۸ آبان ۱۳۹۵ ساعت ۱۰:۲۸

بنیاد ملی نخبگان و ۳ سال تغییر و تحول

با نگاه به اقدامات بنیاد ملی نخبگان در طول سال‌های ۹۲ تا ۹۵ و بررسی نقاط قوت و نقاط ضعف ‏آن، می‌توان گفت بنیاد ملی نخبگان عملکرد قابل قبولی داشته و می‌تواند با برطرف کردن ضعف‌هایش در آینده بیش از پیش به اهداف خود دست یابد.

بنیاد ملی نخبگانبه گزارش عیارآنلاین، وجود افراد شاخص و نخبه در هر جامعه‌ای می‌تواند باعث پیشرفت و اتکا به شعار «ما می‌توانیم» شود. در دیدار اخیر نخبگان با مقام معظم رهبری، ایشان وظیفه مسئولان در قبال این افراد را، مراقبت از آن‌ها و تلاش برای شناسایی و پرورش نخبگان دانستند. در همین راستا چندی است بنیاد ملی نخبگان برای تسهیل مسیر حرکت نخبگان برنامه‌ها و روش‌های جدیدی را در دستور کار خود قرار داده است. در ادامه گذری کوتاه بر عملکرد این نهاد فراوزارت‌خانه‌ای داریم.

اجرای طرح شهاب، پلی بین آموزش‌وپرورش و بنیاد ملی نخبگان

در حقیقت فضای کار بنیاد ملی نخبگان از محیط‌های دانش‌آموزی شروع می‌شود. طرح شهاب[۱] یکی از بارزترین فعالیت‌ها و ‏همکاری‌هایی است که بنیاد با وزارت‌خانه آموزش‌وپرورش دارد.‏ این طرح در سال تحصیلی ۹۲-۱۳۹۱ به صورت آزمایشی هفت درصد جمعیت دانش‌آموزی هفت استان را که بالغ بر ۴۰ هزار نفر بودند، پوشش داد. در ادامه با تغییر رویکرد بنیاد، این برنامه در سال تحصیلی ۹۴-۱۳۹۳ به صورت رسمی و در سطح ملی توسط وزارت آموزش‌وپرورش در ۳۲ منطقه آموزشی (هر استان یک منطقه) و در مقطع چهارم ابتدایی اجرا شد.  در مجموع این طرح تا به حال در حدود یک‌میلیون نفر را در برگرفته است.

به این نکته باید توجه شود که عمده بودجه اجرای این طرح تاکنون از طریق بنیاد ملی نخبگان تأمین شده و در بودجه وزارت آموزش و پرورش ردیفی برای طرح مذکور در نظر گرفته نشده است. برای نمونه سال گذشته ۴۰ میلیارد ریال برای این طرح در نظر گرفته شده بود که تنها ۸ میلیارد ریال آن را آموزش و پرورش تقبل کرد. باید گفت اجرای کند طرح شهاب در پاره ای از اوقات بی‌تأثیر از این عدم توازن بودجه‌ای نیست.

تحول ساختار تشکیلاتی و بازبینی آیین‌نامه‌ها

بنیاد ملی نخبگان برای اصلاح رویکردهای خود در اولین گام، اقدام به تغییر ساختار تشکیلاتی و بازنگری در آیین‌نامه‌های خود کرد. ساختار جدید در آذرماه سال ۹۳، بر اساس مجموعه مأموریت‌های بنیاد در «سند ‏راهبردی کشور در امور نخبگان» به تصویب هیئت‌امنای بنیاد رسید. در طراحی آن نیز عمده فعالیت‌های ‏بنیاد در حوزه سیاست‌گذاری، راهبری و نظارت خلاصه شده است و فعالیت‌های اجرایی با همکاریِ دستگاه‌های ‏مربوطه و بنیادهای استانی پیش می‌رود. این اقدام با توجه به اینکه در راستای اهداف تعیین‌شده در سند راهبردی کشور در امور نخبگان است، گام و نقطه قوت مهمی محسوب می‌شود؛ زیرا که تمامی فعالیت‌های بنیاد، ریشه در این سند دارند.‏

با وجود تحول ساختاری بنیاد، اما هنوز هم به عقیده کارشناسان یکی از ایرادات جدی در این مجموعه، ساختار سازمانی فعلی است که مورد انتقاد مقام معظم رهبری هم قرارگرفت. ایشان در دیدار اخیر با اعضای بنیاد ملی نخبگان به مشکلات موجود بین معاونت علمی و بنیاد ملی نخبگان اشاره کردند و از لزوم جداسازی آنها یا انتصاب مدیری قوی برای بنیاد سخن گفتند.

ایجاد دو اصطلاح نخبه و استعداد برتر در آیین‌نامه جدید بنیاد ملی نخبگان

حذف برچسب نخبگی از روی افراد مهم‌ترین تغییر در روح حاکم بر تمام آئین‌نامه‌های بنیاد ملی نخبگان بود. ‏در گذشته میان فرد نخبه و استعداد برتر تفاوتی وجود نداشت. اما در آیین‌نامه جدید، دو مفهوم نخبه و استعداد برتر مطرح می‌شود. ‎این کار باعث شد که برخلاف گذشته ‏تداوم فعالیت‌های یک استعداد برتر نیز موردتوجه قرار گیرد و فعالیت‌های وی به‌طور سالیانه ‏ارزیابی شود.

اصلاح روند اعطای جایزه تحصیلی به دانشجویان

بنیاد در اقدامی دیگر به‌منظور هدایت هدفمند دانشجویان صاحب استعداد برتر در دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و مراکز فناوری کشور، آیین‌نامه اعطای جایزه تحصیلی به دانشجویان صاحب استعداد برتر را در سال ۹۳ تغییر داد. در آیین‌نامه جدید، شناسایی دانشجویان برتر بر اساس مجموع امتیازهای حاصل از فعالیت‌های نخبگانی آنان صورت می‌پذیرد. ‏ به عقیده مسئولین مهم‌ترین نقطه قوت این تغییر، توسعه دایره نخبگانی است که تعداد افراد و دانشگاه های مختلف را شامل می‌شود؛ درحالی‌که پیش‌ازاین تنها منحصر ‏به چند دانشگاه برتر کشور می‌شد.

تغییر تسهیلات نظام‌وظیفه تخصصی نخبگان

ارائه تسهیلات نظام‌وظیفه تخصصی نیز در این دوره تغییر کرد. در آئین‌نامه‌ مذکور تسهیلات نظام‌وظیفه شامل ‏دانش‌آموختگان فارغ‌التحصیل دانشگاهی و محصلین دکتری که از پروپوزال خود دفاع کرده‌اند ‏می‌شود؛ درحالی‌که پیش‌ازاین شامل سایر دانشجویان در حین تحصیل نیز می‌شد.

این تسهیلات شامل سه دسته از افراد می‌شود. گروه اول دانش‌آموختگان دانشگاهی هستند. دومین دسته از تسهیلات شامل دانش‌آموختگان بین‌المللی می‌شود که با توجه به شرایط ویژه آن‌ها و عدم امکان مقایسه سوابقشان با دانش‌آموختگان داخلی، به‌طور جداگانه مورد بررسی قرار می‌گیرند. دسته سوم نیز شامل کسانی است که حداقل شش ماه در یک شرکت دانش‌بنیان مشغول فعالیت بوده‌اند[۲].

بازبینی  سازوکار حمایت از مخترعان و نوآوران

بنیاد در زمینه شناسایی و حمایت از مخترعان نیز در تیرماه ۹۳، آیین‌نامه جدیدی تصویب کرد. این آیین‌نامه مسیری را برای ورود به بازارِ اختراع‌های ‏برگزیده طراحی کرده است و به تناسب هر ایستگاه، خدمات و تسهیلاتی به صاحبان اختراعات ‏برگزیده اعطا می‌شود.

به طور کلی، به عقیده کارشناسان، بنیاد ملی نخبگان با در دستور کار قرار دادن این ۴ مورد نتایج مثبتی گرفت که می‌توان به افزایش نخبگان از لحاظ تعداد، محدوده جغرافیایی و حوزه نخبگی، تلاش نخبگان برای حفظ مدال نخبگی به دلیل ارزیابی سالانه و تنوع جوایز و تسهیلات اشاره کرد.

فعالیت‌های فرهنگی

یکی از توصیه‌هایی که رهبر انقلاب در این سال‌ها به بنیاد ملی نخبگان داشته‌اند، موضوع در دستور کار قرار گرفتن مسائل فرهنگی است. رهبر معظم انقلاب با ابراز خرسندی از تشکیل معاونت فرهنگی در بنیاد نخبگان و تأکید بر ارتقاء فعالیت‌های این معاونت، برگزاری اردوهای جهادی برای نخبگان را نیز مهم و مفید دانستند. نگاه بنیاد به فعالیت‌های فرهنگی در سال‌های اخیر با تشکیل یک معاونت مستقل در این امور ‏جدی‌تر شد. فعالیت‌های این معاونت در سال گذشته شامل برگزاری مراسماتی ‏مانند تکریم از سرآمدان ایرانی، اعزام نیروی جهادی متخصص، طرح دوست علمی، بازدیدهای علمی ‏و فرهنگی استعدادهای برتر، اجتماعات نخبگانی و سایر فعالیت‌های آموزشی و تربیتی بوده است.‏ توجه به حوزه فرهنگ در بنیاد ملی نخبگان از جهاتی نقطه قوت بنیاد محسوب می‌شود چراکه پیش از این در این سازمان فعالیت‌های فرهنگی مهجور واقع‌شده و عملاً کاری برجسته در ‏این زمینه انجام نشده بود.‏

توجه بنیاد ملی نخبگان به اقتصاد مقاومتی

یکی از نتایج اصلی تغییر رویکرد بنیاد ملی نخبگان در دستور کار قرار گرفتن سیاست‌های اقتصاد مقاومتی است. بنیاد‏ با انتشار فراخوان، همه نخبگان و اندیشمندان علمی کشور را برای ارائه طرح و ایده در زمینه اقتصاد مقاومتی دعوت کرد و با برگزاری جشنواره طرح و ایده به این مسئله تحقق بخشید.‏ به نوعی می‌توان گفت در شرایطی که اکثریت دستگاه‌ها از اقتصاد مقاومتی غافل شده‌اند بنیاد ملی نخبگان به این مهم اندک توجهی داشته است.

جمع‌بندی

با نگاهی به کارنامه عملکرد بنیاد ملی نخبگان می‌توان دریافت در کنار نقاط مثبت اقدامات این بنیاد، ایراداتی نیز وجود دارد. از جمله این ایرادات می‌توان به ضعف در فعالیت‌های رسانه‌ای و ترویجی، ناتوانی در پشتیبانی از برگزیدگان حوزوی کشور، کمبود منابع مالی برای حمایت از نخبگان و عدم تعامل سازنده میان سایر دستگاه‌ها با این بنیاد اشاره کرد. لکن به‌طورکلی با نگاه به اقدامات بنیاد ملی نخبگان در طول سال‌های ۹۲ تا ۹۵ و بررسی نقاط قوت و نقاط ضعف ‏آن، می‌توان گفت بنیاد ملی نخبگان عملکرد قابل قبولی داشته و  می‌تواند با برطرف کردن ضعف‌هایش در آینده بیش از پیش به اهداف خود دست یابد.

***********************************************************

پی‌نوشت:

[۱] شناسایی و هدایت استعدادهای برتر

[۲] این مسئله از طریق بررسی سابقه بیمه صورت می‌پذیرد.

تلگر

چهره‌

    دیدگاه تازه‌ای بنویسید: