۸ خرداد ۱۳۹۵ ساعت ۰۹:۳۸
در نشست تخصصی سیاست‌های جمعیت و پیشرفت در ایران مطرح شد:

اگر امکان ازدواج فراهم بشود افراد دوست دارند بچه‌دار شوند/ در خیلی از کشورها علی‌رغم افزایش جمعیت، کیفیت آموزش هم بالاتر رفته است

اگر نرخ باروری در کل زنان را محاسبه کنیم ۱/۷ یا ۱/۸ است. در حالی که این نرخ برای زنان متاهل ۳/۲ است. و این یعنی اگر امکان ازدواج فراهم بشود افراد دوست دارند بچه‌دار شوند.

به گزارش عیارآنلاین، نشست تخصصی سیاست‌های جمعیت و پیشرفت در ایران از سوی دانشگاه علامه‌طباطبایی(ره) برگزار شد. در این نشست که با حضور مسئولان مرتبط با حوزه جمعیت و اساتید دانشگاه برگزار شد بر لزوم گذار از بررسی‌های صرف آماری به سمت سیاست‌گذاری‌های جامع تاکید شد.

۱۳۹۵۰۳۰۸۰۴

مسعود عالمی‌نیسی، جامعه‌شناس توسعه ضمن تاکید بر خطر پیری جمعیت افزود: باید دید چه اولویت هایی را راجع به مسئله توسعه و جمعیت داریم. بر اساس گزارشی که سازمان ملل در سال ۲۰۱۳ منتشر کرد با نرخ زاد و ولد فعلی تا سال ۲۰۵۰ میانگین سنی کشورمان به ۴۲/۹ می رسد و برای تقریب ذهن باید بدانیم که میانگین سنی ژاپن که به عنوان یک جامعه سالمند شناخته می­شود در سال ۲۰۱۰ برابر با ۴۴/۹ است. حتی اگر هرم سنی ژاپن در سال ۲۰۱۰ را با هرم سنی ایران در سال ۲۰۵۰ مقایسه کنیم می­بینیم وضعیتی بسیار مشابه با آن خواهیم داشت.

IMG_2089

استاد دانشگاه علامه‌طباطبایی افزود: طبق گزارشی که با بررسی سال‌های ۱۹۷۶ تا ۲۰۱۱ منتشر شده است، تعداد کشورهایی که در بحث جمعیت برای افزایش آن مداخله می­کنند افزایش یافته است. همچنین کشورهایی که مداخله‌ای ندارند کاهش پیدا کرده و کشورهایی که مداخله منفی با افزایش جمعیت دارند ابتدا افزایش و سپس کاهش پیدا کرده است. یعنی به طور کلی در دنیا ما شاهد مداخله به منظور افزایش جمعیت هستیم.

این عضو هیئت علمی گروه رفاه اجتماعی اظهار داشت: اولویت­های سیاست‌گزاری را از سه زاویه تقسیم بندی می‌کنم: ۱٫ مردم ۲٫ مسئولین ۳٫ دانشگاه­ها. در زاویه مردم به نظر میآید که مردم ایران با وجود تمام تغییراتی که در آن دیده می­شود هنوز تمایل به داشتن فرزند دارند در حالی که در بعضی از کشورها مثل بلغارستان اساسا این تمایل کم شده است (طبق گزارش­های خود آن کشور). در ایران این تمایل وجود دارد ولی موانع اجتماعی فرهنگی و به خصوص اقتصادی این اجازه را نمی­دهد. شاهدش هم این است که وقتی ما نرخ باروری را در کل زنان محاسبه می­کنیم ۱/۷ یا ۱/۸ است. ولی وقتی در میان زنان متأهل محاسبه می­کنیم می­شود ۳/۲ (آمار مربوط به سال ۹۰). این معنی اش این است که اگر امکان ازدواج فراهم بشود افراد دوست دارند که بچه‌دار شوند.

کارشناس حوزه سیاست‌گذاری ابراز داشت: متأسفانه در برنامه‌­هایی غالب در این رابطه این نگاه بوده که ما تشویق کنیم به فرزند آوری مثلا پولی بدهیم حمایتی بکنیم. در حالی که وقتی نگاه می­کنیم به برنامه­‌های افزایش جمعیت در دنیا مثل بلغارستان و یا استرالیا، می‌بینیم که کاملا برنامه­‌های توسعه همه جانبه بوده است یعنی کاملا به بحث مسکن، بهداشت، آموزش و … پرداخته شده است.

استاد دانشگاه علامه طباطبایی همچنین خاطرنشان کرد: در دانشگاه ها و مراکز علمی و پژوهشی ما یک نگاه قالبی در بحث جمعیت و توسعه وجود دارد (که ریشه در ادبیات علمی بعضا با قدمت ۲۰۰ یا ۳۰۰ ساله دارد. مثلا فرض کنید نظریه­ای که مالتوس ارائه می­کند هنوز که هنوز است به نوعی ناخودآگاه در فضای دانشگاهی ما حاکم است) اینکه ما با افزایش جمعیت غذا کم می­آوریم و جمعیت موجب فقر می­شود و جمعیت موجب کاهش کیفیت آموزش می­شود که این ادبیات عمدتا مربوط به سال ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ است.

وی با مرور نظریه‌های مخالف نظریه مالتوس افزود: نظریه گری بکر این است که افزایش جمعیت باعث تخصصی شدن ملت­ها شده است و این می­تواند موجب پیشرفت سریع­تر بشود، و هند را در این مورد مثال می­زند؛ جولیان سایمن هم در کتاب منبع غایی مطرح می­کند و می­گوید که جمعیت یک منبع غایی برای پیشرفت اقتصادی است. وحتی اگر بخواهیم احتیاط کنیم کسانی مثل آلن کلی (آکادمی علوم آمریکا) و حتی اقتصاد دان­های بانک جهانی به صراحت می­گویند که ما در بحث جمعیت نه توصیه مثبت می­کنیم نه توصیه منفی بلکه ما می­گوییم سیاست اقتصادی را اصلاح کنید این درحالی است که بانک جهانی مشهور بود به سایت تنظیم خانواده که الان دست از این ادعا برداشته است.

عالمی نیسی اضافه کرد: بنابراین ما اگر خیلی محتاطانه بگوییم و اثر مثبت را نپذیریم به صراحت می­توان گفت جمعیت بر روی اقتصاد اثر منفی ندارد. خانم لوی کتابی دارد به نام «جمعیت و توسعه مناقشات قدیمی نتایج جدید» این کتاب فقط نظریه نیست بلکه یک فراتحلیل است و در این کتاب مطالعات تجربی کشورهای مختلف را بررسی کرده و نشان داده است که بسیاری از نظرات قدیمی در مورد موضوع جمعیت مصداق ندارد. یعنی در خیلی از کشورها علی‌رغم افزایش جمعیت، کیفیت آموزش هم بالاتر رفته است.

آلن کلی به صورت جزئی تر این موضوع را در ۲۰ کشور بررسی کرده است و نشان داده است که افزایش جمعیت سهم سرمایه گذاری در بحث آموزش را کاهش نمی­دهد بلکه افزایش داده است.

این استاد جامعه‌شناسی افزود: اهمیت به روزرسانی علمی فقط یک بحث نظری نیست، مردم و مسئولین اندیشه خود را از همین دانشگاه­ها می­گیرند؛ بنابراین اولویت سیاست­گذاری ما در بحث مردم رفع موانع و وجه اقناعی موضوع، در مسئولین برنامه توسعه همه جانبه و در دانشگاه ­ها به روزرسانی علمی است.

۱

ابتدای این نشست نوراللهی، کارشناس مرکز آمار ایران با بررسی موضوع زمستان جمعیتی، به شرح شرایط ویژه پنجره جمعیتی و لزوم بهره‌برداری به موقع از پتانسیل‌های موجود در آن سخن گفت.

IMG_2103

محمود مشفق، جمعیت شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه علامه‌طباطبایی نیز با بررسی توزیع جمعیت در ایران افزود: تا به حال به موارد اقتصادی اجتماعی فرهنگی که بر رشد جمعیت و باروری تاثیر گذار بوده‌اند زیاد پرداخته شده است اما این بحث که تراکم و توزیع جمعیت در واقع می­تواند چه تاثیری در رشد جمعیت داشته باشد کمتر مورد توجه قرار گرفته است. به گفته وی بند ۹ سیاست­های جمعیتی ابلاغی مقام معظم رهبری بر بازتوزیع فضایی و جغرافیایی جمعیت متناسب با ظرفیت­های زیستی با تاکید بر تامین آب با هدف توزیع متعادل و کاهش فشار جمعیتی تاکید کرده است.

این جمعیت‌شناس گفت: بازتوزیع جمعیت از دو بعد برای ما اهمیت دارد، یکی تاثیری که بهینه سازی توزیع جمعیت بر رشد جمعیت و میزان باروری دارد. یعنی خود تراکم جمعیت می­تواند اثر معکوس بر رشد جمعیت و باروری کل داشته باشد و دیگری تعادل بخشی فضایی مکانی جمعیت با توجه بر ظرفیت­های زیست محیطی است.

وی اظهار داشت: یکی از فرضیه های اصلی در جمعیت‌شناسی وجود رابطه معکوس بین تراکم جمعیت و میزان رشد جمعیت است، یعنی هرچه میزان تراکم جمعیت بالاتر رفته است میزان رشد کاهش پیدا می­کند. وی گفت: به نظر می­رسد که افزایش تراکم جمعیت از طریق اثرگذاری بر هزینه­های فرزند پروری، افزایش هزینه­های مسکن، تغییر هنجارهای اجتماعی، فشار روانی و استرس ناشی از محدودیت جا و محدود شدن فضای خصوصی، رفتارها و ایده­آل­های باروری را تحت الشعاع قرار می­دهد.

مدرس دانشگاه علامه‌طباطبایی گفت: بعد دوم بحث تعادل بخشی فضایی و مکانی جمعیت با توجه به ظرفیت‌های زیستی است. نقشه­ی جمعیتی ما در سال ۱۳۳۵ بیانگر این است که ۷۰ درصد جمعیت ما در مناطق روستایی و ۳۰ درصد در مناطق شهری بوده است. وقتی که به آمار سال ۱۳۹۰ نگاه می­کنیم ۷۲ درصد جمعیت در مناطق شهری و یک توزیع نا متعادل در مناطق شهری مشاهده می­کنیم.

وی اظهار داشت تهران و شهرهای بزرگ تراکم خیلی بالایی دارند و در خصوص بحث توزیع جمعیت و بازتوزیع جمعیت ما مسائلی مثل عدم توازن جمعیتی بین مناطق روستا و شهری را داریم.

این جمعیت‌شناس اظهار داشت از برنامه اول توسعه ما سیاست­هایی داشتیم که بحث آنها سازمان­دهی فضا بوده است. به طوریکه کامل ترین بحث­های توسعه فضایی جمعیت را در برنامه اول داریم و هرچه از برنامه اول به طرف برنامه­های اخیر آمده­ایم بحث تاکید بر توسعه فضایی جمعیت کمتر شده است. از بحث تراکم جمعیت و توسعه فضایی آن نباید غافل بشویم. تراکم بیش از حد در بعضی از شهرها نه تنها بعد کمی را تحت تاثیر قرار می­دهد بلکه در بعد کیفی هم اثر گذار است. تولد یک بچه در شهرهای بزرگ هزینه­ای را به خانواده متحمل خواهد کرد که عمدتا خانواده­های شهری به طرف آن نمی­روند.

IMG_2141

محمدجواد محمودی، رئیس کارگروه سیاست‌های کلی جمعیت شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز با انتقاد از برخی موسسات آماری نسبت به ارائه آمار غیرواقع، تاکید کرد باید از بررسی‌های آماری عبور کرده و به سمت سیاست‌گذاری‌های جامع رفت. وی با استقبال از شرایط به وجود آمده در دانشگاه، خواستار حرکت دانشگاه به سمت ارائه پیشنهاد سیاستی شد.

IMG_2133

علی اکبر محزون، مدیرکل دفتر آمار و اطلاعات جمعیتی سازمان ثبت احوال نیز با تاکید بر توجه بسیاری از کشورها بر افزایش جمعیت، افزود: سیاست‌های کلی جمعیت نیازمند تبدیل شدن به اقدامات عملی و سیاست‌های اجرایی است که در این راستا یک نیاز اساسی وجود دارد و آن رصد دقیق شرایط و تغییرات جمعیتی است. وی با اشاره به نام‌گذاری ۳۱ اردیبهشت به نام روز جمعیت گفت سالیان قبل با تکرار کلیدواژه‌هایی چون بمب جمعیتی، دهان‌های باز و شکم‌های گرسنه، روز جهانی جمعیت برای یادآوری خطر افزایش جمعیت در تقویم ها جاگذاری شد در حالیکه ما هم اکنون شاهد زمستان جمعیتی هستیم.

در پایان دکتر خزعلی، رئیس شورای فرهنگی اجتماعی زنان با تاکید بر گسترش جلسات علمی در راستای افزایش جمعیت و جوان‌سازی جمعیت افزود: چنین جلساتی باید در دانشگاه­های دیگر که از شورای عالی انقلاب فرهنگی درخواست دارند و در استان های مختلف و همچنین صداوسیما که رسالت اقناع مردم را بر عهده دارد وارد شود. وی گفت: دیدگاه­های مالتوسی ممکن است در بین اکثر افراد جامعه وجود داشته و تبدیل به باور شده باشد. باید به این بحث­ها به طور جزئی پرداخته شود و برای آنها نیز یک بازنگری اتفاق بیافتد. سیستم و برنامه و نگاهی که سالها یکسان است باید تغییر کند و به روز و علمی شود.

رئیس دانشگاه الزهرا(س) خاطرنشان کرد تغییراتی جمعیتی در اکثر کشورها در حال اتفاق افتادن است. خیلی از کشورها زودتر از ما متوجه شدند و راهکارهایی را در پیش گرفتند که شاید زیاد هم موفق نبودند. در سیاست­های قبلی جمعیت را به عنوان یک انگل نگاه می­کردند اما الان متوجه شده­اند که آن نگاه اشتباه بوده است.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی اظهار داشت: نکته ای که بنده خیلی روی آن تاکید دارم این است که برای کرامت انسانی مردم احترام قائل باشیم و نگوییم جمعیت باید زیاد بشود و یا باید کم بشود. بلکه باید برای مردم احترام قائل بود. ما باید خادم مردم باشیم چه در جهت افزایش چه در جهت کاهش، آگاهی مردم را افزایش بدهیم و مشوق­هایی را به کار بگیریم.

تلگر

چهره‌

    دیدگاه تازه‌ای بنویسید: