک سیب بسیار زیبا به مردم نشان داده شده است، این سیب باید قاچ شود و آن را کالبدشکافی کرد، گفت[۵]: «باید با مردم گفت‌وگو کنیم و از آنها بپرسیم: تورم زیاد را می‌خواهید یا مسکن مهر را؟ دولت در برابر این انتخاب قرار دارد: آیا چنین طرح‌هایی را ادامه دهد یا خیر، یا این‌که تورم را پایین نگه دارد؟ خوب است که در این زمینه با مردم گفت‌وگو شود».

اما انتقادات وزیر راه و شهرسازی به این جا ختم نشد و نهایتاً با تلاش آخوندی، در جلسه ۸ آبان ماه ۱۳۹۲ هیئت دولت، عملا دستور توقف مسکن مهر در دولت یازدهم صادر شد[۶]. در این جلسه، گزارش وزارت راه و شهرسازی از طرح مسکن مهر ارایه شد و دولت، وزرای امور اقتصادی و دارایی، نیرو، راه و شهرسازی و رییس کل بانک مرکزی را موظف نمود که جهت آگاهی شهروندان از آثار کلان این طرح از جمله آثار تورمی که به بار آورده و تعهدات فاقد منابعی که برای دولت یازدهم مشکلات فراوانی را ایجاد نموده است و کاستی های بسیاری که دارد، اطلاعات لازم را در اختیار مردم قرار دهند.

با این وجود، آخوندی همچنان وعده تکمیل واحدهای باقی مانده این طرح، تکمیل و پیگیری خدمات زیربنایی و روبنایی و خدمات بانکی مرتبط را داد و بر عزم دولت در تکمیل پروژه‌های مسکن مهر تاکید کرد. با این وجود، عملکرد وزیر راه و شهرسازی، در تکمیل پروژه‌های مسکن مهر چندان موفق آمیز نبود و روند تکمیل این پروژه ها به شدت کند شد به گونه ای که طبق نظر کارشناسان، اگر میزان پیشرفت پروژه های مسکن مهر با همین منوال پیش می رفت تا پایان دولت یازدهم هم به اتمام نخواهد رسید. این در حالی بود که میلیون ها نفر متقاضی مسکن مهر، سرمایه های اندک خود را که با زحمت فراوان به دست آورده بودند، به امید خانه دار شدن و با اعتماد به نظام جمهوری اسلامی، نزد دولت سپرده بودند و با هزاران امید، چشم به دستان مسئولین دولت یازدهم دوخته بودند تا کلید خانه هایشان را هر چه زودتر از آنها تحویل بگیرند. پیشرفت بسیار کند پروژه های مسکن مهر و اهمیت بالای این موضوع در زندگی متقاضیان این طرح، باعث شد که مقام معظم رهبری در دیدار با رئیس جمهور و اعضای هیات دولت در ۵ شهریورماه ۱۳۹۳ صراحتا خواستار توجه جدی دولت یازدهم برای تکمیل پروژه های ناتمام مسکن مهر شوند و فرمودند[۷]:  «اگر احتمالاً با اصل طرح مسکن مهر و یا نحوه تزریق اعتبارهای بانکی به آن مخالفتی وجود دارد، اما این را هم بدانیم که اکنون چند میلیون نفر چشم انتظار تکمیل مسکن مهر هستند و باید این کار به طور جدی پیگیری شود و به اتمام برسد.»

با این وجود، وزیر راه و شهرسازی نه‌تنها اقدام جدی‌ای در راستای تکمیل طرح مسکن مهر انجام نداده است، بلکه بارها با استفاده از تعابیر توهین آمیزی مانند «طرح مزخرف[۸]» و «طرح پوپولیستی» از اجرای این طرح در دولت قبل به شدت انتقاد کرده است و حتی مدعی شده است که با اجرای طرح مسکن مهر، قیمت زمین ۹ برابر و قیمت ساختمان ۶ برابر شد![۹] برخی دیگر از تعابیر آخوندی درباره طرح مسکن مهر به شرح زیر است:

  • در حاشیه مراسم سالگرد افتتاح حساب ۱۰۰ حضرت امام (ره) و تاسیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی (۲۱ فروردین ماه ۱۳۹۳)[۱۰]: «مسکن مهر برخلاف تمام سیاستهای ابلاغی حضرت امام و مقام معظم رهبری است چرا که در آن سیاست‌های ابلاغی گفته شده که دولت مداخله نکند اما این حداکثر مداخله بود. در پروژه مسکن مهر گفته شده بود که واحدهای مسکونی در مکان‌های قابل سکونت و دارای خدمات زیربنایی تامین و احداث شود اما اینطور نشد. در سیاستهای ابلاغی حضرت امام گفته شده بود که مسکن را خود مردم بسازند اما مسکن مهر را دولت احداث کرد و خدمات زیربنایی آنها هنوز مشکل دارد».
  • در صحن علنی مجلس (۲۴ خردادماه ۱۳۹۵)[۱۱]: «طرح فاجعه‌آمیز مسکن مهر یکصدهزار میلیارد تومان هزینه به همراه داشت. مجدد می گویم و در مجلس قبل هم با صدای بلند گفتم که این طرح (مسکن مهر)، یک طرح فاجعه آمیزی بوده و منافع و منابع ایران را اتلاف کرده است».
  • مصاحبه با روزنامه ایران (۲۷ مردادماه ۱۳۹۵)[۱۲]: «اصلی‌ترین مسأله‌ این پروژه این بود که هیچ تعریفی از شهر نداشت. فکر می‌کردند که شهر ساختمان و خیابان و معبر است، در صورتی که شهر سازمان اجتماعی است. اصلاً به عنصر انسان در شهر توجه نداشتند. در واقع شهر را انبار آدم درنظر می‌گرفت، به جای آنکه کالا داخل آن بریزند، آدم داخل آن می‌ریختند… از پول متقاضیان آن را ساخته‌اند و پول مردم را در بیابان حرام کرده‌اند… وضع پروژه‌های مسکن مهر حتی از پروژه‌های ساخت‌وساز اروپایی‌ها پس از جنگ جهانی دوم هم که دهه‌ها نابسامانی در محیط شهرهای این کشورها را در پی داشت، بدتر و نابسامان‌تر است. شهر را انبار آدم در نظر می‌گرفت، به‌جای آنکه کالا داخل آن بریزند، آدم داخل آن می‌ریختند».

آخرین وضعیت پیشرفت مسکن مهر در دولت یازدهم

در ادامه مناسب است نگاهی به آخرین وضعیت این طرح و همچنین اقدامات وزارت راه و شهرسازی در راستای تکمیل آن با توجه به گزارش های کمیسیون عمران مجلس نهم (قرائت شده در تاریخ ۶ اردیبهشت ماه ۱۳۹۴)[۱۳] و کمیسیون اصل ۹۰ مجلس دهم (قرائت شده در تاریخ ۲۵ مهرماه ۱۳۹۵)[۱۴] بیاندازیم[۱۵]. براساس این گزارش ها، مهمترین اقدامات وزارت مسکن و شهرسازی دولت یازدهم برای تکمیل طرح مسکن مهر عبارت بودند از:

۱- اخذ مصوبه شورای پول و اعتبار برای افزایش زمان بازپرداخت اقساط تسهیلات مسکن از ۱۵ سال به ۲۰ سال و افزایش سقف تسهیلات فردی از ۲۵ میلیون تومان به ۳۰ میلیون تومان

البته اخیرا، طرح افزایش سقف تسهیلات تا ۴۰ میلیون برای پروژه های خاص نیز تصویب شده است.

۲- اخذ مصوبه شورای پول و اعتبار برای افزایش سقف کلی تسهیلات به ۵۵ هزار میلیارد تومان

۳- اخذ مصوبه بانک های عامل همانند بانک مسکن برای یکسان سازی نرخ سود تسهیلات مسکن مهر به میزان ۴، ۷ و ۹ درصد.

همچنین مطابق با این گزارش ها، آخرین وضعیت طرح مسکن مهر (اواسط تابستان ۹۵) به شرح زیر است:

  • تعداد کل واحدهای مسکن مهر: ۲ میلیون و ۲۱۵ هزار واحد (البته این رقم تا پایان سال ۹۳، ۲ میلیون و ۳۶۰ هزار واحد بود[۱۶])
  • تعداد کل واحدهای تحویلی به متقاضیان (فروش اقساطی): حدود ۱ میلیون و ۴۸۹ هزار واحد
  • تعداد کل واحدهای اتمام یافته ولی تحویل داده نشده (به دلیل فقدان امکانات زیربنایی و روبنایی): حدود ۴۲۳ هزار واحد[۱۷]
  • تعداد کل واحدهای در حال ساخت: ۳۰۳ هزار واحد[۱۸]

وزیر راه و شهرسازی در مصاحبه با روزنامه ایران در تاریخ ۲۷ مردادماه ۱۳۹۵ رسما اعلام کرد که به دنبال تکمیل ۱۶۶ هزار واحد فاقد متقاضی و دارای پرونده قضایی نیست و صرفا وعده تکمیل مابقی واحدها (۱۳۷ هزار واحد) را تا پایان امسال داد.

مهم‌ترین توجیه مدیران ارشد وزارت راه و شهرسازی برای پیشرفت کند طرح‌ مسکن مهر در دولت یازدهم، کمبود منابع است؛ به گونه‌ای که اعتبار ماهیانه تخصیص‌یافته به این طرح از ۶۰۰ میلیارد تومان در تیر ۹۲ به ۸۰ میلیارد تومان در دی‌ماه۹۳ کاهش یافته است [۱۹]. این در حالی است که مطابق با آمارهای ارائه شده توسط وزارت راه و شهرسازی به کمیسیون اصل ۹۰ مجلس (گزارش ۲۵ مهرماه ۱۳۹۵ این کمیسیون درباره مسکن مهر)، تا اواسط تابستان امسال ۱۰ هزار و ۱۵۴ میلیارد تومان اقساط بازگشتی مسکن مهر (از طرف مردم به بانک مسکن) بوده است که در اختیار مدیران این وزارتخانه  قرار داشته است. اما این مبالغ به جای هزینه شدن برای تکمیل پروژه های نیمه‌تمام مسکن مهر، صرف پرداخت بدهی بانک مسکن به بانک مرکزی و افزایش وام خرید مسکن شده است.

در هر صورت، وضعیت نامطلوب پیشرفت طرح مسکن مهر در دولت یازدهم موجب تجمعات مکرر متقاضیان این طرح در مقابل مجلس شورای اسلامی و سایر نهادهای متولی از سال ۱۳۹۳ تاکنون شده است زیرا این طرح که قرار بود در ماه های ابتدایی دولت یازدهم به پایان برسد تا پایان امسال نیز تکمیل نخواهد شد و حال باید دید دولت بعدی چه سیاستی درباره این طرح اتخاذ خواهد کرد.

منابع و پیوست ها:

[۱] http://rouhani.ir/event.php?event_id=59

[۲] https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/05/29/121855

[۳] ولی الله سیف، رئیس کل بانک مرکزی هم در سال های ۹۲ و ۹۳، بارها از شیوه تامین مالی طرح مسکن مهر به شدت انتقاد کرد. به عنوان مثال، ایشان در مصاحبه با خبرگزاری ایلنا در تاریخ ۱۹ خردادماه ۱۳۹۳ گفت: «مسکن مهر تصمیمی بود که از یک جهت، خیلی مطلوب جلوه می‌کرد و هدفش ایجاد مسکن برای اقشار ضعیف بود، منتها روش تأمین مالی که برای این طرح انتخاب شد، بسیار بسیار روش غلطی بود…قطعا سهم بسیار بسیار عمده تورم ۴۵ درصدی زمان دولت قبل را، همین اجرای غیر اصولی و غیرکارشناسانه پروژه مسکن مهر داشت که برای برخی از اقشار جامعه پیش بینی شده بود، که فشار آن را تمام آحاد جامعه باید تحمل می کردند».

[۴] http://www.mehrnews.com/news/2122098

[۵] https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/06/04/125662

[۶] http://president.ir/fa/72463

[۷]

[۸] https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/11/15/643707

[۹] http://iran-newspaper.com/newspaper/page/6288/5/146473/0

[۱۰] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13930121000293

[۱۱] http://www.iribnews.ir/fa/news/1172491

[۱۲] http://iran-newspaper.com/newspaper/page/6288/5/146473/0

[۱۳] https://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/02/06/722281

[۱۴] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13950725000188

[۱۵] این گزارش ها براساس آمارهای وزارت راه و شهرسازی تنظیم شده است.

[۱۶] با پیگیری وزارت راه و شهرسازی بیش از ۸۰ هزار مسکن مهر خودمالکی به این بهانه که بعد از سال ۹۲ کد پروژه گرفته اند و در غالب طرح مسکن مهر حساب نمی شوند، از این آمار حذف شدند

[۱۷] بخشی از این واحدهای مسکن مهر به فروش اقساطی هم رسیده‌اند و دفترچه قسط آن‌ها صادرشده است! (مقامات ارشد وزارت راه و شهرسازی این گروه از واحدهای مسکن مهر که فعلا غیرقابل سکونت هستند و تحویل هم داده نشده اند را مشابه گروه اول و جزو واحدهای اتمام یافته مسکن مهر محسوب می کنند!)

[۱۸] ۱۱۷ هزار واحد فاقد متقاضی و ۴۹ هزار واحد دارای پرونده قضایی

[۱۹] این رقم در ۹ ماه پایانی دولت دهم، ۵۸۰ میلیارد تومان در ماه، در نیمه دوم سال ۹۲، ۳۰۰ میلیارد تومان در ماه و در ماه های ابتدایی سال ۹۳، ۱۵۰ میلیارد تومان در ماه بوده است.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: