۲۸ آذر ۱۳۹۵ ساعت ۱۳:۵۹

پیمان پولی دوجانبه؛ بهترین راهکار برای کنترل قیمت دلار

با استفاده از پیمان پولی دوجانبه، بانک­‎های مرکزی دو کشور به جای استفاده از ارزهای رایجی چون دلار و یورو، میزان مشخصی از پول ملی خود را در اختیار کشور دیگر قرار می­‌دهند که با کاهش تقاضای دلار، موجب کاهش قیمت آن شده و پول ملی را تقویت می کند.

پیمان پولی - دلاربه گزارش عیارآنلاین، این روزها افزایش قیمت دلار دولت و مردم ایران را نگران ثبات اقتصادی کرده است. کنترل قیمت دلار، به دلیل اثرات مستقیم و غیر مستقیمی که بر اقتصاد و معیشت مردم دارد، بسیار اهمیت دارد و باید در اختیار حاکمیت باشد. بانک مرکزی به عنوان ابزار حاکمیت، باید حد و مرز افزایش یا کاهش قیمت دلار (و در واقع ارزش پول ملی) را تعیین کند.

در این بین، دو عامل اصلی برای کنترل قیمت دلار توسط بانک مرکزی وجود دارد. یکی عرضه کافی ارز به بازار و دیگری ایجاد مکانیزمی برای کاهش تقاضای دلار توسط مصرف کنندگان ارز، که عامل دوم مهم­تر از اولی است.

بانک مرکزی ایران برای کنترل قیمت دلار، عمدتا از روش اول استفاده کرده و با تزریق ارز به بازار، از افزایش قیمت ارز جلوگیری می‎­کند. بحران ارزی سال ۱۳۹۱ و افزایش ناگهانی قیمت دلار، به دلیل تحریم های بانکی و به تبع آن کاهش عرضه ارز به بازار رخ داد. این بحران ارزی به خوبی نشان داد که کنترل قیمت ارز، به وسیله عرضه دلار، به تنهایی کافی نبوده و دولت برای کنترل، باید از اهرم دوم، یعنی کاهش تقاضای مصرف کنندگان نیز استفاده کند.

برای این که فعالان اقتصادی، تقاضای کمتری برای دریافت دلار داشته باشند، باید نیازهای آن­ها به شکلی دیگر رفع گردد. بانک مرکزی باید با روش های غیردلاری، نیاز فعالان اقتصادی به ارز را تامین کند. یکی از روش های اصلی تامین غیر دلاری نیازهای ارزی، پیمان­های پولی دوجانبه است. پیمان پولی دوجانبه توافقی بین دو کشور است که به واسطه آن، کشورها به جای استفاده از ارزهای جهان­روای دلار و یورو، از ارزهای ملی خودشان استفاده می­‎کنند. این روش بین هر دو کشوری که با هم مبادلات اقتصادی دارند (به شکل متوازن یا نامتوازن) قابلیت اجرا دارد.

با وجود پیمان پولی دوجانبه، بانک­های مرکزی دو کشور طرف توافق­نامه، میزان مشخصی از پول ملی خود را در اختیار کشور دیگر قرار می­دهند. بدین ترتیب، در مبادلات به جای استفاده از دلار، از پول ملی دو کشور استفاده می­شود و بنابراین کاهش تقاضای دلار باعث کاهش قیمت آن شده و پول ملی تقویت می­‎گردد.

پیمان پولی دوجانبه، علاوه بر تقویت پول ملی و ثبات بخشیدن به بازار ارز، می­تواند اثر قابل توجهی بر تحریم­های پولی و بانکی نیز داشته باشد. مهم­ترین و اثرگذارترین بخش از تحریم­های آمریکا و اروپا علیه ایران، تحریم­‎های پولی و بانکی است. تحریم بانکی، در واقع به معنای محرومیت استفاده ایران از نظامات پولی و بانکی دلاری و یورویی است.

این تحریم­ها با وجود اجرای برجام، همچنان به قوت خود باقی است. ایران با تنظیم روابط بانکی دو جانبه با چند کشوری که مبادلات اصلی خود را با آن­ها انجام می­دهد، می­تواند از دستگاه پولی و مالی غرب، بی نیاز شده و در حوزه بانکی مقاوم شود.

پیمان پولی دوجانبه روشی است که در چند سال اخیر به شدت در دنیا رواج پیدا کرده و کشورهای زیادی به حذف ارزهای واسط دلار و یورو از مبادلات خود، روی آورده اند. اتفاقات ارزی جهان، سرعت بیشتری به خود گرفته و هر هفته اخباری از انعقاد پیمان پولی دوجانبه یا تمدید این پیمان­ها در رسانه‌­ها منتشر می­‌گردد.

در هفته گذشته، ژاپن با سنگاپور و همچنین روسیه با مجارستان پیمان پولی دوجانبه بستند. همچنین ژاپن، چین و کره جنوبی، در حال پیگیری پیمان پولی سه جانبه هستند و مبادلات تجاری چین و ترکیه با ارزهای ملی آغاز شد.

اتفاق مهم دیگری که در هفته جاری رخ داد، مربوط به پیشنهاد ترکیه برای انعقاد پیمان پولی دوجانبه با ایران است. رجب طیب اردوغان، رییس جمهور این کشور برای سومین بار اعلام کرد که ترکیه آماده است مبادلات اقتصادی با ایران را بر مبنای پول­‎های ملی انجام دهد. پیش از این، پوتین نیز در تهران به ایران پیشنهاد پیمان پولی دوجانبه داده بود. طرح این پیشنهاد از سوی عالی ترین­ مقام کشورهای روسیه و ترکیه، نشان دهنده اهمیت پیمان پولی دوجانبه برای این کشورها است.

البته بانک مرکزی اعلام کرده است که با ترکیه، روسیه و عراق پیمان پولی دوجانبه امضا کرده است، اما بررسی مواضع داخلی و خارجی نشان می­دهد که این پیمان ها صرفا بر روی کاغذ باقی مانده و عملیاتی نشده است.

تلاطم نرخ ارز در روزهای اخیر و پیشنهاد سه ­باره رییس جمهور ترکیه برای اجرای پیمان پولی دوجانبه با ایران، فرصت مناسبی است تا بانک مرکزی به جای اجرای سیاست های صندوق بین المللی پول و تعامل بی­ ثمر با گروه ویژه اقدام مالی، به مقاوم سازی حوزه پولی و بانکی از تکانه های بین المللی پرداخته و تمرکز اصلی خود را بر پیمان پولی دوجانبه قرار دهد.

امیرهادی حسینی- کارشناس اقتصاد سیاسی بین‎­الملل

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: