۲۸ دی ۱۳۹۵ ساعت ۱۰:۰۶

کشت دیم، ظرفیتی مغفول مانده در حوزه امنیت غذایی

مقایسه عملکردهای مطلوب کشت دیم با عملکردهای مرسوم کشت دیم کشور نشان‌دهنده خلاءهای مدیریتی فراوان در این عرصه می‌باشد. با تغییر شیوه‌های مدیریتی مرسوم به شیوه‌های مدیریتی مطلوب می‌توان این ظرفیت‌ها را بالفعل کرد و شاخص‌های امنیت غذایی را ارتقاء بخشید.

به گزارش عیارآنلاین، با وجود اینکه اراضی کشت دیم نزدیک به نیمی از سطح اراضی زراعی کشور را تشکیل می‌دهد اما تنها بخش بسیار کمی از میزان تولیدات زراعی سالانه مربوط به این اراضی می‌باشد. مطابق با آمارنامه زراعی سال ۹۴-۱۳۹۳، از ۱۱،۳ میلیون هکتار سطح برداشت کل محصولات زراعی، حدود ۵۳ درصد مربوط به اراضی کشت آبی و ۴۷ درصد مربوط به اراضی کشت دیم بوده است، در حالی که در همان سال از حدود ۷۷ میلیون تن انواع محصولات زراعی تولیدی، حدود ۹۲ درصد متعلق به اراضی کشت آبی بوده و تنها حدود ۸ درصد میزان تولید متعلق به اراضی کشت دیم می‌شد.

 

اما سوال اصلی این است که آیا ظرفیت واقعی کشت دیم در همین حد می­باشد؟! آیا اراضی فعال کشت دیم کشور تنها توان تولید ۸ درصد از مجموع محصولات زراعی ما را دارند؟! پاسخ به این پرسش بر مبنای دو مولفه “عملکرد مطلوب زراعی” و “سطح بالقوه کشت دیم” قابل بررسی است. در این مجال ظرفیت کشت دیم صرفاً بر مبنای عملکردهای زراعی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

در مقایسه با عملکردهای نامطلوبی که اکثر کشاورزان دیمکار برداشت می‌کنند، عملکرد مطلوب شامل عملکردهای بدست آمده توسط کشاورزان نمونه و همچنین عملکرد بالقوه ارقام اصلاح­شده کشت دیم می‌باشد. با توجه به عملکردهای مطلوب زراعی، با اطمینان می­توان گفت که ظرفیت تولیدی و حاصلخیزی اراضی کشت دیم بسیار بیشتر از میزان فعلی بوده و متاسفانه مشکل اصلی به عدم مدیریت صحیح این اراضی برمی‌گردد.

در رابطه با عملکرد بالقوه ارقام اصلاح­شده کشت دیم باید گفت که در اکثر مزارع کشت دیم کشور، به طور متوسط تنها کمتر از یک سوم از عملکردهای بالقوه ارقام اصلاح­شده­ حاصل می‌شود.

شایان ذکر است که ارقام اصلاح­شده کشت دیم توسط موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور عرضه می‌شود و عملکردهایی که برای این ارقام گزارش می‌گردد متوسط عملکردی است که این موسسه در شرایط مزرعه­ای و تحت عملیات‌های مناسب به­زراعی در نقاط مختلف کشور و در بازه زمانی بلندمدت مورد ارزیابی قرار داده و گزارش می‌دهند. در واقع عملکردهای اعلام­شده برای ارقام اصلاحی در همان شرایط اقلیمی و خاکی موجود در مزراع معمولی کشت دیم کشور حاصل می‌شود.

علاوه بر عملکرد بالقوه ارقام اصلاح­شده، عملکردهای کشاورزان نمونه دیم­کار نیز دلیلی دیگر بر بالا بودن ظرفیت تولیدی این اراضی می‌باشد. به طوری که عملکردهای کشاورزان نمونه دیم­کار در نقاط مختلف کشور چندین برابر عملکرد کشاورزان معمولی است، این در حالی است که کشاورزان نمونه دیم­کار نیز در همان شرایط اقلیمی و خاکی موجود در اراضی کشاورزان معمولی اقدام به کشت می‌کنند، ولی با رعایت اصول به­زراعی و انتخاب ارقام مناسب اصلاح­شده، عملکردهای چندین برابری بدست می‌آورند. به عنوان مثال در سال ۱۳۹۴ عملکرد کشاورز نمونه دیم­کار در محصول نخود دیم، در استان کرمانشاه با متوسط بارندگی ۴۵۱ میلی­متر در سال، ۲۷۰۰ کیلوگرم بر هکتار بود، در حالی که در همان سال متوسط عملکرد نخود دیم در این استان تنها ۳۰۲ کیلوگرم در هکتار بوده است!!

همچنین در همان سال عملکرد کشاورز نمونه دیم­کار در محصول گندم دیم در استان اردبیل با میانگین بارندگی ۳۳۵ میلی­متر در سال، ۶٫۴ تن در هکتار بود. در حالی که در همان سال متوسط عملکرد گندم دیم در این استان تنها ۱٫۵ تن در هکتار بوده است!!

شایان ذکر است که هر ساله کشاورزان نمونه دیم­کار از استان­های مختلف با شرایط آب‌و‌هوایی متفاوت موفق به ثبت رکورد عملکردی در کشت دیم می‌شوند، بنابراین می‌توان گفت که این ظرفیت در استان­های مختلف وجود داشته و مختص به یک استان با شرایط آب‌و‌هوایی مطلوب نمی‌باشد. به عنوان مثال در رابطه با کشت گندم دیم، در سال ۱۳۹۱ کشاورز نمونه از استان آذربایجان‌شرقی با متوسط بارندگی بلندمدت ۲۸۷ میلی­متر در سال، در سال ۱۳۹۲ کشاورز نمونه از استان آذربایجان‌غربی با میانگین بارندگی بلندمدت ۳۷۷ میلی­متر در سال، در سال ۱۳۹۳ کشاورز نمونه از استان خراسان شمالی با میانگین بارندگی بلندمدت ۳۰۴ میلی­متر بوده است.

بنابراین اختلاف زیاد موجود بین عملکردهای مطلوب و عملکردهای مرسوم کشت دیم کشورنشان‌دهنده خلاءهای مدیریتی فراوان در این عرصه می‌باشد. با تغییر شیوه‌های مدیریتی مرسوم به شیوه‌های مدیریتی مطلوب می­توان این ظرفیت‌ها را بالفعل کرد و شاخص‌های امنیت غذایی را ارتقاء بخشید. البته بحران مدیریت در حوزه کشت دیم کشور مورد تایید مسولین مربوطه نیز می‌باشد ولی متاسفانه هیچ نوع چاره­ای برای حل بحران اندیشیده نمی‌شود. به طوری که مطابق با اظهارات وزیر محترم جهاد کشاورزی، به طور کلی کشاورزان نمونه دیم­کار بیش از ۵ برابر متوسط کشور عملکرد برداشت می‌کنند. همچنین رییس سابق موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور معتقد است که حدود ۵۵ تا ۸۰ درصد از ظرفیت کشت دیم در ایران استفاده نمی‌شود.

امروزه با توجه به پایین بودن سطح منابع آبی تجدیدپذیر در کشور، توسعه و بهبود کشت زراعی و باغی دیم در اراضی مناسب، یک ضرورت جدی تلقی می‌شود، توسعه اصولی کشت دیم علاوه بر افزایش ظرفیت­‌های تولید غذا، می‌تواند در کنترل منابع آبی تجدیدناپذیر و تغذیه سفره­های آبی زیرزمینی نیز موثر واقع شود.

داوود داذاشی کارشناس کشاورزی

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: