۲۲ مهر ۱۳۹۵ ساعت ۱۲:۰۳
معیار 64 منتشر شد

آمایش آموزش عالی زیر سایه سهم‌خواهی دانشگاه آزاد

روزهای گذشته پس از کش‌وقوس‌های فراوان، ۸ شاخص از سند آمایش دانشگاه آزاد با این قید که ذیل سند آمایش وزارت علوم باشند، تصویب شد. نکته سؤال‌برانگیز اینجاست که این مصوبات از تثبیت سهم ۵۰ درصدی این دانشگاه از آموزش عالی کشور حکایت دارند.

به گزارش عیارآنلاین، شصت‌وچهارمین بسته خبری معیار علم و فناوری که به مهم‌ترین رویدادهای این حوزه اختصاص دارد، منتشر شد. در این شماره به بررسی سه پرونده مهم پرداختیم. «پیگیری جدی اجرای سند آموزش ۲۰۳۰ در کشور» و «سهم خواهی دانشگاه آزاد در سند آمایش» و «سفر وزیر علوم به کره جنوبی و ژاپن» موضوع این پرونده‌ها می‌باشد.

ایران به یونسکو چه تعهداتی داد؟

یونسکو امروزه سازمان‌هایی در عرصه بین‌الملل وجود دارند که مفهوم جهانی‌شدن را در حوزه تعلیم و تربیت پیگیری می‌کنند که از جمله آن‌ها می‌توان به «سازمان یونسکو» اشاره کرد. این سازمان به همراه چهار سازمان بین‌المللی دیگر[۱] از سال ۲۰۰۰ به برنامه‌ریزی‌های آموزشی ۱۵ساله برای اجرا در کشورهای عضو اقدام نموده است. دومین برنامه این سازمان نیز تحت عنوان «برنامه آموزش ۲۰۳۰» در اجلاسی که در اینچئون کره با حضور سران کشورهای عضو برگزار شد، مطرح و تصویب گردید.

حال سؤال اینجاست که با توجه به عضویت ایران در یونسکو، آیا برنامه مصوب این سازمان در دستور کار دستگاه‌های آموزشی کشور قرار گرفته است؟

فرهادی، وزیر علوم پیشرفت همگام با برنامه ۲۰۳۰ را محور برنامه‌های وزارت علوم قرار داده است. به نحوی که می‌توان این برنامه را جزء تعهدات ایران در عرصه بین‌المللی به حساب آورد. در روزهای اخیر نیز هیأت دولت برای کمک به اجرای این برنامه، لزوم مشارکت وزارت‌خانه‌های «آموزش‌وپرورش»، «علوم، تحقیقات و فناوری»، «تعاون، کار و رفاه اجتماعی»، «بهداشت، درمان و آموزش پزشکی» را به تصویب رساند.

با وجود این، تعهدات ایران طبق این برنامه قابل تأمل است. از جمله آن‌ها می‌توان به دسترسی آزاد یونسکو و مجامع بین‌المللی به اطلاعات آموزش و تربیتی کشورمان اشاره کرد. جالب آنکه کارگروه ملی آموزش ۲۰۳۰ موظف است گزارش پیشرفت کار و نحوه همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط را سالانه به هیأت وزیران ارائه کند که با تأیید آن‌ها، گزارش نهایی برای کمیسیون ملی یونسکو جهت ارسال به مرجع بین‌المللی فرستاده خواهد شد[۲].

همچنین با بررسی رویکرد یونسکو و سخنان مسئولین این سازمان، می‌توان پی برد که یکی از اهداف کلیدی یونسکو، بین‌المللی‌سازی آموزش عالی در ایران به شمار می‌رود. تا آنجا که کمیته ملی آموزش عالی در کمیسون ملی یونسکو به‌صورت متمرکز کارویژه بین‌المللی‌سازی آموزش عالی را در دستور کار خود قرار داده است. در این رابطه، برخی مسئولین وزارت علوم با یونسکو قرابت فکری ویژه‌ای دارند؛ به نحوی که  سالارآملی، قائم‌مقام وزیر علوم در امور بین‌الملل بر ارتباط نزدیک با کشورهای عضو یونسکو، به‌خصوص کشورهای اروپایی، تأکید دارد. این وابستگی به سیاست‌های یونسکو تا جایی پیش رفته است که وی از نماینده یونسکو درخواست کرده برای هماهنگی بیشتر با ایران، زمینه تربیت ایرانیان در یونسکو و سپس بازگشت آن‌ها به کشور را فراهم نماید.

با توجه به اتفاقات فوق، چند سؤال اساسی به ذهن متبادر می‌شود: با وجود اسناد متعدد در حوزه آموزشی و تربیتی کشور، چرا اجرا و برنامه‌ریزی برنامه ۲۰۳۰ با این جدیت خاص پیگیری می‌شود؟ و در نهایت، ارائه اطلاعات و آمارهای کشور به سازمان‌های بین‌المللی، آن هم مطابق با خواست و میل آن‌ها چه نفعی برای کشور ما در بردارد؟ آن هم در شرایطی که متأسفانه سالنامه‌های آماری در فضایی شفاف منتشر نشده و حتی در دسترس کارشناسان داخلی قرار نگرفته‌اند.

آمایش آموزش عالی زیر سایه سهم‌خواهی دانشگاه آزاد

دانشگاه آزادسند آمایش آموزش عالی پس از کش‌وقوس‌های فراوان، اواخر اسفندماه ۹۴ تصویب و در تیرماه سال ۹۵ برای اجرا به وزارت علوم ابلاغ شد. نکته‌ای که بعد از تصویب سند، تعجب کارشناسان مختلف را برانگیخت، این بود که سند مذکور شامل دانشگاه آزاد نمی‌شد. مدت‌ها نیز برخی کارشناسان از پذیرش سند آمایش جداگانه دانشگاه آزاد توسط وزارت علوم متعجب بودند تا اینکه میرزاده، رئیس دانشگاه آزاد از نظر مثبت رئیس جمهور برای ارائه جداگانه این سند خبر داد. دانشگاه آزاد سند آمایش جداگانه و برنامه ششم مجزایی به ستاد راهبری نقشه جامع علمی کشور و ‏شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه کرد.

روزهای گذشته نیز ۸ شاخص از سند آمایش دانشگاه آزاد با این قید که ذیل سند آمایش وزارت علوم باشند، تصویب شد. این مصوبات از تثبیت سهم ۵۰ درصدی این دانشگاه از آموزش عالی کشور حکایت دارند. باید به این سؤال پاسخ داد که آیا تصویب سهم ۵۰ درصدی به این معناست که دانشگاه آزاد موظف است با تلاش در فضای رقابتی و با ارتقای کیفی به این سهم دست یابد؟ یا آنکه حاکمیت مکلف است سهم ۵۰ درصدی را اعطا نماید؟ اگر سایر بخش‌های نظام آموزش عالی کیفی‌تر عمل کردند و با اقبال مردم روبرو شدند، آیا باید مانع از اقبال مردم به آن‌ها و سهم گرفتن آن‌ها شد؟ به‌راستی تخصیص سهم عمده به دانشگاه آزاد اسلامی و متعاقب آن، اعطای انحصار در بازار آموزش عالی غیر رایگان، با چه توجیهی صورت گرفته است؟

در پاسخ باید گفت که تعیین سهم دانشگاه‌های دولتی، آزاد، پیام نور، غیرانتفاعی، شبانه و غیره از کل تعداد دانشجویان موضوع آمایش آموزش عالی خواهد بود و بدیهی است که سیاست‌گذار آموزش عالی، در تعامل با بازیگران اصلی، سهم هر یک را تعیین نماید. در هر صورت، قانون پیشنهادی برنامه ششم توسعه برای تعطیلی ۵۰ درصد واحدهای پیام نور و تعطیلی تمام واحدهای دولتی دانشگاه علمی‌کاربردی با سهم‌خواهی دانشگاه آزاد تناقضی آشکار دارد.

علاوه بر این سهم‌خواهی، متأسفانه رویکرد افزایش ظرفیت به حدی در دانشگاه آزاد غالب شده که برخی کلاس‌های این ‏دانشگاه با ۱۲۰ نفر تشکیل می‌شود. حتی پیش از این، فرهادی، وزیر علوم هم گسترش دانشگاه آزاد را خیلی بی حد و ‏حصر خوانده بود. در حال حاضر، این رویکرد دانشگاه آزاد منتقدان بسیاری دارد. چگونه است که میرزاده از اعضای ستاد راهبری نقشه جامع علمی کشور می‌خواهد تا از توسعه دانشگاه‌های غیرانتفاعی و بعضی دانشگاه‌های وابسته به دولت که دارای استانداردهای آموزش عالی نیستند جلوگیری کنند؛ درحالی‌که بدون لحاظ بسیاری از استانداردها، دانشگاه آزاد خواهان دریافت سهم ۵۰ درصدی از آموزش عالی می‌شود؟

پیگیری تفاهم‌نامه‌های بین‌المللی در سفر وزیر علوم

محمد فرهادیعدم پیگیری تفاهم‌نامه‌های بین‌المللی و به سرانجام رساندن آن‌ها، همواره یکی از نقاط ضعف دستگاه‌های متولی علم و فناوری در کشورمان محسوب می‌شده است. اما اخیراً وزارت علوم برای رفع این مشکل به صرافت افتاده و بهتر از گذشته عمل کرده است.

اردیبهشت‌ماه سال جاری، وزارت علوم میزبان وزیر امور خارجه کره جنوبی شد که حاصل آن دو یادداشت تفاهم بود. یادداشت تفاهم اول به موضوعات برگزاری کارگاه‌های مشترک، پروژه‌های تحقیقاتی مشترک، تبادل نیروی انسانی و ارتباط مستقیم میان مؤسسات تحقیقاتی پرداخت. یادداشت تفاهم دوم نیز برخی موضوعات آموزشی را شامل می‌شد. نهایی کردن این یادداشت‌ها نیز به سفر وزیر علوم کشورمان به کره جنوبی موکول گردید. از این رو، هفته گذشته، فرهادی با حضور در کره جنوبی و دیدار با وزیر آموزش این کشور یادداشت تفاهم اول را نهایی کرد.

همچنین فرهادی پس از سفر به کره جنوبی، به منظور شرکت در سیزدهمین مجمع جهانی علم و فناوری، به عنوان بزرگترین همایش علمی و آموزشی جهان در ژاپن حضور پیدا کرد. وی در نشست وزیران این مجمع بر همگام بودن آموزش عالی کشور با برنامه آموزش ۲۰۳۰ یونسکو تأکید کرد.

در حاشیه این مجمع، فرهادی با وزیر مشاور علم و فناوری ژاپن، رئیس و مبتکر انجمن بین‌المللی علوم و فناوری در جامعه (STS) و وزرای علوم تایلند، قطر، ترکیه و سنگال دیدار و گفتگو داشت. در این گفتگوها، زمینه‌های گسترش روابط از قبیل برگزاری همایش‌ها و نشست‌های مشترک علمی، تحقیقاتی، همکاری‌های دانشگاهی و تبادل استاد و دانشجو بررسی شد.

در ادامه نیز وزیر علوم در دیدار با وزیر آموزش، فرهنگ، ورزش و علوم تکنولوژی ژاپن بر عملیاتی شدن تفاهم‌نامه پیشین با ژاپن که در سال قبل در همین اجلاس منعقد شده بود، تأکید کرد و از این وزیر ژاپنی برای حضور در ایران دعوت به عمل آورد.

یک دقیقه تأمل

در روزهای گذشته، امید، معاون اداری و مالی وزیر علوم، از تخصیص ۴۷ درصدی بودجه این وزارت‌خانه سخن گفت. وی با انتقاد از عدم تخصیص صد درصدی بودجه سال جاری، مدعی شد که قرار بود این اعتبار به طور کامل تأمین شود تا کمبود بودجه سال‌های گذشته وزارت علوم نیز جبران شود. با توجه به کسری‌های انباشته‌شده وزارت علوم و دانشگاه‌های کشور طی سال‌های گذشته، آیا وقت آن نرسیده است که دانشگاه‌ها به سمت درآمدزایی حرکت کرده و اندکی از بار مالی دولت بکاهند؟

سایر اخبار برگزیده

فرهادی: ایرانی‌ها دارای ۱۱ میلیون مدرک دانشگاهی هستند

فرهادی، وزیر علوم: در ایران ۱۱ میلیون نفر  دارای مدرک دانشگاهی هستند و پنج میلیون دانشجو در مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی تحصیل می‌کنند.

ستاری: با ارائه وام نمی‌توان اقتصاد دانش‌بنیان ایجاد کرد

ستاری، معاون علمی رییس جمهور: اگر دولت تنها نیم درصد برای پژوهش کشور سرمایه‌گذاری می‌کند، بخش خصوصی باید ۲۰ درصد در این عرصه سهیم شود. چرا که بدترین نوع سرمایه‌گذاری در این حوزه ، نوع دولتی آن است و مشارکت بخش خصوصی موجب بالا رفتن کیفیت پژوهش خواهد شد. باید به این نتیجه برسیم که با ارائه وام نمی‌توان اقتصاد دانش بنیان ایجاد کرد، بلکه شرکت‌های خصوصی باید به این عرصه ورود پیدا کرده و آن را گسترش دهند.

۴۰ درصد پتنت کشور در حوزه نانوتکنولوژی است

سرکار دبیر ستاد توسعه فناوری نانو: در حال حاضر ۴۰ درصد پتنت کشور در حوزه نانوتکنولوژی است و حدود ۲۵ درصد تولیدات علمی کشور در این حوزه صورت می‌گیرد.

هاشمی رفسنجانی: واحدهای دانشگاه آزاد تجمیع می شوند

هاشمی رفسنجانی، رئیس هیأت امنای دانشگاه‌ آزاد: یک طرح جدیدی در هیات امنای مرکزی تصویب شد که طبق آن واحدهای دانشگاه آزاد با هم تجمیع شود و امروز هم ما به خاطر تجمیع واحد دانشگاه آزاد تهران شمال اینجا هستیم و طرح تجمیع این واحد دانشگاهی در حال انجام است و این دومین تجمیع ما است که فضایی به وسعت ۲۳ هکتار تهیه شده است. همچنین دانشگاه تهران مرکز نیز تجمیع خواهد شد و برای آن محلی تهیه شده است که بتوانیم دانشگاه های کوچکی که در تهران پخش شده اند را تجمیع کنیم و در نهایت در تهران ۶ تا ۷ دانشگاه بزرگ ساخته می شود ومی خواهیم این طرح ها را راه اندازی کنیم.

اجازه گسترش و تعاملات بین‌المللی به پردیس‌های پولی داده نمی‌شود

شریعتی، معاون وزیر علوم: درباره سیاست پذیرش در پردیس های پولی دانشگاه ها طبق مصوبات شورای نقشه راهبردی کشور،اجازه گسترش و تعاملات بین المللی به پردیس های پولی داده نمی شود و این دانشگاه ها باید در زمینه های داخلی فعالیت داشته باشند.

مجوز وزارت علوم برای رشته‌های دانشگاه آزاد محدود به سال جاری است

شریعتی، معاون وزیر علوم:  تمام رشته محل های دانشگاه آزاد را بررسی کردیم و همه را به جمع بندی رساندیم و نتیجه نیز منتشر شد. فقط آنچه که تصمیم گیری شده است برای یکبار پذیرش در سال ۹۶-۹۵ است برای سال های دیگر نیز در زمان خود بررسی های لازم انجام می گیرد.

معاون پژوهشی وزارت علوم تدوین اولویت‌های علم و فناوری کشور برای سال‌های ۹۶ تا ۱۴۰۰ خبر داد

احمدی، معاون وزیر علوم: سیاست ها و اولویت های علم و فناوری کشور برای سالهای ۹۶ تا ۱۴۰۰ در شورای عتف تدوین خواهد شد.  سیاست ها و اولویت های علم و فناوری کشور برای یک بازه زمانی ۵ ساله در کمیسیون‌های تخصصی شورای عتف بررسی شده و قرار است در جلسه آینده شورای عتف تصویب شود.

ستاری مدعی  بازگشت روزانه ۲ نخبه به کشور شد

ستاری، معاون علمی رئیس جمهور: با ایجاد بیش از ۵۰ مرکز جذب نخبگان خارج از کشور شامل پژوهشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و دانشگاه‌هاو ارائه تسهیلاتی هم‌پای مراکز خارجی، جذب نخبگان با روندی روبه رشد و شتاب بالا انجام می‌شود و در حال حاضر به رکورد بازگشت ۲ نخبه در روز نزدیک شده‌ایم.

*********************************************************

پی‌نوشت:

[۱] یونیسف، صندوق جمعیت سازمان ملل، بانک جهانی و برنامه عمران ملل متحد

[۲] بند ۴ تصویب‌نامه هیأت وزیران؛ مورخ ۲۵ شهریور ۱۳۹۵

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: