۱۳ آبان ۱۳۹۵ ساعت ۰۷:۳۹
اصلاح تقویم تحصیلی،

راهکاری برای برون‌رفت از تعطیلات اجباری مدارس

توزیع تعطیلات تابستانی در طول سال تحصیلی، می‌تواند ضمن کاهش افت یادگیری و فراموشی آموخته‌ها، بهره‌وری آموزش‌وپرورش را نیز ارتقا دهد. ضمن اینکه می‌تواند موجب بازسازی انگیزشی و دانشی معلمان، رونق گردشگری و پوشش برخی تعطیلات ناخواسته شود.

تقویم تحصیلیبه گزارش عیارآنلاین، یکی از مسائلی که با آغاز سال تحصیلی در سال‌های اخیر مورد توجه جدی قرار می‌گیرد، تعطیلی مدارس و دانشگاه‌ها به علل مختلف است. طوفان، بارش برف، آلودگی هوا و ریزگردها از مهم‌ترین عللی هستند که مدارس را به تعطیلی می‌کشاند.

از سوی دیگر یکی از مشکلات آموزش‌وپرورش «ناکافی بودن بودجه» در این وزارت‌خانه است. این مشکل زمانی که در تقویم آموزشی، تعطیلات اجباری از قبیل موارد بالا اعمال شود، پررنگ‌تر شده و اثرات نامطلوبی را بر نظام آموزشی به همراه خواهد داشت. چراکه با کاهش زمان پیش‌بینی‌شده برای آموزش به‌ناچار بخشی از محتوای آموزشی از دست می‌رود که در این صورت، یا باید محتوا فشرده‌تر و سریع‌تر تدریس شود که کاهش کیفیت را به همراه دارد و یا کلاس‌های جبرانی برای آن برگزار شود که افزایش هزینه آموزش‌وپرورش را در بر خواهد داشت.

زمان آموزش یکی از عناصر کلیدی در برنامه درسی است که اگر به‌درستی اصلاح و تعیین گردد، تأثیر قابل‌توجهی در ارتقای کیفیت آموزش‌وپرورش خواهد داشت و به دلیل ایجاد بهره‌وری در بودجه این وزارت‌خانه، از منظر اقتصاد مقاومتی نیز اهمیت زیادی می‌یابد.

در نقطه مقابل، بی‌برنامگی و نابسامانی زمان آموزش در کشور اتلاف منابع را در پی دارد. محاسبات نشان می‌دهد که طی سال ۱۳۹۵، روزانه حداقل حدود ۸۰ میلیارد تومان از منابع کشور برای اداره وزارت آموزش‌وپرورش ایران صرف می‌گردد[۱]. بدین ترتیب با افزایش تعطیلات پیش‌بینی‌نشده، علاوه بر عقب افتادن نظام آموزشی از دستیابی به اهداف و کاهش کیفیت آموزش‌وپرورش، هزینه‌های زیادی نیز به هدر می‌رود که در مقایسه با بودجه سالیانه آموزش‌وپرورش سهم قابل‌توجهی را به خود اختصاص می‌دهند.

سند تحول بنیادین در راهکارهای «۲۱ ـ ۱۰» و «۲۱ ـ ۶» بر لزوم سامان‌دهی تقویم سال تحصیلی و بازطراحی و متناسب‌سازی زمان آموزش تأکید کرده است. در این راهکارها آمده است:

راهکار ۶/۲۱ـ تحول در ساختار و مدیریت زمان آموزش در مدارس و تعیین و متناسب‌سازی ساعات و روزهای آموزشی در طول هفته.

راهکار ۱۰/۲۱ـ بازطراحی و ساماندهی تقویم سال تحصیلی با رعایت انعطاف و توجه به شرایط اقلیمی و با تاکید بر بهینه‌سازی تعطیلات.[۲]

اما برخلاف این تاکیدات سند، مطالعات جدی مربوط به مؤلفه‌های زمان آموزش در کشور اندک است که این خود دشواری و پیچیدگی بحث را دوچندان کرده است.

در اینجا تلاش شده است تا  از میان مؤلفه‌های «الگوی تقویم تحصیلی»، «ساعات و روزهای آموزشی» و «ساعت آغاز فعالیت روزانه مدرسه» مسأله الگوی تقویم تحصیلی مورد بررسی قرار گیرد.

وضعیت الگوی تقویم تحصیلی در نظام آموزشی ایران

الگوی تقویم تحصیلی از مؤلفه‌های کلیدی زمان آموزش است که در آن، موعد آغاز و پایان سال تحصیلی و میزان تعطیلات آموزشی (رسمی و پیش‌بینی‌شده) و نحوه توزیع آن‌ها در طول یک سال  تعیین می‌گردد.

می‌توان دو الگوی عمده تقویم تحصیلی را از هم متمایز ساخت: تقویم تحصیلی سنتی[۳] و تقویم تحصیلی کامل[۴] (آموزش ۱۲ ماهه). ویژگی بارز تقویم تحصیلی سنتی، تعطیلات فصلی نسبتاً طولانی در پایان دوره آموزشی است و دوره آموزش به‌طورمعمول، ۹ ماه طول می‌کشد. در الگوی دیگر تقویم تحصیلی، تعطیلات در سراسر سال تحصیلی توزیع می‌گردد و به ازای هرچند هفته آموزش، یک الی دو هفته تعطیلی در نظر گرفته می‌شود. این الگو علاوه بر فواید آموزشی و پرورشی، به اذعان برخی کارشناسان می‌تواند در بهبود اقتصاد گردشگری در کشور و توزیع سفرها در طول سال نیز مؤثر باشد.

انتقادات جدی به الگوی تعطیلات آموزشی کشور وارد است

در حال حاضر بنا به قوانین موجود کشور، در ایران الگوی سنتی با تعطیلات سه‌ماهه تابستانی حاکم است. این الگو با انتقادات جدی نیز مواجه است و کارشناسان آن را فاقد توجیه کاشناسی و علمی می‌دانند. هرچند طراحی تقویم تحصیلی نیازمند توجه به اقتضائات بومی است، مطالعات تطبیقی نیز می‌تواند تا حدی الهام‌بخش باشد. به‌عنوان نمونه، بررسی تقویم تحصیلی کشورهای عضو اتحادیه اروپا نشان می‌دهد که چنین حجم تعطیلات یکپارچه‌ی لااقل در بسیاری از این کشورها وجود ندارد و تعطیلات تابستانی عمدتاً حدود ۲ ماه به طول می‌انجامد و در عوض در طول سال چندین تعطیلات یک الی دو هفته‌ای گنجانده شده است.

۱۳۹۵۰۸۱۲۰۱

۱۳۹۵۰۸۱۲۰۲

طول سال تحصیلی و توزیع تعطیلات آموزشی در کشورهای عضو اتحادیه اروپا – سال تحصیلی ۲۰۱۶-۲۰۱۷

در ایران نیز ایده توزیع تعطیلات در طول سال مطرح شده است، ازجمله دبیر شورای عالی آموزش‌وپرورش توزیع تعطیلات در طول سال به صورت ۱۰ هفته آموزش و ۲ هفته تعطیلی به‌صورت متناوب را پیشنهاد نموده است[۵].

علاوه بر این، در تقویم تحصیلی، موعد آغاز و پایان سال تحصیلی نیز اهمیت دارد. این مؤلفه‌ها ربط زیادی به اقلیم و شرایط آب‌وهوایی منطقه مربوطه دارند. در حال حاضر، در ایران تفاوت اقلیمی و تحولات آب‌‌وهوایی مناطق مختلف کشور در زمان‌بندی فعالیت مدارس لحاظ نشده و در نتیجه تقویم تحصیلی یکسانی تجویز شده است. لذا مسئولین آموزش‌وپرورش در زمان تحولات مذکور همچون بارش سنگین برف زمستانی در مناطق غربی، وزش باد موسمی در شرق کشور به‌ویژه سیستان‌وبلوچستان و گرمی هوای مناطق جنوبی کشور مجبور می‌شوند مدارس را تعطیل نمایند. این امر باعث می‌شود که میزان تعطیلات پیش‌بینی‌نشده مدارس افزایش یابد. درنتیجه، زمان واقعی آموزش از میزان تعیین‌شده کمتر می‌گردد که این امر افت تحصیلی دانش‌آموزان و فشردگی برنامه‌ها و مسایلی از این دست را در پی دارد. اقتضائات اجتماعی همچون فصل برداشت محصولات کشاورزی در برخی مناطق نیز از جمله مواردی است که می‌تواند تقویم تحصیلی را تحت‌الشعاع خود قرار دهد.

ازاین‌رو پیشنهاد می‌شود که به دلیل تنوع زیاد اقلیمی مناطق مختلف ایران، به‌جای الگوی یکسان کنونی برای همه مناطق، تقویم تحصیلی هر منطقه (به‌ویژه زمان آغاز و پایان سال تحصیلی) متناسب با شرایط بومی آن تدوین گردد؛ نکته‌ای که با وجود توجه در قانون «شوراهای آموزش‌وپرورش»، تاکنون اجرایی نشده است. در این راستا، دبیر شورای عالی آموزش‌وپرورش «شناور شدن تقویم آموزشی متناسب با شرایط مناطق» را از جمله پیشنهادهای مطرح در وزارت آموزش‌وپرورش می‌داند که به دلیل موانع قانونی، تاکنون به اجرا درنیامده است. همچنین وزیر سابق آموزش‌وپرورش نیز با طرح این انتقاد، معتقد است که باید در قانون مجلس با عنوان «قانون بازگشائی مدارس در اول مهرماه هر سال» (مصوب مجلس شورای اسلامی در تاریخ ۱۸ شهریورماه ۷۶) بازنگری صورت بگیرد.

همچنین توزیع تعطیلات طولانی‌مدت تابستان در طول سال تحصیلی، می‌تواند ضمن کاهش افت یادگیری و فراموشی آموخته‌ها، بهره‌وری و کیفیت آموزش‌وپرورش را نیز ارتقا دهد. ضمن اینکه می‌تواند فرصتی برای بازسازی انگیزشی و دانشی معلمان، رونق گردشگری و پوشش برخی تعطیلات ناخواسته را فراهم نماید.

********************************************************************

پی‌نوشت:

[۱] . در سال ۱۳۹۵، بودجه وزارت آموزش و پرورش ۳۰ هزار میلیارد تومان تعیین شده است. لازم به ذکر اینکه بودجه مذکور جمع بودجه وزارت آموزش‌وپرورش و دستگاه‌های تابعه (همچون دانشگاه فرهنگیان، سازمان آموزش استثنایی و …) است.

[۲] سند تحول بنیادین آموزش و پرورش

[۳]. traditional school calendar

[۴]. year-round education

[۵]. برخی دیگر از الگوهای پیشنهادی توزیع تعطیلات عبارت‌اند از: دو ماه تابستان و یک ماه در زمستان (دی)؛ دو ماه تابستان و تعطیلی پنج‌شنبه‌ها؛ شروع سال تحصیلی از ۱۵ شهریور و تعطلیلی ۱۵ روزه در دی؛ دو ماه تابستان و هر دو ماه یک هفته تعطیل؛ دو ماه تابستان، دو تعطیلات ۱۵ روزه در ماه‌های آبان و بهمن.

تلگر

چهره‌

    دیدگاه تازه‌ای بنویسید: