۲۵ مهر ۱۳۹۵ ساعت ۱۶:۱۰
مرکز پژوهش‌های مجلس گزارش داد:

چالش‌های توسعه بانک‌داری بنگاه‌های کوچک و متوسط در ایران

هرچند بخشی از نیازهای بنگاه‌های کوچک و متوسط در ایران توسط نهادهای مالی موجود ارائه می‌شود، اما هیچ‌کدام از نهادهای مالی موجود در این زمینه متمرکز و متخصص نبوده و از سوی دیگر، قادر به ارائه خدمات جامع و کافی به شرکت‌های فعال در این بخش نیستند.

بنگاه‌های کوچک و متوسطبه گزاش عیارآنلاین، مرکز پژوهش‌های مجلس طی سلسله گزارش‌هایی به بررسی اهمیت و الگوی تأمین مالی بنگاه‌های کوچک و متوسط پرداخته است. در گزارش دوم این مرکز با عنوان «بانکداری ویژه کسب‌وکارهای کوچک و متوسط: تجربیات جهانی و راهکارهای توسعه در ایران» که در مردادماه ۹۴ منتشر شد، موضوع بانک‌داری ویژه کسب‌وکار‌های کوچک و متوسط به عنوان یکی از ابزارهای تأمین مالی این بنگاه‌ها مورد مطالعه قرار گرفته و تلاش شده ضمن مروری بر تجارب موفق جهانی، سازوکار بانک‌داری کسب‌وکارهای کوچک و متوسط بررسی و تصویری قابل درک از نحوه تعامل نظام بانکی و این کسب‌وکارها در ایران ترسیم شود.

مهم‌ترین مزیت رشد ادبیات بانک‌داری بنگاه‌های کوچک و متوسط را می‌توان فهم صحیح بانک‌ها از نیازهای خاص و سریع این بنگاه‌ها و تنظیم سیستم بانکی بر اساس آن و بهره‌گیری از روش‌های کارآ و منسجم برای غلبه بر ریسک بالای اعتباری و هزینه‌های بالای خدمات قابل ارائه به بنگاه‌های کوچک و متوسط دانست.

فقدان دسترسی مناسب شرکت‌های خرد، کوچک و متوسط به منابع تأمین مالی، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های رشد این شرکت‌ها تلقی می‌گردد. از آنجا که از نظر بانک‌های تجاری و مؤسسات تأمین مالی، ارائه خدمات مالی به کسب‌وکارهای خرد، کوچک و متوسط غالباً پرریسک و پرهزینه است، لذا معمولاً این شرکت‌ها با کم‌مهری و عدم امکان دریافت خدمات مناسب مالی از جانب نهادهای مالی مرسوم مواجه هستند. این در حالی است که کسب‌وکارهای کوچک و متوسط به طور خاص به خدمات بانکی نیاز دارند، زیرا آن‌ها فاقد گردش مالی لازم برای انجام سرمایه‌گذاری‌های بزرگ هستند و قادر نیستند همانند کسب‌وکارهای بزرگ به بازارهای سرمایه دسترسی داشته باشند و غالباً از کارکنان ماهری در حوزه انجام کارکردهای مالی برخوردار نیستند. همچنین این کسب‌وکارها ممکن است به دلایلی چون صورت‌های مالی ناکافی یا عدم کفایت دارایی‌ها برای استفاده به عنوان وثیقه، با دشواری‌هایی در دریافت انواع وام‌ها مواجه شوند.

هر چند بانک‌داری تجاری، به طور سنتی بنا به دلایل فوق به کسب‌وکارهای کوچک به‌عنوان یک چالش می‌نگرد، اما امروزه صنعت بانک‌داری کسب‌وکارهای کوچک و متوسط به سرعت در حال رشد است و تعداد روبه‌رشدی از بانک‌های خصوصی در سراسر اقتصادهای در حال توسعه مبادرت به فعالیت در بخش کسب‌وکارهای خرد، کوچک و متوسط ورزیده و تعداد زیادی از آنان، این اقدام را بسیار سودآور به انجام رسانیده‌اند. اشتیاق روزافزون در توجه به کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، ریشه در مزایای این کسب‌وکارها دارد که از جمله این مزایا عبارتند از:

۱. انعطاف‌پذیری بالا، خلاقیت و نوآوری، کارآفرین‌محوری و امکان کنترل بیشتر بر کسب‌وکار

۲. اشتغال‌زایی بیشتر و پرورش نیروهای متخصص

۳. نیاز به سرمایه اولیه کمتر

۴. توسعه صنعتی منطقه‌ای مبتنی بر مزیت‌های بومی

ابعاد چالش‌برانگیز متعددی در در بانک‌داری کسب‌وکارهای کوچک و متوسط وجود دارد. به نظر می‌رسد بانک‌ها با مرتفع ساختن چند چالش عمده و انجام اقدامات مقتضی در هر مورد بتوانند شانس خود را در تسخیر فرصت‌های بالقوه در این بخش تا حد قابل ملاحظه‌ای افزایش دهند. در ادامه به برخی از مهم‌ترین چالش‌های موجود و راهکارهای مقتضی در بانک‌داری کسب‌وکارهای کوچک و متوسط پرداخته می‌شود.

۱. پراکندگی مشتریان بانکی (از نوع کسب‌وکارهای کوچک و متوسط): با توجه به پراکندگی و متفرق بودن کسب‌وکارهای خرد، کوچک و متوسط، بانک‌ها باید تمرکز این کسب‌وکارها را به لحاظ جغرافیایی شناسایی کنند. همچنین به نظر می‌رسد راهکار مناسب برای رفع این چالش، ایجاد و توسعه درک دقیقی از بازار کسب‌وکارهای خرد، کوچک و متوسط است.

۲. پایین بودن درآمد بانک به ازای هر یک از مشتریان کوچک و متوسط: در مواجهه با این چالش، بانک‌ها باید از این قابلیت برخوردار شوند که نیازهای مشتریان خود را با کمترین هزینه عملیاتی ممکن پاسخ‌گو باشند. ایجاد شعب کم‌هزینه، آنلاین کردن مراحل ارزشیابی و تاییدیه‌ها، کاهش دادن حجم فرم‌های مورد تقاضا از جمله اقداماتی است که برخی بانک‌های خارجی جهت غلبه بر این چالش از آن استفاده کرده‌اند.

۳. دسترسی ضعیف به داده‌ها: راهکار مناسب در مواجهه با چالش نقض یا کمبود اطلاعات مدیریت خلاقانه ریسک است. بدین منظور لازم است بانک‌ها به روش‌هایی جدید نظیر آزمون‌های روان‌سنجی به ارزشیابی ریسک بپردازند. اجرای این قبیل تست‌ها می‌تواند نرخ نکول را ۲۵ تا ۴۰ درصد کاهش دهد.

۴. بی‌بهره بودن کسب‌وکارهای خرد، کوچک و متوسط از دانش مالی و بازرگانی کافی: توانمندسازی این بنگاه‌ها با اقداماتی نظیر سازمان‌دهی سمینارهای آموزشی مهم‌ترین راهکار غلبه بر این چالش است.

امروزه مفهوم بانک‌داری ویژه کسب‌و‌کارهای کوچک و متوسط، فراتر از صرف اعطای وام و تسهیلات به این بنگاه‌هاست. از جمله خدمات بانکی به بنگاه‌های کوچک و متوسط عبارت است از: حمایت‌های مالی، قانونی، آموزشی، مشاوره‌ای، اطلاع‌رسانی و فنی و تکنولوژیکی. به عنوان مثال، در نوعی از خدمات مشاوره‌ای بانک و کارآفرین، عملاً می‌توانند به عنوان شریک یکدیگر و سهیم در درآمدها به فعالیت بپردازند که این اقدام دربرگیرنده مفهوم مشارکت اسلامی (در سود و زیان) است.

بانک‌داری بنگاه‌های کوچک و متوسط در ایران

هرچند بخشی از نیازهای بنگاه‌های کوچک و متوسط در ایران توسط نهادهای مالی موجود ارائه می‌شود، اما هیچ‌کدام از نهادهای مالی موجود در این زمینه متمرکز و متخصص نبوده و از سوی دیگر، قادر به ارائه خدمات جامع و کافی به شرکت‌های فعال در این بخش نیستند.

همچنین در اقتصاد ایران سهم ناچیز بازار سرمایه در تأمین مالی کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، سبب پررنگ‌تر شدن نقش بانک‌ها در حوزه تأمین مالی این بنگاه‌ها شده است.

چالش‌های اساسی در توسعه بانک‌داری کسب‌وکارهای کوچک و متوسط در ایران، در دو محور زیر قابل طرح است:

۱. فقدان چرخه حمایتی و در اولویت نبودن کسب‌وکارهای کوچک و متوسط در ساختار تولیدی و صنعتی کشور؛ برای مواجهه با این چالش به نظر می‌رسد تدوین و اجرای بسته قانون‌گذاری و سیاست‌گذاری حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط ضروری است.

۲. غالب بودن پارادایم یا تفکر مدیریتیِ مرسوم در بانک‌داری شرکتی، و مبنا قرار دادن آن برای بانک‌داری کسب‌وکارهای کوچک و متوسط

در ایران، دغدغه بانک مرکزی در خصوص صدور مجوز برای تأسیس بانک ویژه کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، عموماً ضعف این کسب‌وکارها در انجام تعهدات و تکالیفشان در قبال بانک‌ها عنوان می‌شود که ناشی از تجربیات ناموفق گذشته در تخصیص منابع به بنگاه‌های کوچک و متوسط است. این در حالی است که بخشی از این منابع، پیش از آن که طرح‌ها به مرحله تولید یا بهره‌برداری برسند، در جای دیگری به مصرف رسیده و مصارف تسهیلاتِ دریافتی، در تعارض با هدف تبیین‌شده در هنگام توجیه طرح‌ها بوده است. از طرفی صاحب‌نظران حوزه کسب‌وکار بر این باورند که آنچه مسئله‌ساز بوده است، عملکرد بنگاه‌های کوچک و متوسط نبوده، بلکه سازوکار اعطای تسهیلات به این کسب‌وکارها نارسایی‌هایی داشته است؛ بدان معنا که الزامات و نحوی برخورد نظام بانکی با کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، به مانند الزامات در نظر گرفته شده برای کسب‌وکارهای بزرگ طراحی شده است.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: