۲۷ آبان ۱۳۹۵ ساعت ۱۴:۱۶

زمان آموزش و منابعی که هدر می‌رود

بهینه نمودن زمان آغاز فعالیت روزانه با در نظر گرفتن عوامل مؤثر می‌تواند کیفیت یادگیری و یاددهی را افزایش دهد. به علاوه برای افزایش بهره‌وری بخشی از تعطیلات که غیرقابل اجتناب هستند، ظرفیت آموزشی و پرورشی سایر دستگاه‌ها به ویژه رسانه ملی می‌تواند به کمک وزارت آموزش‌وپرورش آمده و کاستی‌های مربوطه را تا حدی پوشش دهد.

تقویم تحصیلیبه گزارش عیارآنلاین، وزارت آموزش‌وپرورش همواره با دو چالش اساسی روبرو بوده است. از یک سو مسئولین این وزارتخانه از ناکافی بودن بودجه آن سخن می‌گویند و از دیگر سو مردم و کارشناسان از کیفیت پایین در آموزش‌وپرورش گلایه‌مند هستند. در این میان، مسئله‌ای که با وجود تاکید سند تحول آموزش‌وپرورش حتی در مطالعات علمی توجه کمتری بدان شده است، مسئله «زمان آموزش[۱]» است. منظور از زمان آموزش مدت‌زمانی است که نظام تعلیم و تربیت رسمی کشور برای دانش‌آموز در نظر می‌گیرد تا در برنامه درسی اجباری در فعالیت‌های درون مدرسه یا بیرون از آن آموزش ببیند و به حد مطلوبی از یادگیری برسد.

بی‌برنامگی و نابسامانی در زمان آموزش در شرایطی که بخش قابل‌توجهی از بودجه دولت در دستگاه تعلیم و تربیت هزینه می‌گردد، اتلاف منابع را به همراه خواهد داشت. محاسبات نشان می‌دهد که طی سال ۱۳۹۵، روزانه حدود ۸۰ میلیارد تومان از منابع کشور برای اداره وزارت آموزش‌وپرورش ایران صرف می‌گردد[۲]. بدین ترتیب با هرگونه تغییر در زمان آموزش و افزایش تعطیلات پیش‌بینی‌نشده، علاوه بر عقب افتادن نظام آموزشی از دستیابی به اهداف و کاهش کیفیت آموزش‌وپرورش به‌واسطه کاهش زمان آموزش، هزینه‌های زیادی نیز به هدر می‌رود.

از سوی دیگر با بررسی تعطیلات در نظام آموزشی، متوجه خواهیم شد که نیمی از روزهای سال به‌صورت رسمی تعطیل آموزشی هستند و درعین‌حال وزارت آموزش‌وپرورش باید هزینه‌های مربوطه را پرداخت نماید! بر این اساس، به‌طور عادی حداقل نیمی از بودجه خود را باید هزینه کند، درحالی‌که مدارس فعالیت خاصی ندارند! لذا اگر وزارت آموزش‌وپرورش برای کم‌وکیف تعطیلات آموزشی موجود برنامه نداشته باشد، هزینه‌های صورت گرفته در بخش آموزش‌وپرورش قابل تأمل خواهد بود (جدول ۱).

جدول ۱- تعداد روزهای آموزشی و تعطیلی سالیانه مدارس ایران و برآورد هزینه‌های مربوطه

۱۳۹۵۰۸۲۷۰۱

همان‌طور که در جدول بالا آمده است بی‌برنامگی و ضعف جدی برنامه‌ریزی هوشمندانه، هم به لحاظ آموزشی و پرورشی و هم به لحاظ اقتصادی خسارات هنگفتی را به کشور وارد می‌کند. البته بهره‌وری و کیفیت آموزش‌وپرورش به عوامل کلیدی دیگری همچون «کیفیت تدریس معلم» نیز وابسته است که این عوامل به‌طورجدی می‌توانند کیفیت زمان حضور در مدرسه را افزایش دهند.

در یادداشتی که پیش از این منتشر شد، تلاش شده است تا از میان مؤلفه‌های زمان آموزش موضوع «الگوی تقویم تحصیلی» مورد بررسی قرار گیرد. در این مجال به بررسی روزهای آموزشی و ساعت آغاز فعالیت روزانه مدارس خواهیم پرداخت.

– روزهای آموزشی: در هرسال، ۳۷ هفته آموزشی (از اول مهر تا پایان خرداد) برای دانش‌آموزان پیش‌بینی شده است[۳]. با در نظر گرفتن شش روز فعالیت مدرسه در هر هفته، ۲۲۲ روز آموزشی سالیانه خواهیم داشت[۴] که به دلیل اجرای طرح موسوم به «تعطیلی پنج‌شنبه‌ها» از سال ۱۳۹۰ و پنج‌روزه شدن فعالیت مدارس در هر هفته، تعداد روزهای سالیانه به ۱۸۵ کاهش یافته است[۵] که حدود ۵۱ درصد کل روزهای سال را در بر می‌گیرد (نمودار ۱).

۱۳۹۵۰۸۲۷۰۲

نمودار ۱ـ توزیع روزهای آموزشی و تعطیلی کنونی ایران مبتنی بر سند برنامه درسی ملی

قابل توجه اینکه روزهای آموزشی مذکور با احتساب تعطیلات رسمی (همچون تعطیلات مناسبت‌های ملی و مذهبی) و تعطیلات پیش‌بینی‌نشده ناشی از بارش برف و باران و آلودگی هوا و همچنین روزهای مربوط به امتحانات میان سال و پایان سال است که با کسر این تعطیلات، تعداد واقعی روزهای آموزشی (فعالیت مدرسه) کمتر از تعداد روزهای پیش‌بینی‌شده خواهد بود؛ مسئله‌ای که وزیر سابق آموزش‌وپرورش هم به‌طور ضمنی به آن اذعان نموده است. در محاسبات انجام‌شده در برخی پژوهش‌ها، با در نظر گرفتن این عوامل تعداد روزهای آموزشی سالیانه آموزش‌وپرورش ۱۲۶ روز برآورد شده است! به عبارت دیگر، در هر سال تحصیلی دانش‌آموزان فقط ۳۵ درصد از کل روزهای سال را در مدرسه حضور دارند.

۱۳۹۵۰۸۲۷۰۳

نمودار ۲ـ توزیع روزهای آموزشی و تعطیلی کنونی ایران مبتنی بر سند برنامه درسی ملی

علاوه بر این، الگوی خاص تقویم تحصیلی کشور تعطیلات طولانی‌مدت تابستان را در پی دارد. بنا به برآورد برخی از پژوهش‌ها، بین ۳ تا ۷ هفته از سال جدید نیز صرف یادآوری مطالبی سال گذشته می‌شود که به خاطر این تعطیلات طولانی، دانش‌آموزان آن‌ها را به فراموشی سپرده‌اند. بدین ترتیب تعداد روزهای آموزشی مفید کمتر از برآورد مذکور می‌گردد.

– ساعت آغاز فعالیت روزانه مدرسه: ساعت آغاز فعالیت روزانه مدارس نیز عامل مهمی است که با کمترین هزینه و تغییر می‌تواند تحولات کیفی را در یادگیری دانش‌آموزان در پی داشته باشد. با توجه به یافته‌های زیستی و مطالعات روانشناسی تربیتی، «زمان و طول خواب مناسب و موردنیاز» از عوامل مهم مؤثر در تمرکز و یادگیری دانش‌آموزان به شمار می‌رود. شروع زودهنگام مدرسه باعث خواب‌آلودگی و چرت زدن، حضور بی‌نظم و در نتیجه عملکرد ضعیف تحصیلی دانش‌آموزان در کلاس درس می‌شود. بر اساس یافته‌های مطالعات موجود، الگوی خواب در سنین نوجوانی به دلیل تحولات مربوط به بلوغ با سنین قبل از آن و همچنین بزرگسالان تفاوت‌های جدی دارد و بر این اساس، کارشناسان توصیه می‌نمایند که در تعیین ساعت فعالیت مدرسه این تفاوت‌ها با در نظر گرفتن اقتضائات اجتماعی همچون تغییر سبک زندگی به ویژه در شهرها و همچنین توصیه‌های دینی برای سحرخیزی لحاظ شود.

در نهایت پیشنهاد می‌شود که بهینه نمودن زمان آغاز فعالیت روزانه با در نظر گرفتن عوامل مؤثر می‌تواند کیفیت یادگیری و یاددهی را افزایش دهد. به علاوه برای افزایش بهره‌وری بخشی از تعطیلات که غیرقابل اجتناب هستند (همچون تعطیلات پایان هفته)، ظرفیت آموزشی و پرورشی سایر دستگاه‌ها به ویژه رسانه ملی می‌تواند به کمک وزارت آموزش‌وپرورش آمده و کاستی‌های مربوطه را تا حدی پوشش دهد.

****************************************************************

پی‌نوشت:

[۱] taught time

[۲] در سال ۱۳۹۵، بودجه وزارت آموزش و پرورش ۳۰ هزار میلیارد تومان تعیین شده است.

[۳] صص ۴۷-۴۸ سند برنامه درسی ملی (مصوب ۱۳۹۱، شورای عالی آموزش‌وپرورش)

[۴] شایان ذکر اینکه در اسناد و مقررات آموزشی کلان کشور، اشاره‌ای به تعداد روزهای آموزشی رسمی نشده، با این حال این مؤلفه قابل محاسبه است.

[۵] بخشی از کاهش تعداد روزهای آموزشی ناشی از اجرای طرح تعطیلی پنج‌شنبه‌ها به‌صورت افزایش ساعت آموزش روزانه پوشش داده شده است.

تلگر

چهره‌

    دیدگاه تازه‌ای بنویسید: