۱۰ مهر ۱۳۹۵ ساعت ۱۶:۲۷

هدایت تحصیلی پایه نهم، طرحی با چاشنی شتاب‌زدگی

گرچه بازنگری در شیوه هدایت تحصیلی متناسب با چارچوب تعیین‌شده در سند تحول بنیادین امری لازم است، اما اقدامات شتاب‌زده و سوءتدبیرها می‌تواند پیامدهایی بسیار منفی برای نظام تعلیم و تربیت کشور در پی داشته باشد و چه بسا حرکت قطار تحول را با دشواری‌های بیشتری همراه کند یا به انحراف بکشاند.

هدایت تحصیلیبه گزارش عیارآنلاین، با تغییر نظام آموزشی کشور به ۳-۳-۶، اکنون این تغییر به پایه نهم رسیده است. در سال تحصیلی پیش رو، وزارت آموزش و پرورش برای اولین بار اجرای آیین‌نامه جدید هدایت تحصیلی  و انتخاب شاخه و رشته دانش‌آموزان را تجربه می‌کند. این آیین‌نامه با یک فرآیند امتیازدهی ۱۰۰ نمره‌ای و در شش بخش تنظیم شده است.

در این فرآیند،  وزارت آموزش و پرورش بر اساس نتایج آزمون رغبت و استعدادسنجی دانش‌آموز و نیز علایق اعلام‌شده از سوی وی و سایر فاکتورهای امتیازی (نظر مشاور، والدین و نیز نمرات کسب شده دوران متوسطه اول)، در گام نخست شاخه و رشته تحصیلی مناسب را برای ادامه تحصیل او پیشنهاد می‌نماید. اما بحث‌برانگیزترین بخش فرآیند هدایت تحصیلی جدید، هماهنگ کردن شاخه و رشته‌های توصیه‌ای با امکانات موجود و نیازهای کشور است که در پایان، دانش‌آموز را ملزم به تحصیل در شاخه و رشته‌ای می‌کند که گویا در آن بیشتر به امکانات موجود توجه شده است تا استعداد و علایق دانش‌آموز و خانواده او.

آنچنان که از شواهد برمی‌آید، همین امر با نارضایتی اکثر والدین و دانش‌آموزان همراه بوده است و والدین این روزها را با نگرانی نسبت به آینده تحصیلی فرزندانشان دنبال می‌کنند. در این مدت، دیده شده است که دانش‌آموزانی با در دست داشتن کارنامه موفق و معدلی بالا، باید براساس شیوه جدید هدایت تحصیلی که وزارت آموزش و پرورش آن را تدارک دیده است، باالاجبار و به‌رغم میل خود و والدینشان در دیگر به ادامه تحصیل بپردازند و نیز عده‌ای حتی مردد و دلسرد  بین ادامه تحصیل و یا ترک آن قرار گرفتند.

کارشناسان تعلیم و تربیت در ارزیابی آیین‌نامه جدید هدایت تحصیلی به نکاتی اشاره کرده‌اند که برخی از آن‌ها ناظر به نقاط ضعف برنامه‌ای است که این روزها، وزارت آموزش و پرورش آن را در پیش گرفته است:

۱. مسئولان ارشد و کارشناسان آموزش و پرورش در توجیه آیین‌نامه جدید هدایت تحصیلی و نحوه اجرای آن،  به سند تحول بنیادین استناد می‌نمایند و ابراز می‌دارند که جزئیات مربوطه و تعیین شاخه و رشته تحصیلی در پایه نهم در متن سند تحول آمده است. این در حالی است که در سند تحول بنیادین اشاره‌ای به جزئیات هدایت تحصیلی نشده است و در راهکار ۲۱ـ۳، وزارت آموزش و پرورش موظف به «طراحی و استقرار نظام جامع هدایت تحصیلی و استعدادیابی» شده که گویا طراحی این نظام جامع هنوز به انجام نرسیده و آیین‌نامه کنونی، موقت است.[۱] بر این اساس، باید پرسید که مسئولان امر، مرجع برنامه‌ریزی خودشان را چه سندی قرار داده‌اند که در آن به طور مشخص، شیوه کنونی هدایت تحصیلی آمده است؟!

لازم به یادآوری است که اظهارنظرهای مسئولین ذی‌ربط برای دور ماندن از سوءتدبیرها یا کمبود امکانات وزارتخانه، نباید به نحوی باشد که نارضایتی از نحوه اجرای آیین‌نامه هدایت تحصیلی به بدبینی دانش‌آموزان و خانوده‌ها نسبت به سند تحول بنیادین آموزش و پرورش منجر شود.

۲. آیین‌نامه جدید به درستی توجه به نیازهای حال و آینده کشور و امکانات موجود را در کنار توجه به علاقه، استعداد و توانایی مورد تأکید قرار داده است. اقتضای این تأکید می‌طلبد که از یک سو، وزارت آموزش و پرورش با همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط نسبت به شناسایی و آمایش نیازهای کشور اقدام نماید که در این رابطه گزارشی منتشر نشده است و ملاک محدودیت‌های شاخه‌ها و رشته‌ها از این وجه روشن نیست. از سوی دیگر، وزارت آموزش و پرورش موظف بود که برای ظرفیت‌سازی متناسب با «نیازهای کشور» و «تقاضای دانش‌آموزان»، خود را برای اجرای آیین‌نامه آماده نماید.

با این حال، از شواهد چنین بر می‌آید که پیش‌بینی کمی و کیفی فضاها و تجهیزات آموزشی به درستی صورت نگرفته است و محدودیت ظرفیت شاخه‌ها و رشته‌ها بیشتر ناشی از کمبودهاست تا برنامه‌ریزی. با ادامه این روند، بعید نیست که استعداد و علاقه دانش‌آموزان به نفع محدودیت‌های موجود، مورد بی‌مهری قرار گیرد.

۳. وزارت آموزش و پرورش در حال حاضر، اصرار اجبارگونه‌ای به  هدایت تحصیلی دانش‌آموزان به شاخه‌های فنی و کاردانش دارد. در توجیه این اصرار، مسئولان برای پر کردن صندلی رشته‌های فنی و کاردانش به  برنامه پنجم توسعه استناد می‌کنند که بر اساس آن باید سهم این رشته‌ها از کل رشته‌های متوسطه نظری به ۴۸ درصد برسد. این در حالی است که اعتبار برنامه پنجم به پایان رسیده و برنامه ششم توسعه نیز به تصویب نرسیده است و قابل استناد نیست.

ضمن اینکه در بخش آموزش عمومی سند تفصیلی برنامه ششم که توسط سازمان برنامه منتشر شده است، بر اساس هدف‌گذاری صورت‌گرفته، سهم دانش‌آموزان رشته‌های نظری نهایتاً در سال ۱۳۹۹ باید به ۵۹ درصد کل دانش‌آموزان متوسطه دوم برسد که در این صورت، سهم رشته‌های فنی و حرفه‌ای ۴۱ درصد خواهد بود!

این نوشته سعی در تقبیح رشته‌های فنی و کاردانش را ندارد و از روند توسعه آن بسیار حمایت می‌کند، لیکن برای پیشرفت کمی و کیفی جامعه بهتر است مسئولان با فراهم‌سازی امکانات و فرهنگ‌سازی در پی جذب دانش‌آموز برای این بخش آموزشی باشند و نه اجبار.

۴. بر اساس برخی از اظهارنظرها، سخت‌گیری‌های صورت‌گرفته در محدودیت انتخاب شاخه و رشته تحصیلی به مدارس دولتی منحصر می‌شود و مدارس غیردولتی بدون هیچ محدودیتی می‌توانند نسبت به دانش‌آموزان در رشته‌های مورد علاقه‌شان ثبت‌نام کنند. البته معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش این تبعیض را رد نموده است؛ بنا بر اعلام وی، مدارس غیردولتی نیز باید در چارچوب ظرفیت تعیین شده، به ثبت‌نام اقدام نمایند.

با این همه، این شائبه وجود دارد که یکی از پیامدهای نحوه کنونی اجرای آیین‌نامه هدایت تحصیلی، تضعیف مدارس دولتی و ترغیب خانوده‌ها به سمت مدارس غیردولتی باشد که مقام معظم رهبری اخیراً نسبت به آن تذکر دادند.

۵. یکی از نقاط ضعف نظام کنونی هدایت تحصیلی، ضعف خدمات مشاوره‌ای و کمبود تعداد مشاوران مدارس است. با در نظر گرفتن این امر و توجه به اینکه آیین‌نامه جدید هدایت تحصیلی در ماه‌های پایانی سال تحصیلی به تصویب رسید و به اجرا در آمد، اجرای کامل و سخت‌گیرانه و بدون انعطاف آن باعث بروز مشکلات جدی خواهد شد که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، ناامیدی یا ناکامی دانش‌آموزان است.

از این رو، به نظر می‌رسد همچنان که وزیر محترم آموزش و پرورش بر اجرای به دور از شتاب‌زدگی برنامه‌های تحولی تأکید دارند، در این مورد نیز با توجه به محدودیت‌های موجود، با انعطاف نسبت به هدایت تحصیلی دانش‌آموزان برخورد نمایند.

۶. عدم توجه لازم و کافی به میل و علاقه دانش‌آموزان و خانواده‌هایشان نسبت به حضور در رشته مورد نظر و ادامه تحصیل در رشته‌ای دیگر؛ به‌عنوان مثال، دانش‌آموزی با معدل ۱۹ و کسب نمرات بالای درسی تمایل به ادامه تحصیل در رشته تجربی دارد، اما هم‌اکنون براساس این روند هدایت تحصیلی اجباراً و به دلیل اینکه در آن منطقه ظرفیت رشته انسانی تکمیل و برای رشته ریاضی صندلی خالی بسیار است، از مسیر تحصیلی مورد علاقه خود خارج می‌شود. اولاً که این دانش‌آموز در سنین نوجوانی چگونه می‌تواند علاقه، نیاز و فرهنگ‌سازی مثبتی که برای رشته تجربی صورت گرفته را فراموش کند و با آرامش و شور مطلوبی بر سر کلاس رشته ریاضی حاضر شود؟ به‌ویژه اینکه معدل و نمرات بالایی نیز کسب کرده است. ثانیا آموزش و پرورش چگونه می‌تواند با استناد به آزمونی که در کیفیت برگزاری آن جای صحبت بسیار است و نیز پیش‌بینی آینده این شخص، مسیر تحصیلی دانش‌آموزان را تغییر دهد؟!

***

به هر ترتیب، گرچه بازنگری در شیوه هدایت تحصیلی متناسب با چارچوب تعیین‌شده در سند تحول بنیادین امری لازم است، اما اقدامات شتاب‌زده و سوءتدبیرها می‌تواند پیامدهایی بسیار منفی برای نظام تعلیم و تربیت کشور در پی داشته باشد و چه بسا حرکت قطار تحول را با دشواری‌های بیشتری همراه کند یا به انحراف بکشاند. از این رو، اجرای چنین برنامه‌هایی هر چند درست، هنگامی می‌تواند توجیه داشته باشد که هم امکانات کمی و کیفی وزارت آموزش و پرورش به وضعیت متناسب رسیده باشد و هم خدمات مشاوره‌ای و توجیهی قابل قبولی به دانش‌آموزان و والدین آن‌ها ارائه شود و آن‌ها با فرهنگ‌سازی صورت‌گرفته، با استعدادها و علایق واقعی خودشان آشنا شوند و همچنین شناخت کافی از زمینه‌های کاری و تحصیلی پیش رو به دست بیاورند.

*****************************************************************

پی‌نوشت:

[۱] راهکار ۲۱-۳: طراحی و استقرار نظام جامع هدایت تحصیلی و استعدادیابی به‌منظور هدایت دانش آموزان به‌سوی رشته‌ها و حِرَف و مهارت‌های مورد نیاز حال و آینده کشور متناسب با استعدادها، علاقه‌مندی و توانایی‌های آنان- راهکار ۱۵-۳: شناسایی استعدادهای برتر و هدایت آن‌ها به ادامه تحصیل در رشته‌های علوم انسانی و زمینه‌سازی برای تقویت و تعمیق فعالیت‌های علمی پژوهشی آن‌ها در دوره‌های آموزش عالی.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: