۱۴ تیر ۱۳۹۵ ساعت ۱۷:۲۰
معیار 62 منتشر شد

چالش‌های علوم انسانی در مسیر دانش‌بنیان شدن

رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی از حمایت این صندوق نسبت به شرکت‌های دانش‌بنیان حوزه علوم انسانی خبر داده است. اما با توجه به شرایط چالش‌برانگیز فعلی در عرصه علوم انسانی و همچنین نگاه قانون شرکت‌های دانش‌بنیان به اقتصاد دانش‌بنیان، جایابی مفهوم دانش‌بنیان در حوزه علوم انسانی با چالش‌هایی همراه است.

به گزارش عیارآنلاین، شصت‌ودومین بسته خبری معیار علم و فناوری که به مهم‌ترین رویدادهای این حوزه اختصاص دارد، منتشر شد. در این شماره به بررسی دو پرونده مهم پرداخته شده است.  «اوضاع نابسامان علوم انسانی» و «تشدید گمانه‌زنی‌ها برای ادغام دانشگاه‌های علمی کاربردی و  فنی و حرفه‌ای» موضوع این پرونده‌ها می‌باشد.

پرونده اول: «آیا علوم انسانی دانش‌بنیان می‌شود؟»

علوم انسانیچند وقتی است سلطانی، رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی، از حمایت این صندوق نسبت به شرکت‌های دانش‌بنیان حوزه علوم انسانی سخن می‌گوید. طبق گفته وی، شرط حمایت صندوق نوآوری و شکوفایی از طرح‌های علوم انسانی، دانش‌بنیان بودن آن‌ها است.

با توجه به قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، می‌توان گفت که جایابی مفهوم دانش‌بنیان در حوزه علوم انسانی با چالش‌هایی همراه است. ازجمله اینکه اقتصاد دانش‌بنیان معادل «اقتصاد فناوری بالا» ( high tech )  تعریف می‌شود؛ که با این تعریف، حوزه علوم انسانی جایگاهی در میان شرکت‌های دانش‌بنیان نخواهد داشت. درحالی‌که تعریف مذکور درست نیست و در پیشرفته‌ترین کشورهای دنیا، کمتر از ده درصد محصولات و خدمات دانش‌بنیان به high tech مربوط می‌شود. در همین رابطه هفته گذشته، میرزایی، رئیس پژوهشکده مطالعات فرهنگی مدعی شد که بیشتر شرکت‌های دانش‌بنیان تأسیس‌شده، در حوزه فنی و مهندسی فعال بوده و حوزه علوم انسانی در این زمینه جایگاهی ندارد.

باید توجه داشت که علوم انسانی در کشور ما از برخی ضعف‌های ریشه‌ای رنج می‌برد و تاکنون ظرفیت تجاری شدن را نیز نداشته است. بر اساس آمارهای موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی، طی سال‌های اخیر به‌طور متوسط تقریبا ۴۵ درصد از دانشجویان کل کشور در رشته‎های علوم انسانی مشغول به تحصیل بوده‌اند و بیش‌ترین حجم پایان‌نامه‌ها نیز به این حوزه مربوط می‌شود. بااین‌حال، سهم مقالات بین‌المللی علوم انسانی در کشور بسیار پایین است و تنها دو درصد مقالات بین‌المللی کشور را تشکیل می‌دهد. در حال حاضر، پایین بودن تولیدات علمی بین‌المللی در رشته‌های علوم‌انسانی و تفاوت مبانی فکری و اعتقادی موجود در کشور با علوم دانشگاهی، اصلی‌ترین عوامل ضعف در این عرصه محسوب می‌شود. همچنین در زمینه‌ جذب افراد مستعد نیز تقریباً ضعیف‌ترین دانش‌آموزان وارد رشته‌های انسانی می‌شوند. در این میان، سال گذشته شورای تحول دست به اصلاح ۶۰ برنامه درسی در برخی رشته‌های علوم انسانی زد که این اصلاحات به علت نبود منابع علمی متناسب برای تدریس، بی‌توجهی به اقتضائات فعلی دانشگاه‌ها و عدم پذیرش از سوی اساتید دانشگاهی مورد استفاده واقع نمی‌شود.

حال این سؤال پیش ‌می‌آید که با توجه به شرایط چالش‌برانگیز فعلی در عرصه علوم انسانی و همچنین نگاه قانون شرکت‌های دانش‌بنیان به اقتصاد دانش‌بنیان، آیا علوم انسانی فرصتی برای ظهور و بروز در زمینه دانش‌بنیان دارد؟

پرونده دوم: «یک عزل و تشدید احتمال ادغام»

ادغام تجمیعهفته گذشته، اخباری، رئیس دانشگاه جامع علمی و کاربردی، توسط وزیر علوم از سمت خود عزل شد. وی که خبر عزل خود را از رسانه‌ها متوجه شده بود، این اتفاق را بی‌ارتباط به ادغام دانشگاه علمی کاربردی و فنی و حرفه‌ای ندانست. به عقیده اخباری، مخالفتش با این ادغام در برکناری او مؤثر بوده است. چراکه این روزها باز هم بحث‌هایی پیرامون ادغام این دو دانشگاه مطرح شده است.

با وجود این، طبق ادعای روشن، معاون حقوقی وزیر علوم، در برکناری اخباری از این سمت، اقتضائات مختلفی وجود داشت.  وی درباره ادغام دانشگاه علمی و کاربردی با فنی و حرفه‌ای نیز عنوان کرد که وزارت علوم اگر درباره ادغام این دو دانشگاه تصمیمی بگیرد، آن را به‌طور شفاف در قالب طرح آمایش آموزش عالی بیان و اجرا خواهد کرد. روشن دراین‌باره تلویحاً به فرصت اعمال اصلاحات در برنامه ششم توسعه نیز اشاره کرد و گفت می‌توان نکاتی را با موضوع دانشگاه علمی و کاربردی به مجلس ارائه کرد.

پیش ‌از این نیز احمدی لاشکی، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، با اشاره به یکی از محورهای پیشنهادی دولت در لایحه برنامه ششم توسعه، گفته بود: «دولت تصمیم دارد در برنامه ششم موضوع ادغام برخی از دانشگاه‌های موازی را در دستور کار قرار دهد». وی در بخش دیگری از سخنانش ادغام دانشگاه فنی‌وحرفه‌ای با دانشگاه جامع علمی‌کاربردی را مصداق این امر دانست. پس از او، کوچکی نژاد، دیگر عضو این کمیسیون نیز از لزوم ادغام دو دانشگاه مذکور سخن گفته بود.

برخی نیز مانند زاهدی، رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، طرح این موضوع را غیرقانونی می‌دانند. زاهدی در این خصوص مدعی است که تفاوت‌های این دو دانشگاه به لحاظ عملکردی به حدی رسیده که نمی‌توان آن‌ها را به یک دانشگاه واحد تبدیل نمود، به علاوه او معتقد است در دانشگاه علمی‌کاربردی رشته‌های تحصیلی کاملا بر اساس اعلام نیاز سازمان‌ها و نهادها تعریف می‌شود، اما در دانشگاه فنی و حرفه‌ای، رشته‌ها مشخص، از پیش تعیین‌شده و با مجوز دائمی هستند. رئیس کمیسیون آموزش همچنین ساختار این دو دانشگاه مهارتی کشور که یکی دولتی و دیگری غیرانتفاعی است را از دیگر موانع ادغام دانسته بود.

عزل رئیس دانشگاه علمی و کاربردی، سخنان روشن درباره اعمال تغییرات در برنامه ششم توسعه و اشاره‌های متصدیان وزارت علوم به ادغام دانشگاه‌های موازی ذیل طرح آمایش آموزش عالی، احتمال ادغام دو دانشگاه را در روزهای پیش رو تقویت کرده است. همان‌طور که فرهادی نیز پیش از این با اشاره به طرح آمایش آموزش عالی، گفته بود: «در این طرح، ساماندهی و اصلاحاتی انجام خواهد شد و مراکز مورد نیاز تأسیس می‌شوند و برخی مراکز نیز با هم ادغام می‌شوند».

با توجه به ادله مخالفان و موافقان و عزم دولت در ادغام این دو دانشگاه به نظر می‌رسد با کار کارشناسی عمیق‌تر و بهتر بتوان نظرات مخالفین و موافقین را به هم نزدیک کرد تا نتیجه بهتری حاصل شود.

یک دقیقه تأمل

هفته گذشته وطنی معاون توسعه فناوری معاونت علمی و فناوری مدعی شد در دولت یازدهم تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان ۱۲۰۰ برابر شده است. وی گفت: «تعداد این نوع شرکت ها از ۲ شرکت در سال ۱۳۹۲، به ۲۴۰۰ شرکت رسیده است». این درحالی‌ است که پیش از این صاحبکار خراسانی، سرپرست امور شرکت‌های دانش‌بنیان رشد این شرکت‌ها را نماد موفقیت خوانده بود و گفته بود: «باید سیاستگذاران کشور بدانند که بیش از آمار تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان، حجم فروش این شرکت‌ها اهمیت دارد.». به راستی کدام شاخص باید ملاک ارزیابی شرایط فعلی قرار بگیرد؟ تعداد شرکت‌ها یا میزان فروش آن‌ها؟

سایر اخبار مهم

معاون وزیر علوم: آخرین تصمیم‌ درباره ادغام دانشگاه های علمی کاربردی با فنی حرفه ای را شفاف بیان میکنیم

روشن معاون وزیر علوم گفت: اگر تصمیمی بر ادغام دو دانشگاه علمی کاربردی و فنی و حرفه‌ای داشته باشیم، ترجیح می‌دهیم به صورت شفاف و در قالب طرح آمایش آموزش عالی موضوع را بیان و اجرا کنیم.

دبیر فن بازار ملی ایران: تحقق اقتصاد دانش بنیان ۲۰ سال دیگر امکان پذیر است

متقی طلب دبیر فن بازار ملی جمهوری اسلامی ایران با بیان اینکه باید ۳ راهکار را برای تحقق اقتصاد دانش بنیان به کار بگیریم، گفت: تحقق این امر به مدت ۲۰ سال دیگر امکان پذیر است. اولین راهکار این است که زیرساخت ها را از نظر فکری و فرهنگی در کشور فراهم کنیم و بتوانیم مسائل و مشکلاتی که مانع به وجود آمدن این زیرساخت ها می شود را برطرف کنیم.ضروری است که نگرش مدیران به مقوله اقتصاد  تغییر کند؛ دیدگاهها باید بر اساس توسعه مبتنی دانش باشند.اصلاح برخی ساختارهای اقتصادی در کشور، از دیگر راهکارهایی به شمار می رود که می تواند در تحقق اقتصاد دانش بنیان موثر باشد.

معاون پژوهش وزیر علوم به سمت مسئول اجرایی شدن اقتصاد مقاومتی در این وزارتخانه منصوب شد

فرهادی وزیر علوم، با صدور حکمی معاون پژوهش و فناوری این وزارتخانه را به سمت مسئول پیگیری اجرایی شدن اقتصاد مقاومتی در وزارت علوم منصوب کرد.  در حکم انتصاب احمدی، بازنگری و اصلاح نظام آموزش عالی در جهت ارزش آفرینی و کارآفرینی و طراحی الگوی تغییر و ارتقای نقش دانشگاه ها در حل مشکلات کلان دستگاهی و بنگاه های اقتصادی کشور به عنوان ماموریت اصلی مورد تاکید قرار گرفته است. در ادامه این حکم آمده است: لازم است تدوین برنامه عملیاتی در چارچوب منشور پروژه ها طبق برنامه زمان بندی صورت پذیرد و به طور مستمر گزارش اقدام های به عمل آمده به دبیرخانه ستاد گزارش شود.

کبگانیان: کمبود بودجه یکی از علل کندی شتاب علمی است

کبگانیان عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی: کمبود بودجه یکی از علل کندی شتاب علمی است و مسئولان باید بودجه بیشتری برای پژوهش قرار دهند. در حال حاضر ردیف طرح‌های کلان ملی مصوب شورای عتف و شورای عالی انقلاب فرهنگی است حذف شده در حالی که اگر به یک خودرو سوخت نرسانیم سرعتش کم و متوقف می‌شود.

نشست مشترک رؤسای دانشگاه‌های برتر و نمایندگان مجلس

جلسه روسای دانشگاه‌های برتر و بزرگ کشور با جمعی از نمایندگان دانشگاهی مجلس شورای اسلامی در باغ‌موزۀ نگارستان دانشگاه تهران برگزار شد که در این نشست گزارش سلسله جلسات نشست روسای دانشگاه های برتر کشور ارائه شد. نیلی احمدآبادی رئیس دانشگاه تهران در این نشست گفت: بیش از هفتاد درصد تولید علم کشور به‌ وسیله سیزده دانشگاه برتر کشور صورت می‌گیرد و اکنون بیشترین رقابت‌ها برای گرفتن صندلی‌های این دانشگاه‌ها است.

جمهوری اسلامی ایران رتبه سوم دنیا از حیث رشد کمی علم را کسب کرد

دهقانی، سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC): سهم کمیت تولید علم کشور در پایگاه استنادی آی.اس.آی در سال ۲۰۱۳ برابر با ۱٫۳ درصد بود. این مقدار در سال ۲۰۱۴ افزایش یافته و به ۱٫۴ درصد رسید. این مقدار در سال ۲۰۱۵ به ۱٫۵ درصد رسید و در سال ۲۰۱۶ مجددا این مقدار افزایش یافته به نحوی که تاکنون سهم ایران از کل کمیت تولید دنیا برابر با ۱٫۸ درصد است. مقایسه تعداد مدارک کشور در سال ۲۰۱۵ و ۲۰۱۴ در پایگاه استنادی آی.اس.آی در مقایسه با سایر کشورهای دنیا نشان می دهد که رشد کمیت تولید علم جمهوری اسلامی ایران حدود ۸ درصد است. دو کشور روسیه و استرالیا قبل از ایران قرار دارند. رشد این دو کشور به ترتیب حدود ۱۳ و ۹ درصد بوده است. فاصله دقیق ایران از استرالیا ۰٫۸ درصد و فاصله دقیق ایران از روسیه ۳٫۸% (سه ممیز هشت دهم درصد) است.

دانشگاه‌های دولتی در ۴ سطح و دوگروه جامع و تخصصی دسته بندی شدند

شریعتی نیاسر معاونت آموزشی وزارت علوم گزارش مرحله نخست طرح سطح بندی و رتبه بندی دانشگاه‌های دولتی را اعلام کرد. اکنون پس از یک سال بررسی کارشناسی دقیق، نتایج مرحله نخست آن را که مشتمل بر سطح بندی دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی دولتی و حاصل تجزیه و تحلیل اطلاعات معتبر جمع آوری شده حول معیارها و شاخص‌های تعریف شده از قریب به ۷۰ دانشگاه و موسسه آموزش عالی دولتی است، در دو دسته جامع و تخصصی اعلام می‌کند.

الزام قانون برای مشارکت صندوق نوآوری و شکوفایی در حمایت از دانشجویان دکترا

مخبر دزفولی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: با توجه به این موضوع که دانشجویان دکترا غالبا متاهل بوده و باید هزینه یک خانواده را نیز تامین کنند و با توجه به لزوم تحصیل آنان به صورت تمام وقت، مقرر شده تا این دانشجویان بتوانند ضمن کار علمی درآمد نیز داشته باشند.به منظور جلوگیری از این آسیب علمی، ستاد راهبری اجرای نقشه جامع مقرر کرد، ضوابط و مقررات آموزشی باید به نحوی باشد که دانشجویان دوره دکترا تمام توان خود را بر فعالیت علمی متمرکز کنند و بنا بر این چارچوب و ضوابط حمایت از این دانشجویان در ستاد تصویب و به وزارتین علوم و بهداشت ابلاغ شد.البته محدودیت‌های منابع هم در این زمینه وجود دارد و طبق خبری که امروز معاون آموزشی وزیر علوم به من داد، در این زمینه تفاهم نامه‌ای با نظام بانکی کشور به منظور دریافت وام برای تامین این اعتبار در دست امضاء است.هم صندوق حمایت از پژوهشگران و هم صندوق نوآوری و شکوفایی باید در این کار مهم وارد شوند.

ارتقا شبکه آزمایشگاههای کشور به واسطه ارتباط با کشورهای آلمان و کره جنوبی

اسدی فرد مدیر شبکه آزمایشگاهی فناوری های راهبردی معاونت علمی وفناوری: ما در صدد هستیم تا شبکه آزمایشگاههای کشور را به واسطه ارتباط با کشورهای آلمان و کره جنوبی ارتقاء دهیم.ایران و این کشورها می توانند در این مرکز تجربیات خود را به اشتراک بگذارند.

اصلاح مدل اختصاص بودجه دانشگاه‌ها بر اساس جدول سطح‌بندی

امید معاون اداری مالی وزیر علوم: سطح بندی دانشگاه‌ها انجام شده و سیستم اختصاص بودجه را نیز براساس نظام سطح بندی کامل‌تر می‌کنیم. دانشگاه‌های برتر براساس قانون برنامه پنجم سهم خاصی در بودجه داشتند که براساس برنامه ششم نیز به همین ترتیب عمل می‌شود ولی در مدل جدید اصلاحی بودجه بندی باید ضرایبی را برای دانشگاه‌های مناطق محروم و ضرایبی را برای دانشگاه‌های برتر یعنی دانشگاه‌های با کیفیت در نظر بگیریم که تا حدودی در سال ۹۴ این کار صورت گرفت.

تلگر

چهره‌

۲ دیدگاه
  1. بیننده :

    احسنت مطلب خوبی بود فقط در رابطه با دانش بنیان شدن علوم انسانی به نظرم اگر شرکتهای متخصص در حوزه علوم انسانی عرضه تجارت بالا + استفاده از ایده های خلاق رو داشته باشن چه اشکالی داره اونارو دانش بنیان کنیم …

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: