۱۹ مهر ۱۳۹۵ ساعت ۱۴:۵۵
پُرسا 75 منتشر شد

بحران کمبود معلم نزدیک است، اگر…

طبق بررسی‌ها، ادامه روند فعلی در بازنشستگی‌ و پذیرش نیروهای جدید، به کمبود شدید معلم در آموزش و پرورش منجر خواهد شد. بحران کمبود معلم به همراه تغییر تقویم آموزشی و میانگین نمرات امتحانات نهایی، موضوعاتی هستند که در این شماره از خبرنامه پرسا بررسی می‌شوند.

به گزارش عیارآنلاین، هفتادوپنجمین شماره از خبرنامه پرسا منتشر شد. بحران کمبود معلم به همراه تغییر تقویم آموزشی و میانگین نمرات امتحانات نهایی، موضوعاتی هستند که در این شماره از خبرنامه پرسا بررسی می‌شوند.

بحران کمبود معلم نزدیک است، اگر…

معلمان ابتدایی_طرح نظام رتبه بندی معلمان_نظام رتبه‌بندی_طرح رتبه‌بندی فرهنگیانهفته گذشته، معاون دانشجویی دانشگاه فرهنگیان اعلام نمود که تا سال ۱۳۹۹، در مجموع ۱۸۰ هزار نفر از معلم از مجموعه آموزش و پرورش بازنشسته می‌شوند. به عبارت دیگر، طی پنج سال آینده حدود ۲۰ درصد از نیروی انسانی با تجربه آموزش و پرورش کاسته خواهد شد.

در همین حال، در سال‌های اخیر تعداد دانش‌آموزان روند افزایشی یافته است و بنا به برخی پیش‌بینی‌ها، این روند به صورت ملایم ادامه می‌یابد[۱]. ضمن آنکه در سال‌های اخیر، ۵۰۰ هزار دانش‌آموز نیز به تعداد کل محصّلان آموزش و پرورش اضافه شده است.

کاهش نیروی انسانی و افزایش جمعیت دانش‌آموزان طی سال‌های اخیر اقتضا می‌کند که وزارت آموزش و پرورش برای پیشگیری از کمبود معلم از هم‌اکنون پیش‌بینی‌ها و ظرفیت‌سازی لازم را بنماید که برخی از ظرفیت‌های قانونی نیز این فرصت را فراهم می‌کنند[۲]؛ در غیر این صورت، وزارتخانه برای حل و فصل معضل ناگزیر خواهد شد که از راهکارهای اضطراری و بعضاً ناکارآمد بهره ببرد.

در همین راستا، بررسی ورودی نیروی انسانی به وزارت آموزش و پرورش در سال‌های اخیر نشان می‌دهد که اختلاف قابل توجهی میان تعداد نیروهای استخدامی و بازنشستگان وجود دارد.

۱۳۹۵۰۷۱۹۰۲

نمودار ۱. آمار تعداد نیروی انسانی وزارت آموزش و پرورش

با توجه به نمودار فوق، وزارت آموزش و پرورش در ۴ سال اخیر، تنها ۸۳ هزار نیروی جدید را جذب نمود در حالی که بر اساس آمار مشاور وزیر آموزش و پرورش در امور بازنشستگان[۳]، وزارتخانه در این بازه زمانی حدود ۱۶۰ هزار بازنشسته داشته است. همچنین با فرض ادامه جذب نیرو با روند امسال (۲۰ هزار نفر به ازای هر سال)، آموزش و پرورش در ۴ سال آتی، ۸۰ هزار نیروی جدید جذب می‌کند؛ اما طبق گفته معاون دانشجویی دانشگاه فرهنگیان، ۱۸۰ هزار معلم بازنشسته نیز خواهد داشت.

در مجموع می‌توان چنین نتیجه گرفت که در سال‌هایی نه چندان دور، آموزش و پرورش با بحران جدی کمبود معلم روبرو خواهد شد به نحوی که تنها به اندازه نیمی از بازنشتگان، نیروی جدید وارد وزارت آموزش و پرورش می‌شود. بنابراین ضرورت دارد که متولیان امر برای ساماندهی نیروی انسانی برنامه‌ریزی‌ نمایند.

تحول زمان آموزش در انتظار تصمیم تحولی مسئولان

تقویم مدارس _آغاز سال تحصیلی_ اول مهردر روزهای اخیر، بحث‌های متعددی درباره مقوله مهم «زمان آموزش» صورت گرفت؛ از تغییر در تقویم آموزشی مدارس تا جابه‌جایی ساعت آغاز کلاس‌ها. جالب اینکه بحث‌های اخیر نه از وجه آموزشی و پرورشی، بلکه از منظر زیست محیطی آغاز شد. مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران برای کاهش معضل آلودگی هوای کلان‌شهرها در نیمه دوم سال پیشنهادی را مطرح نمود که بر اساس آن، مدارس در ایام زمستان دو هفته تعطیل خواهند بود و برای جبران این تعطیلی، سال تحصیلی دو هفته زودتر (اواسط شهریور) آغاز می‌شود.

این پیشنهاد بدون واکنش نماند. بنا به نظر میرزاده، سخنگوی کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، هیچ تحقیقاتی نشان نمی‌دهد که اجرای طرح تعطیلی مدارس موجب کاهش آلودگی هوا شده باشد. در این میان اما موضع آموزش و پرورش چندان قطعیت ندارد؛ فانی از طرح این موضوع در یک کمیته مشترک با حضور سازمان محیط زیست استقبال کرد، اما این را هم اضافه کرد که باید تمام ابعاد را دید و مصلحت دانش‌آموزان و کشور لحاظ شود.

به نظر می‌رسد که اصلی‌ترین مانع برای تغییر تقویم آموزشی و تعطیلات مدارس، مصوبه مجلس در سال ۷۶ باشد که در آن آغاز سال تحصیلی اول مهر ماه و پایان سال تحصیلی نیز خرداد ماه سال بعد تعیین شده است. در همین حال، سند تحول بنیادین به متناسب‌سازی تقویم آموزشی با شرایط اقلیمی هر منطقه اشاره دارد که این امر علاوه بر حل مشکلات ریشه‌ای‌تر، می‌تواند مسئولان را برای کاهش معضلاتی همچون آلودگی هوا یاری نماید[۴]. از این منظر، اصلاح قانون مذکور در جهت اجرایی شدن سند تحول به پیگیری مسئولان وزارت آموزش و پرورش و نمایندگان مجلس نیاز دارد که تا کنون اقدام مقتضی در این باره صورت نگرفته است.

مقوله زمان آموزش البته محدود به بحث چالشی تعطیلات آموزشی نیست و مؤلفه‌های مهم دیگری نیز دارد که کمتر مورد توجه کارشناسان قرار دارند، از جمله «ساعت آغاز فعالیت روزانه مدرسه». در همین راستا، دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش معتقد است که «ساعت فعلی شروع کلاس‌های برای دانش‌آموزان دبستانی کسالت‌آور است؛ اما فعلاً نمی‌توانیم شرایط تغییر آن را فراهم کنیم». برخی از تحقیقات کارشناسی بین‌المللی نیز نظر نوید ادهم را تأیید می‌نماید که زمان مناسب شروع کلاس‌ها در پایه‌های مختلف می‌تواند با کمترین هزینه‌، بازدهی آموزشی را تا حد قابل توجهی افزایش دهد.

به نظر می‌رسد مسئولین وزارت آموزش و پرورش نسبت به اهمیت مؤلفه‌های زمان آموزش در تحقق اهداف سند تحول توجه لازم را ندارند؛ این در حالی است که بنا به برخی از مطالعات بین‌المللی می‌توان با برنامه‌ریزی و با کمترین هزینه، کیفیت آموزشی را با تحول در ساختار زمان آموزش مدارس تا حد زیادی بهبود بخشید.

خطر در کمین کیفیت آموزشی

نمره_نمرات_معدل کتبیچند سالی است که مرکز سنجش وزارت آموزش و پرورش نمرات امتحانات نهایی دانش‌آموز را به‌عنوان یکی از شاخص‌های میزان دستیابی به اهداف آموزشی و پرورشی به صورت یکپارچه جمع‌آوری و تحلیل می‌کند. این مطالعه ارزشمند در همین مدت کوتاه، یافته‌های قابل تأملی داشت. از جمله اینکه بر اساس بررسی صورت‌گرفته، میانگین نمرات امتحان نهایی خرداد سال تحصیلی ۹۳-۹۴، ۱۲ بوده است. شاخص مذکور در سال تحصیلی ۹۴-۹۵، کمی بهبود یافت و میانگین نمرات در امتحانات خرداد ۹۵ به حدود ۱۲٫۵ رسید؛ هر چند بر طبق گفته رئیس مرکز سنجش آموزش و پرورش، میانگین نمرات در برخی مناطق به ۷- ۸ نیز می‌رسد[۵]. این آمارها زنگ خطر کیفیت آموزشی در مدارس کشور را به صدا درآورده است و انتظار می‌رود که عوامل مؤثر در بروز این معضل شناسایی گردد و  برای حل آن تدابیر ویژه‌ای اتخاذ شود.

در این وضعیت، نمرات مدارس غیردولتی مورد توجه بیشتری قرار گرفت. این توجه از آنجا ناشی می‌شود که بنا به تصور رایج، انتظار می‌رفت‌ کیفیت مدارس و وضعیت نمرات این مدارس نسبت به مدارس دولتی بهتر باشد. بر طبق گفته عمادی در مرداد ماه ۹۵، نمرات مدارس غیردولتی در مناطق محروم وضعیت اسفباری دارند. شهریور ۹۵، عمادی بار دیگر موضوع نمرات پایین برخی مدارس غیردولتی را بر سر زبان‌ها انداخت و بیان داشت که بر اساس نتایج بررسی امتحانات در سه سال اخیر، وضعیت مدارس غیردولتی مطلوب نیست. البته اظهارات عمادی از سوی سازمان مدارس غیردولتی بی‌پاسخ نماند. به گفته رئیس این سازمان، ۴۵ درصد از معدل دانش‌آموزان مدارس غیردولتی بالای ١٩ است. وی همچنین درصد قبولی رشته‌های گوناگون مدارس متوسطه غیردولتی را بین ۸۴ تا ۹۹ درصد دانست.

گذشته از شائبه‌ای که در کیفیت بهتر مدارس غیردولتی به وجود آمد، نکته قابل تأمل درباره اظهارات مسئولین، ابهامی است که در آمارهای مورد استناد مسئولین وجود دارد. به عنوان مثال در آمارهای عمادی نسبت مدارس غیردولتی بی‌کیفیت از تعداد کل این مدارس مشخص نیست. آمارهای سازمان مدارس غیردولتی نیز ابهام خاص خود را دارد؛ زیرا گرد درباره پایه تحصیلی قبول‌شدگان مدارس غیردولتی توضیحی نداد.

به هر روی باید پذیرفت که «کیفیت پایین آموزشی مدارس کشور» مشکلی جدی است و نباید با محدود کردن بحث به مدارس غیردولتی، اصل موضوع را به فراموشی سپرد؛ هر چند آمارهای نگران کننده از وضعیت کیفیت مدارس غیردولتی نیز جای تأمل بسیار دارد و تصمیم‌گیری مقتضی را می‌طلبد.

سایر اخبار برگزیده

اجرای طرح نظام مراقبت اجتماعی از دانش آموزان در ۷۲ مدرسه

حمیدی، معاون تربیت بدنی و سلامت آموزش و پرورش: طرح به صورت آزمایشی در شش استان و ۷۲ مدرسه در حال اجراست. استقرار نظام جامع مراقبت اجتماعی با گسترش آموزش های رشدمدار در زمینه پیشگیری از رفتارهای پرخطر، ایجاد نظام شناسایی دانش آموزان آسیب پذیر، هم افزایی منابع و برنامه های دستگاه ها و پیاده سازی صد در صدی نظام مراقبت اجتماعی دانش آموزان طارحی شده است.

ابلاغ قانون مربوط به تعیین تکلیف استخدامی معلمین حق التدریسی

رییس جمهور قانون اصلاح تبصره (۱۰) ماده (۱۷) قانون تعیین تکلیف استخدامی معلمین حق‌التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش را برای اجرا به وزارت آموزش و پرورش و سازمان اداری و استخدامی کشور ابلاغ کرد.

ارائه ۲ پیشنهاد برای کاهش آلودگی هوا ازسوی رئیس آموزش و پرورش شهر تهران

کمرئی، مدیرکل آموزش و پرورش شهر تهران: برای کاهش ترافیک و آلودگی هوا ۲ پیشنهاد مطرح است. پیشنهاد نخست: اعمال روش‌هایی برای اینکه فعالیت آموزشگاه‌ها و تعطیلی آن را در سال تحصیلی توزیع کنند. پیشنهاد دوم: تغییر در ساعت شروع مدارس که یا زودتر یا دیرتر شروع شود.

فعالیت ۲۱۷۰ مدرسه هیأت امنایی در کشور/ بازگشت ۱۴ مدرسه هیأت امنایی به شکل دولتی

عباسپور، مدیر امور شوراهای آموزش و پرورش: اصلاح و بازنگری قانون شوراهای آموزش و پرورش که ۲۳ سال از عمر آن می‌گذرد در دستور کار است. ۲۱۷۰ مدرسه هیأت امنایی در کشور وجود دارد و حدود ۷۰۰ هزار دانش آموز در این مدارس تحصیل می کنند. طبق ماده ۱۱ قانون شوراها، بحث دریافت خدمات آموزشی ویژه مطرح است و چیزی تحت عنوان شهریه نداریم.

آغاز اجرای آزمایشی طرح رتبه بندی مدارس غیردولتی

گرد، رئیس مدارس غیر دولتی: طرح رتبه بندی مدارس غیردولتی به زودی در ۲۰ مدرسه کشور به صورت  آزمایشی  به اجرا در می‌آید. این طرح متناسب با شرایط کشور و طبق سند تحول بنیادین برای کیفیت بخشی مدارس غیردولتی به اجرای آزمایشی در می آید. در کنار طرح رتبه بندی مدارس، طرح نظارت و ارزیابی مدارس نیز در حال انجام است که مکمل این طرح است. با توجه به اینکه این طرح مختص مدارس غیردولتی است و هنوز اجرای آزمایشی آن صورت نگرفته از انتشار نتایج طرح فعلا معذوریم

پایین بودن نمرات مدارس غیر دولتی در مقایسه با مدارس دولتی در مناطق کم برخوردار

عمادی، رئیس مرکز سنجش آموزش و پرورش: میانگین نمرات امتحانات نهایی مدارس غیردولتی پایین نیست. در مناطق کم برخوردار میانگین نمرات مدارس دولتی ۲ نمره بیش‌تر از مدارس غیردولتی است. در جدول میانگین نمرات امتحانات نهایی تعداد زیادی از مدارس غیردولتی در صدر جدول، تعداد زیادی در میانه جدول و در حال رقابت با مدارس دولتی و تعدادی نیز در انتهای جدول هستند.

تغییر در برنامه درسی دانشگاه فرهنگیان طبق  عرف جهانی سایر دانشگاه‌‎ها

موسی‌پور، معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه فرهنگیان: در بازنگری برنامه‌های درسی، عنوان رشته‌‌های تحصیلی را بر اساس آنچه در عرف جهانی مطرح است، تغییر دادیم.

ابلاغ شیوه‌نامه اجرایی برنامه ملی شناسایی و هدایت استعدادهای برتر

گزارش// از سوی وزیر آموزش و پرورش شیوه‌نامه اجرایی «برنامه ملی شناسایی و هدایت استعدادهای برتر (شهاب)» به استان‌ها ابلاغ شد. اعتبارات این طرح پس از تایید ستاد اجرای مرکزی برنامه شهاب از منابع اعتبارات جاری وزارت آموزش و پرورش و بنیاد ملی نخبگان تامین و به ادارات کل آموزش و پرورش استان ها تخصیص خواهد یافت.

حضور بیش از ۴۰۰ هزار دانش آموز اتباع در حدود ۲۵ هزار مدرسه ایران

نوش آبادی، معاون امور بین‌الملل و مدارس خارج از کشور: دانش‌آمو‌زان اتباعی که مدارک هویتی، اقا‌متی داشته باشند و همچنین افرادی که این مدرک را نداشته باشند امکان تحصیل دارند. این دانش آموزان ملزم به پرداخت شهریه اجباری نیستند اما باید وجه مربوط به کمک به مدرسه را پرداخت کنند.

برگزاری آزمون استخدامی آموزش و پرورش در ۲۱ آبان ۹۵

پاپایی، معاون رسانه ای مرکز اطلاع رسانی وزارت آموزش و پرورش: تعداد ۴۰۰۷ نفر زن و ۵ هزار و ۹۹۳ مرد جذب می شوند./  آزمون استخدامی سال جدید نیز ۲۱ آبان ماه سال جاری برگزار می شود.

رئیس سازمان مدارس غیر دولتی: مشکل آموزش در جزیره کیش کمبود دانش آموزان در مدارس غیردولتی است

گرد، رئیس سازمان مدارس غیر دولتی وزارت آموزش و پرورش: در حوزه مدارس غیر دولتی برای توسعه نیازمند الگو هستیم. مشکلی که در جزیره کیش وجود دارد کمبود دانش آموز در حوزه های مدارس غیر دولتی است.

کمک به اجرای سند تحول بنیادین با طرح خرید خدمات از بخش خصوصی

حمیدی، معاون تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش و پرورش: در تنگنای مالی موجود طرح خرید خدمات آموزشی نوآورانه و هوشمندانه است. اجرای طرح خرید خدمات آموزشی به تحقق سند تحول بنیادین کمک شایانی داشته است.

یک نماینده مجلس مطرح کرد: رانت‌خواری در مناطق مرفه با استفاده از طرح خرید خدمات آموزشی

سلیمی، عضو کمیسون آموزش و تحقیقات مجلس: از سال ۱۳۹۳ تاکنون نزدیک به هزار میلیارد و پنجاه میلیون تومان پاداش پایان خدمت بازنشستگان باقی مانده است. مدارس غیر دولتی شهریه‌های متنوعی دارند و بعضاً تا ۲۰ میلیون تومان هم از اولیاء شهریه اخذ می‌شود. برخی افراد با رانت‌هایی در مناطق مرفه و برخوردار از طرح خرید خدمات آموزشی استفاده می‌کنند.

بازنشستگی ۱۸۰ هزار معلم تا سال ۱۳۹۹

قنبری، معاون دانشجویی دانشگاه فرهنگیان: تا سال ۱۳۹۹ در مجموع ۱۸۰ هزار نفر معلم از مجموعه وزارت آموزش و پرورش خارج می‌شود؛ بنابرین به‌‌ همان نسبت باید ظرفیت ایجاد کنیم./علاقه‌مندی جوانان به خصوص در بخش دختران به بحث تربیت معلم و دانشگاه فرهنگیان خیلی قابل توجه بود.

دبیر شورای عالی آموزش و پرورش: ساعت شروع کلاس ها برای دانش آموزان دبستانی کسالت آور است

نوید ادهم، دبیر کل شورای عالی آموزش و پرورش: شرایط فعلی شروع کلاس ها برای دانش آموزان دبستانی کسالت آور است اما فعلا نمی توانیم شرایط تغییر آن را فراهم کنیم.

ارائه سامانه نظارت بر مدارس غیر دولتی به منظور عبور از روش های سنتی و ناکار آمد است

زینی‌وند، مدیرکل سازمان مدارس غیر دولتی آموزش و پرورش: سامانه نظارت بر مدارس غیر دولتی بیانگر این نیست که حضور ارزیابانمان را در مدارس غیردولتی کمرنگ کنیم. هدف ما عبور از روش های ناکارآمد و سنتی است که برای ما محدودیت ایجاد می کرد.

موافقت با بیش از ۵۰ درصد نقل و انتقالات معلمان برای کاهش جابجایی ها

فانی، وزیر آموزش و پرورش: برای کاهش جابجایی‌ها با بیش از ۵۰ درصد نقل و انتقال معلمان موافقت شده است. با توجه به سیاست به کار گرفته شده به نام بوم تا بوم بسیاری از این مشکلات رفع می‌شود. ۱۰۷ هزار مدرسه در ۱۰۷ هزار منطقه کشور دایر شده است.

**************************************************************

پی‌نوشت:

[۱] بنابه پیش‌بینی ضرغامی (۱۳۹۳)، جمعیت دانش‌آموزی ایران از سال ۹۳ تا سال ۹۹ حدود ۵ درصد افزایش می‌یابد. برای کسب اطلاعات بیشتر مراجعه شود به: ضرغامی، حسین (۱۳۹۳). تحولات جمعیت دانش‌آموزی در ایران با نگاهی به آینده، دو فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی آموزشی، دوره سوم (۵)، ص‌ص ۱۰۴-۱۲۶٫

[۲] بر اساس ماده ۲۴ از بند «ج» قانون مدیریت خدمات کشوری (مصوب ۱۳۸۶)، آموزش و پرورش به عنوان یک نهاد حاکمیتی به ازای هر بازنشسته مجاز است که یک نیروی جدید استخدام نماید.

[۳] طبق این آمار آموزش و پرورش سالانه ۴۰ هزار بازنشسته دارد.

[۴] راهکار ۷/۵، ۲۱/۱۰ و ۲۱/۶ از سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و بند دوم ذیل عنوان زمان آموزش در سند برنامه درسی ملی.

[۵] شایان ذکر است که این آمار برای امتحانات خرداد ۹۴ است.

تلگر

چهره‌

    دیدگاه تازه‌ای بنویسید: