۳۱ خرداد ۱۳۹۵ ساعت ۱۶:۱۰
بررسی ضرورت و فرصت توسعه کشت دیم (3)

بررسی سیستم­های کشت دیم در استرالیا

با توجه به شاخصه­‌های کلیدی مناطق کشاورزی استرالیا از جمله کمبود بارش، نوسانات بارشی و طولانی بودن دوره‌­های خشکی و رطوبت، این کشور با اصلاح ارقام زراعی و اصلاح سیستم­ها و عملیات­های زراعی به خوبی توانسته است خطرات مربوط به تغییرات بالای بارندگی را مدیریت نماید.

به گزارش عیارآنلاین، استرالیا به عنوان خشک­ترین قاره مسکونی دارای خاک­هایی قدیمی و کم­‌عمق است. مساحت کل استرالیا ۷۶۲ میلیون هکتار بوده و نزدیک به یک‌سوم از سطح قاره جزء مناطق خشک (میانگین بارندگی سالیانه کمتر از ۲۵۰ میلی­متر) و بخش اعظمی جزء مناطق نیمه­‌خشک (۲۵۰ تا ۵۰۰ میلی­متر بارندگی) دسته­‌بندی می­‌شود. سهم مناطق مرطوب اندک بوده و عمدتاً در سواحل قاره قرار دارد. به طور کلی، بیش از ۷۰ درصد از مساحت این کشور شامل مناطق خشک و نیمه‌­خشک می­‌باشد. از نظر کیفیت خاک­ها نیز تعریف چندانی ندارد؛ به طوری از کل اراضی استرالیا تنها یک‌دهم اراضی با وجود برخی محدودیت­ها، برای کشت گیاهان زراعی و مراتع مناسب می­‌باشد که بعد از افزودن حاصلخیزکننده‌­ها و یا کشت گیاهان لگومی، برای تولید محصولات کشاورزی در حد معمول، مناسب خواهد بود. سطح خاک­های حاصلخیز این کشور بسیار کم و بارندگی اغلب اندک و ناپایدار است. با وجود این، سیستمهای کشت دیم در جاهایی که بارش قابل اطمینانی دارد (هر چند کم) مستقر شده‌­اند، به ویژه در مناطقی که بارندگی در شروع و پایان فصل رشد قابل پیش­‌بینی و مساعد باشد. بنابراین سیستم­های کشت دیم محصور و محدود به مناطق با رطوبت کافی نیست، در واقع این سیستم­ها در مناطقی استقرار یافته‌­اند که میزان رطوبت برای رشد و بهره­‌وریِ کاملِ گیاه ناکافی است.

کشاورزی دیم در استرالیا اکثراً در مناطق نیمه­‌خشک تا خشکِ نیمه­‌مرطوب[۱] انجام می­‌شود، مناطقی که میانگین بارش سالیانه آن ۶۰۰-۲۵۰ میلی­متر است. کشاورزی دیم در ۱۳ درصد از سطح قاره استرالیا در حال انجام است.

البته در اقلیم­های مختلف استرالیا، سیستم­های متفاوتی از کشت دیم پیاده شده است؛ اما در مجموع، بین سیستم­های تولیدی زراعی استرالیا، سیستم­های کشت دیم[۲] بزرگترین سیستم محسوب می­‌شود.

کشاورزیِ علمی که در اواخر قرن نوزدهم با تاسیس مزارع آزمایشی (آزمایشگاهی) آغاز شد، در طول اوایل قرن بیستم با ارائه فناوری­های نوین کشاورزیِ دیم، اصلاح هدفمند گندم، ارائه حاصلخیزکننده­‌های سوپرفسفات، توسعه مکانیزاسیون و توسعه سیستم­های صحیح کشت دیم به پیشرفت کشاورزی کمک کرد.

سیستم­های کشت دیم در استرالیا بر اساس نوع اقلیم، فرهنگ بومی و الگوهای توسعه­ اراضی پیاده شده‌­اند. الگوهای توسعه اراضی نیز عمدتاً بر اساس توزیع و سطح بارش فصلی تعیین شده‌­اند. در سطح کلی، کشت دیم در استرالیا بر اساس میزان و توزیع بارش و میزان دسترسی گیاهان زراعی و مراتع به نزولات جوی تقسیم­‌بندی شده‌­اند، در واقع این تقسیم‌­بندی وابسته به اقلیم می­‌باشد. در این دسته­‌بندی، سه کلاس عمده وجود دارد: غالبیت زمستان، غالبیت تابستان و حالت بینابینی بین زمستان غالب و تابستان غالب (یکنواختی). در این نوع دسته­‌بندی، نوع رشد گیاه (رشد تابستانی یا زمستانی و یا ترکیبی از هر دو حالت) در منطقه مورد نظر نیز مشخص می­‌شود. مقدار بارندگی تعیین‌­کننده نوع سیستم و اجزاء آن در هر دو دسته خواهد بود.

در شرایط خشکی زیاد که خطر خسارت محصول به سبب کمبود رطوبت بالاست، ایجاد چراگاه گسترده[۳] (کم­‌تراکم) مناسب­‌ترین سیستم محسوب می­‌شود. در شرایط رطوبتی بالا نیز هر چند بارندگی کافی وجود دارد، اما بیش از حد بودن رطوبت ممکن است باعث افزایش خطر بیماری­ها و تداخل در آماده­‌سازی زمین و سایر عملیات­های کشت‌وکار و برداشت محصول شود، بنابراین این نواحی اکثراً برای ایجاد چراگاه فشرده[۴] مناسب­ هستند. سیستم­های تلفیقی کشت دیم هم دارای خصوصیات ممتازی هستند که به جهت اهمیت تولید دام (مخصوصاً گوسفند) و گندم به عنوان کالاهای صادراتی، دسترسی به لگوم­های مرتعی جهت تناوب زراعی و افزایش بهره‌­وری از طریق افزایش وسعت مزارع، می­‌باشد.

۱۳۹۵۰۳۳۱۰۱

۱. سیستم چراگاهی گسترده یا اراضی چوپانی

این سیستم که در مناطقی با بارندگی عمدتاً کمتر از ۲۵۰ میلی­متر استقرار دارد، بزرگترین سیستم تولیدی کشاورزی در استرالیا محسوب می­‌شود و حدوداً ۳۰ درصد از خوراک کل دام استرالیا را تامین می­‌کند. در این سیستم، کشت محصولات زراعی و مراتع دست‌­کاشت محدود است، اما پوشش گیاهی طبیعی موجود با اتکا بر بارندگی و به صورت دیم مدیریت می­‌شود. در ۲۰ سال گذشته، به دلیل ارائه تسهیلات سرمایه­گذاری در آب­رسانی و حصارکشی، میزان تولید این سیستم افزایش داشته است.

۲. سیستم تلفیقی زراعت-دام

سیستم تلفیقی زراعت-دام-مرتع در مناطقی با بارندگی ۶۰۰-۲۵۰ میلی­متر در سال مستقر است. این سیستم علاوه بر تولید عمده محصولات زراعی استرالیا، حدوداً ۴۰ درصد از خوراک کل دام این کشور را نیز تامین می­کند (۵۰ درصد از گوسفندان و بیش از ۳۰ درصد از گاوها). مراتع دست‌­کاشت جزء عمده­ای از منبع غذایی دام می­‌باشند که به همراه باقیمانده گیاهان زراعی، گیاهان زراعی علوفه‌­ای و به طور افزاینده گیاهان زراعی دو منظوره مورد استفاده دام قرار می‌­گیرد. وضعیت خاک در این مناطق متنوع بوده و دارای محدودیت­های مختلفی از جمله حالت قلیایی و اسیدی می­‌باشد، ظرفیت نگهداری آب در آنها پایین است و به برخی فلزات از جمله بور، آلومینیوم یا منگنز سمّیت دارند. عمدتاً زراعت در خاک­های رسیِ حاصلخیز و مرتع دست­‌کاشت در خاک­های ضعیف­تر صورت می­گیرد. اندازه مزارع به طور متوسط ۲۳۰۰ هکتار می­‌باشد.

سیستم تلفیقی دام- مرتع-زراعت بزرگترین سیستم تولید دانه­‌های خوراکی از جمله گندم و جو می‌­باشد. در این سیستم گوسفندان علاوه بر تولید گوشت و پشم برای پاک‌سازی مزرعه از کاه و کلش غلات و همچنین تغذیه از مراتع یا علف­های هرز رشدیافته در مزرعه ضروری­ است. گوسفندان نسبت به گاو گوشتی برای تغذیه از کاه و کلش باقیمانده از زراعت غلات مناسبترند، چراکه آنها توانایی تغذیه دقیق­تر و پاک‌سازی کامل دانه‌­های زمین ریخته را دارند. علاوه بر آن، فشردگی خاک از طریق لگدخوردگی پای گاو بیشتر از گوسفند می­‌باشد. در این سیستم، روش لی­فارمینگ برای بهبود مواد آلی خاک توسعه یافته است. این روش ابتدائاً شامل کشت لگوم­های مرتعی یکساله در خاک­های نسبتاً اسیدی در ایالت ویکتوریا (مانند گیاه subterranean clover،  Trifolium subterraneum) و در خاک­های قلیایی در استرالیای جنوبی (با یونجه­های یکساله .Medicago spp) بود. بطور کلی بخشی از موفقیت مناطق معتدل در تولید دام و غله به دلیل توسعه سیستم لی­فارمینگ ( تناوب گیاهان زراعی با لگوم­ها) و بر اساس تلفیق گوسفند با مرتع می­‌باشد. در این سیستم کشت دو نوع لگوم (گونه‌­های یونجه و شبدر sub) رایج است. این لگوم­های مرتعی بر روی حاصلخیزی خاک تاثیر مثبتی دارند و باعث بهبود عملکرد گیاهان زراعی نیز می­‌شوند، در نتیجه­ی تثبیت نیتروژن توسط این لگوم­ها، عملکرد غلات اکثراً تا دو برابر افزایش می‌­یابد. همچنین ساختار خاکی توسط لگوم­های مرتعی بهبود می‌­یابد که برای غلات بسیار مفید است. به طوری که توسعه این سیستم در خاک­های ضعیف استرالیا باعث افزایش ۴ برابری عمکلرد گندم در ۱۰۰ سال گذشته شده و در حال حاضر متوسط عملکرد آن ۲ تن در هکتار می­‌باشد. با وجود این افزایش، هنوز درزهای بهره‌­وری ( بین پتانسیل عملکرد و عملکرد مزرعه­ای) پر نشده‌­اند. نمودار زیر روند رشد عملکرد گندم دیم استرالیا را در بین سال­های ۱۸۷۰ تا ۱۹۹۰ نشان می­‌دهد.

۱۳۹۵۰۳۳۱۰۲

در اکثر ایالت­ها، کشت دیم بیشتر بر اساس تلفیق دام‌پروری (گاو و گوسفند) و کشت زراعی استوار است. بیشتر درآمد کشاورز در استرالیا از تولید غذا و الیاف طبیعی در مزارع دیم حاصل می­شود. در این مزارع گیاهان زراعی و مراتع در تناوب با یکدیگر کشت می­‌شوند، دام­ها علاوه بر مراتع، از باقیمانده‌­های کاه و کلش گیاهان زراعی و گاهی اوقات از دانه گیاهان زراعی نیز تغذیه می‌­کند. در استرالیا این سیستم زراعی در سه منطقه اگرواکولوژی به نام دشت­ها و دامنه‌­های معتدل[۵]، دشت­های گرمسیری و نیمه­‌گرمسیری/ نیمه­‌خشک[۶]، و دشت­ها و دامنه‌های نیمه­‌گرمسیری[۷] توسعه یافته است.

۳. سیستم تلفیقی زراعت آبی و دیم:

مطابق با جدول بالا، علاوه بر سیستم dryland، سیستم تلفیقی کشت آبی و دیم نیز در این کشور به عنوان یک سیستم رایج استفاده می­‌شود. در این سیستم، وزارت کشاورزی و منابع آبی استرالیا با تسلط و کنترل آب رودخانه­‌ها، برای هر فردی حق‌­آبه تعیین می­‌کند. علاوه بر آب رودخانه­‌ها، برخی مزارع از آب چاه­ها نیز استفاده می­‌کنند. بنابراین قسمتی از مزرعه به صورت آبی کشت می­شود و بقیه همچنان به شکل کشت دیم­ صورت می‌­گیرد. بکارگیری سیستم تلفیقی کشت آبی و دیم باعث بهبود وضع اقتصادی دیم‌­کاران می­شود. این سیستم اصلی‌ترین سیستم در دشت­ها و دامنه­‌های معتدل، همچنین دشت­ها و دامنه‌­های نیمه­‌گرمسیری می­باشد، مناطقی که به رودخانه Murray – Darling Basin وابسته هستند. در این سیستم گیاهان زراعی از قبیل ذرت، سورگوم، سویا و مراتع آبیاری می­‌شوند، در حالی که گیاهان کلزا، گندم، جو و جوِ دوسر هم به صورت آبی و هم بدون آبیاری و به صورت کشت دیم انجام می‌شود.

دام­ها (عمدتاً گوسفند و گاو گوشتی) و مراتع اغلب با تولیدات زراعی به­‌عنوان یک نیاز تناوبی در مزراع تلفیق شده­‌اند، دام­ها از مراتع پایدارِ دیمِ چندین ساله و همچنین کاه و کلش گیاهان زراعی و مراتع آبیاری شده (یونجه) تغذیه می­‌کنند.

اکثر مزارع در این سیستم مربوط به تک خانوار است، بعضی مزارعِ بزرگتر مالکیت اشتراکی توسط بیش از یک خانوار دارند. مزارع کوچکتر توسط مالک یا مدیر اداره می‌­شود و خانوار با استخدام کارگر موقتی در اوج نیازِ کاری، مزرعه را مدیریت می­‌کند، اما مزارع بزرگتر کارگران دائمی استخدام می­‌کنند.

به طور کلی استراتژی­های مدیریتی برای کاهش خطر نوسانات اقلیمی در مناطق کشت دیم­ در استرالیا عبارتند از:

۱. تلفیق دام با زراعت

۲. تلفیق زراعت آبی و دیم

۳. کشت برخی گیاهان زراعی متحمل به خشکی

۴. باقی گذاشتن بقایای گیاهان زراعی روی سطح خاک

۵. استفاده از خاک‌ورزی حداقل

۶. استفاده از لگوم­ها به عنوان منبع نیتروژن

۷. تنظیم نهاده­‌های حاصلخیزکننده متناسب با زمان و مقدار بارش.

۸. استفاده ازماشین­‌آلات ویژه

نتیجه­‌گیری:

از نظر تاریخی، ارتقاء بهره­‌وری کشاورزی از دو طریقِ اصلاح عملیات­های زراعی و سازگاری واریته­‌های اصلاح‌­شده حاصل شده است. با توجه به شاخصه­‌های کلیدی مناطق کشاورزی استرالیا از جمله کمبود بارش، نوسانات بارشی و طولانی بودن دوره‌­های خشکی و رطوبت، این کشور با اصلاح ارقام زراعی و اصلاح سیستم­ها و عملیات­های زراعی به خوبی توانسته است خطرات مربوط به تغییرات بالای بارندگی را مدیریت نماید. سیستم­های کشاورزی دیم در استرالیا با اقلیم­های به شدت متغیر سازگار شده است. این موفقیت در شرایطی بدست آمده است که خاک­های استرالیا جزء خاک­های ضعیف و اقلیم آن جزء متغیرترین اقلیم­های جهانی به شمار می­‌رود.

استرالیا دارای روش­های ویژه‌­ای برای بهبود کشاورزی در مناطق خشک و دیم‌­زارها می­‌باشد. در طول ۲۰۰ سال گذشته، استرالیا از یک سرزمین بدون کشاورزی به یک تولیدکننده پیشرو جهانی و صادرکننده غذا، الیاف طبیعی و دام تبدیل شده است. این موفقیت در موقعیتی حاصل شده است که این کشور با ناملایمات اقلیمی و شرایط نامناسب محیطی مواجه بوده و برای فائق آمدن بر این محدودیت­ها مجبور به توسعه سیستم­های ویژه کشاورزی، مهارت­ها و فناوری­های مخصوص بوده است. به طور کلی در استرالیا حدود ۸۰% از کل گوسفندان، ۵۰% از کل گوشت گاوی و ۹۳% از کل دانه تولیدی کشور از کشاورزی دیم حاصل می‌­شود.

******************************************************************

پی‌نوشت:

[۱] dry sub-humid

[۲] dryland farming system

[۳] extensive grazing

[۴] intensive grazing

[۵] temperate slopes and plains

[۶] semi-arid tropical/subtropical plains

[۷] subtropical slopes and plains

تلگر

برچسب‌ها:

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: