۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۵ ساعت ۱۱:۰۳
با گذشت پنج سال از اجرا؛

طرح بشیر چقدر توانسته منجر به تحکیم بنیان خانواده شود؟

کاهش آمار طلاق یکی از دغدغه‌های مسئولان در دوره‌های مختلف به‌ویژه سال‌های اخیر بوده است؛ یکی از اقداماتی که در این راستا صورت گرفته، «طرح بشیر» نام دارد که هدف آن تحکیم بنیان خانواده عنوان شده، اما هم‌اکنون پس از گذشت چند سال از اجرای این طرح با اعتباری بالغ بر ۲۰ میلیارد تومان، شاهد ادغام و تغییر شکل آن هستیم.

به گزارش عیارآنلاین ،سال ۹۱ اجرای پایلوت طرح بشیر توسط سازمان بهزیستی کشور در یزد به منظور ایجاد طرحی منسجم و دارای فراگیری بیشتر در موضوع طلاق، با همکاری قوه قضاییه آغاز شد و در پنج مقطع زندگی قبل از ازدواج، پس از ازدواج، قبل از طلاق، حین طلاق و بعد از طلاق، به فعالیت‌های مشاوره‌ای، مهارتی و سخنرانی پرداخت.

نتایج متفاوت از یک طرح پایلوت
پس از گذشت ۲ سال از اجرای این پایلوت، آمارهای متفاوتی از نتایج آن ارایه شد. به گفته جمال پایه‌دار؛ معاون امور اجتماعی اداره کل بهزیستی استان یزد، در مدت دوساله اجرای این طرح، از هر ۱۰۰ زوج یزدی که قصد طلاق داشتند، ۶۳ زوج با استفاده از خدمات مشاوره‌‌ای از تصمیم خود منصرف شدند و به زندگی مشترک خود ادامه دادند و شاهد کاهش ۴۶ درصدی طلاق در این استان بودیم.

همچنین همایون هاشمی؛ رییس وقت سازمان بهزیستی کشور در سال ۹۳ مدعی شد با اجرای این طرح در استان یزد ۵۳ درصد از آمار طلاق‌ در استان کاسته شد.

مسعودی‌فرید؛ معاون امور اجتماعی بهزیستی نیز اجرای آزمایشی این طرح در استان یزد را باعث کاهش ۶۰ درصدی نرخ طلاق در این استان دانست و معتقد بود ۶۰ درصد کسانی که به دادگاه‌ها در استان یزد به منظور ارایه درخواست طلاق مراجعه کرده بودند، پس از ارجاع به مراکز مشاوره از طلاق منصرف شده و با پیگیری‌های بعدی نیز متوجه شده‌اند این وضعیت ثبات دارد.

این اختلاف‌ها جای سؤال دارد که چگونه می‌شود از اجرای یک طرح پایلوت، توسط یک سازمان، سه آمار مختلف مطرح شود.

نارضایتی کارشناسان از انتخاب یزد برای پایلوت طرح بشیر
هم‌زمان با گسترش خبر پایلوت طرح بشیر در استان یزد، کارشناسان این حوزه در مورد انتخاب این محل واکنش نشان دادند و معتقد بودند استان یزد از لحاظ فرهنگی و میزان طلاق محل مناسبی برای اجرای پایلوت نیست. در این رابطه دکتر سید حسن حسینی؛ استادیار گروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران و مشاور اسبق رییس سازمان بهزیستی در گفت‌و‌گو با مهرخانه، تأکید کرد که برگزاری پایلوت در یزد در حالیست که بنا بر آمار، بیشترین میزان طلاق کشور مربوط به کلان‌شهرها به ویژه تهران، کرج و مشهد است؛ اگرچه در دهه اخیر موارد طلاق در یزد نسبت به گذشته افزایش یافته، ولی این شهر در زمینه بروز طلاق یکی از مناطق آرام کشور محسوب می‌شود و در مقابل، یک‌سوم ازدواج‌ها در تهران و کرج به طلاق می‌انجامد. پس پایلوت‌کردن این سیاست‌ها باید در مناطقی انجام شود که از گوناگونی و تعداد بیشتر طلاق برخوردار است؛ ازآن‌جایی‌که این طرح نشان می‌دهد اختلافات زناشویی منجر به طلاق بر اثر چه پدیده و عواملی به‌وجود می‌آید و با توجه به این عوامل اثرگذار، بسته‌های پیشنهادی تهیه می‌شود، شناخت اولیه و منطقه‌ای بسیار مهم است.

او ادامه داد: در این استان، با وجود زندگی مستقل زوج‌ها، روابط و دیدوبازدیدها به‌شکل روزانه و هفتگی با اقوام وجود دارد و در صورت بروز مشکل، خانواده‌ها به آن‌ها کمک می‌کنند؛ درحالی‌که در تهران و البرز که یک استان مهاجرنشین و کارگرنشین است، این مسئله بسیار کمرنگ جلوه می‌کند. مسئله مهم دیگر در پایلوت این طرح، این است که بیشترین میزان طلاق در پنج‌ ساله اول زندگی به‌وقوع می‌پیوندد؛ ازاین‌رو باید بیشترین دلایل این گروه سنی و افراد تازه متأهل‌شده و پراکندگی این افراد در استان‌ها را بررسی کرد تا بر اساس آن بتوان خدمات ارایه داد.

طرح به اجرای کشوری رسید
با وجود این انتقادات، در سال ۹۳ با پیشنهاد رییس سازمان بهزیستی استمرار این طرح و چگونگی نهادینه‌کردن و توسعه آن در سایر استان‌های کشور در دستور کار قرار گرفت. در همین سال مسعودی‌فرید تصریح کرد که این طرح از نظر زمان‌بندی اجرایی سه فاز دارد؛ فاز اول اجرایی این طرح «استقرار» بوده که آن زمان، در این مرحله قرار داشت و به هماهنگی‌های بین‌بخشی، تدوین محتواهای موردنیاز و همچنین تربیت مربیان و مشاوران آموزش‌دیده در این حوزه، پرداخته می‌شد. فاز بعدی «اجرای طرح» است که در این مرحله استان‌هایی که دارای نرخ بالا و یا رشد بالای طلاق هستند مشخص شده و این طرح در آن استان‌ها عملیاتی می‌شود.

او اظهار امیدواری کرد که از فروردین ماه سال ۹۴ در حدود ۱۰ الی ۱۱ استان مشخص‌شده که دارای شیب و یا نرخ بالای طلاق هستند، از قبیل استان‌های فارس، اصفهان، البرز، لرستان، کرمانشاه، خراسان‌رضوی و تهران، این طرح اجرا شود و فاز سوم اجرای این طرح نیز در نیمه دوم سال ۹۴ در سایر استان‌های کشور اجرایی شود. البته به گفته مسعودی‌فرید در شش ماهه اول سال ۹۴ (در فاز اجرای طرح) تربیت مربیان و مشاوران آموزش‌دیده در این حوزه برای سایر استان‌ها نیز انجام خواهد شد.

چگونگی اجرای طرح
براساس گفته‌های مجید رضازاده؛ معاون توسعه پیشگیری و درمان اعتیاد سازمان بهزیستی کشور، با امضای تفاهمنامه در سازمان بهزیستی و قوه قضاییه، دستورالعملی صادر شد که به وسیله آن طرح پیشگیری از طلاق به سطح منطقی در کشور رسید. برای اجرای این طرح ۱۲۰۰ مرکز دولتی و غیر دولتی مشاوره در سطح کشور در نظر گرفته شد که از آن میان ۱۲۰ مرکز مشاوره تخصصی به افرادی که متقاضی طلاق هستند، خدمات مشاوره‌ای ارایه می‌دهد؛ همچنین اگر خانواده‌ای بی‌بضاعت باشد، برای مشاوره به او یارانه پرداخت می‌شود. در این طرح برای زوج‌هایی که درخواست طلاق دارند، یک پرونده و مددکار تعریف می‌شود و بعد به مراکز مشاوره ارجاع داده می‌شوند. اگر در مسیر بازتوانی، زوج‌ها مشکل معیشتی داشته باشند، بررسی و کمک‌های لازم صورت می‌گیرد. اگر مشکل اعتیاد داشته باشند، به مراکز ترک اعتیاد ارجاع داده شده و برای ترک اعتیاد اقدام می‌شود.

طرح بشیر به کاری بین‌بخشی تبدیل شد
پس از گذشت این زمان از آغاز به کار طرح بشیر، با توجه به گستردگی این طرح، برای تشریح آخرین وضعیت این طرح به سراغ حبیب‌الله مسعودی‌فرید؛ معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی کشور رفتیم. او در گفت‌وگو با خبرنگار مهرخانه، تصریح کرد: شروع طرح بشیر مصادف با ورود بسیار جدی قوه قضاییه و شورای عالی انقلاب فرهنگی در موضوع طلاق شد. سازمان بهزیستی کشور نیز به‌عنوان یکی از کمیسیون‌های شورای عالی انقلاب فرهنگی، برای به هم‌افزایی رسیدن منابع، پتانسیل‌های خود را به کار بین‌بخشی برد؛ زیرا اعتقادمان این است که حتماً برای به‌هم‌افزایی رسیدن باید با همکاری سایر بخش‌ها این کار انجام شود. به همین دلیل در شورای عالی انقلاب فرهنگی مسئولیت‌هایی مانند آموزش‌های پیش از ازدواج، آموزش زندگی خانواده، مشاوره‌های قبل از ازدواج، بعد از ازدواج و حین طلاق، حمایت‌های مددکاری اجتماعی که در حین و پس از طلاق باید انجام بگیرد، به عهده سازمان بهزیستی گذاشته شد.

افزایش تعداد مراکز مداخله کاهش طلاق
او درباره نتایج اجرای بین‌بخشی طرح بشیر اظهار کرد: دو تفاهم‌نامه با قوه قضاییه داریم؛ یکی در سطح ریاست سازمان و معاون قوه قضاییه و دیگری در سطح مدیران میانی که آیین‌نامه‌های مشترکی بین ما و قوه قضاییه نوشته شده و معمولاً سفرهای دسته جمعی برای نظارت و توجیه بهتر به برخی استان‌ها داریم. اخیراً در اصفهان بودیم و سپس با همکاران شورای عالی انقلاب فرهنگی و قوه قضاییه به شیراز رفتیم. یعنی طرح بشیر را به این رویکرد و کار بین‌بخشی سوق دادیم. حیطه کاری مشترکمان در استان‌ها با قوه قضاییه و در سطح کشور با شورای عالی انقلاب فرهنگی است. این همکاری منجر به افزایش تعداد مراکز مداخله برای کاهش طلاق از طرف بهزیستی شد. دادگاه‌ها تعداد زیادی از مراکز مشاوره را راه‌اندازی کردند یا با آن‌ها همکاری دارند و زمانی که موردی پیش می‌آید، زوج را به مشاورین بهزیستی یا مشاورین نظام روانشناسی ارجاع می‌دهند. فرآیند کار به‌نوعی تسهیل‌ شده است.

طرح بشیر منجر به سازش ۳۰ درصد متقاضیان طلاق شده است
معاون امور اجتماعی بهزیستی با اشاره به انجام بررسی‌هایی در مورد نتایج طرح بشیر گفت: براساس مطالعاتی که در استان‌ها انجام داده‌ایم، این اقدامات در۳۰ درصد افرادی که درخواست طلاق داده‌اند، منجر به سازش شده که این رقم در کلان‌شهرها بین ۲۰ تا ۲۵ درصد است. به نظر من برای این گروه که تمام مشاجرات‌شان انجام شده و در نهایت درخواست طلاق داده‌اند، عدد بالا و آمار قابل قبول و خوبی است.

اولویت بهزیستی در سال جاری آموزش‌های پیش و پس از ازدواج است
مسعودی‌فرید با تأکید بر لزوم توجه به مرحله آموزش‌های پیش از ازدواج تصریح کرد: باید به قبل از دادگاه برگردیم؛ این خیلی خوب است که زمانی که زوجی درخواست طلاق می‌دهند آن‌ها را به سیستم‌های مشاوره‌ای و مددکاری ببریم، اما اگر به توسعه آموزش‌های پیش از ازدواج بپردازیم، در کاهش طلاق موفق‌تر خواهیم بود. امسال یکی از اولویت‌های سازمان بهزیستی همین موضوع است که هم اعتبارات بیشتری تخصیص داده شده، هم مجلس در تصحیح بودجه، بودجه خوبی را برای پیشگیری گذاشت که بتوانیم آموزش‌های پیش و پس از ازدواج و آموزش زندگی خانواده را گسترش دهیم؛ زیرا این کار می‌تواند اثرات بیشتری در کاهش آمار طلاق داشته باشد.

آموزش‌های پیش از ازدواج منجر به کاهش ۶۰ درصدی تعارضات در بوشهر شده است
او با تأکید بر این‌که آگاه‌سازی مردم بسیار مؤثر است، افزود: اگر مردم بدانند که آموزش‌های پیش از ازدواج چقدر در پیشگیری از طلاق، تعارضات و مشکلات داخل خانوادگی مؤثر است، خود خانواده‌ها وارد میدان می‌شوند و هزینه می‌کنند؛ زیرا درصورتی‌که فرزندان‌شان این آموزش‌ها را ببینند، خیلی می‌تواند در زندگی مشترک کمک‌کننده آن‌ها باشد. مطالعات در دنیا نشان می‌دهد، در افرادی که آموزش پیش از ازدواج دیده‌اند و این آموزش‌ها تکرار، عملیاتی و منجر به رفتار شده، تا ۸۰ درصد از تعارضات خانوادگی پیشگیری کرده است. حدود ۷ سال پیش مطالعه‌ای در استان بوشهر انجام شد. در کسانی که آموزش‌های پیش و پس از ازدواج را دیده‌اند و این آموزش‌ها منجر به تغییر رفتار در این افراد شده، تا ۶۰ درصد تعارضات داخل خانوادگی کاهش داشته است. پس اگر آموزش‌های پیش و پس از ازدواج و مشاوره‌های حین طلاق را به عنوان بسته خدمتی ارایه دهیم، آن موقع کارآیی این خدمات خیلی بیشتر از آن چیزی خواهد شد که الان هست.

کمبود منابع مالی، سدی در راه آموزش‌های پیش و پس از ازدواج
معاون امور اجتماعی بهزیستی با بیان این‌که آموزش‌های پیش و پس از ازدواج و مشاوره‌های حین طلاق این کار در حال حاضر انجام می‌شود، گفت: آموزش‌های پیش و پس از ازدواج پوششی محدود دارد و کمبود منابع مالی تنها مشکل موجود است. در سازمان بهزیستی طی ۱۵ سال گذشته نیروهای زیادی تربیت شدند؛ بیش از ۲ هزار مربی برای آموزش‌های پیش و پس از ازدواج تربیت شده، اما نیاز به اطلاع‌رسانی بهتری دارد که مردم آگاه شوند و این موضوع جزو مطالبات‌شان قرار بگیرد و برایش هزینه کنند. همان‌طور که در حال حضر برای تلفن همراه، کلاس‌های فیزیک، شیمی، زبان، موسیقی و ورزش هزینه می‌کنند، بگویند حالا که دختر و پسر ما می‌‌خواهند ازدواج کند، حدود ۱۰۰ هزار تومان هم برای آموزش این فرزندان صرف کنیم.

دولت اعتباراتش را به سمت دهک‌های پایین درآمدی هدایت کند
او به نقش دولت اشاره کرد و افزود: از طرفی دولت نیز باید اعتبارات بیشتری در این زمینه بگذارد. لازم است دولت اعتباراتش را به سمت دهک‌های پایین درآمدی هدایت کند. خانواده‌های با درآمد خوب خودشان آموزش‌ها را دریافت می‌کنند. دولت باید در گروه‌های پایین درآمدی که پس آزادسازی نیز پول و منابع پرداختن به این آموزش‌ها را ندارند، کمک کند. در حقیقت این اتفاق همان هدفمندکردن یارانه‌هاست که یارانه را ببریم به جایی که این نیاز وجود دارد و فرد نمی‌تواند آن نیاز را برطرف کند. علاوه بر این، رسانه در آگاه‌سازی مردم و قرار گرفتن این آموزش‌ها در سبد مطالبات مردم نقش بسیاری دارد. آموزش و پرورش، دانشگاه‌ها و سربازخانه‌ها نیز بسیار خیلی نقش دارند؛ زیرا جوانان در این مکان‌ها حضور دارند.

در حال حاضر از ۸۰۰ هزار ازدواج ۱۵۰ هزار نفر آموزش پیش از ازدواج دریافت می‌کنند
معاون امور اجتماعی بهزیستی با تأکید بر این‌که آموزش پیش از ازدواج در تمام کشور اجرا می‌شود، ادامه داد: در حال حاضر سالانه بیش از ۸۰۰ هزار ازدواج در کشور داریم و پوشش آموزش‌های پیش از ازدواج ۱۵۰هزار نفر در سال است. اگر بتوان پوشش این ۸۰۰ هزار ازدواج یعنی یک میلیون و ۶۰۰ هزار زوج را به بالای ۸۰ تا ۹۰ درصد رساند، وضعیت بهتری خواهد بود. از طرفی اگر مردم بدانند که آموزش‌های پیش از ازدواج هم جزو مسائل مهم و واجب زندگی فرزندان‌شان است و اگر بتوانند از این آموزش‌ها استفاده کنند، می‌توانند زندگی بهتری برای فرزندان‌شان داشته باشند.

پیشنهادهایی برای بهبود عملکرد طرح بشیر
به گزارش مهرخانه، طرح بشیر که از سال ۹۱ در یزد آغاز شد، با ارایه آمارهای مختلف از دستاوردهایش و تغییر زمان اجرای مراحل مختلف آن، سرانجام به نقطه‌ای رسیده است که مسئولان بهزیستی می‌گویند باید به شکل بین‌بخشی اجرا شود. نکته قابل توجه این است که در همان روزهای شروع طرح مسعودی‌فرید عنوان کرده بود که با حضور ۲۵ کارشناس خبره خانواده جلساتی برگزار کردند و نتیجه آن ارایه طرح بشیر شد. همچنین پنج متخصص حوزه خانواده که سالیان متمادی با سازمان بهزیستی کشور همکاری داشته و مؤلف کتاب و برگزارکننده کارگاه‌های آموزشی متعدد در این حوزه بودند، در این طرح با سازمان بهزیستی مشارکت کردند. حال باید این سؤال را مطرح کرد که آیا در این جلسات کارشناسی، نباید تمام جوانب طرح در نظر گرفته می‌شد تا با گذشت حدود چهار سال از شروع آن و صرف بودجه ۲۰ میلیارد تومانی در شرایطی که سازمان بهزیستی به دلیل وظایف حمایتی‌اش همواره از کمبود بودجه رنج می‌برد، به این نتیجه برسند که این طرح به شکل بین‌بخشی اجرا شود؟

از طرفی انتخاب استان یزد به‌عنوان پایلوت این طرح از همان ابتدا مورد انتقاد کارشناسان بود؛ زیرا میزان اثربخشی طرح به‌درستی به‌دست نمی‌آمد. چه بسا اگر کلان‌شهری که طلاق در آن گسترده‌تر است، به‌عنوان پایلوت انتخاب می‌شد، در حال حاضر به‌جای سازش ۳۰ درصدی افرادی که متقاضی طلاق هستند، با عدد بالاتری روبه‌رو می‌شدیم.

هرچند از ابتدای شروع به کار این طرح قوه قضاییه نیز با بهزیستی همکاری می‌کرده است، اما این همکاری در بحث حین طلاق نتیجه‌بخش است. اگر از همان ابتدا وظایفی برای ارگان‌های مختلف از جمله وزارت علوم، وزارت آموزش و پرورش، حوزه‌های علمیه، وزارت بهداشت، دفاتر ازدواج و طلاق و سایر نهادهای مربوطه تعریف و همکاری بین بخشی ایجاد می‌شد، به‌طوری‌که نهادهای آموزشی در نقش پیشگیرانه آموزش‌هایی را به دانش‌آموزان، دانشجویان و طلاب ارایه می‌دادند، وزرات بهداشت کلاس‌های پیش از ازدواج خود را گسترده‌تر می‌کرد و کارگاه‌های آموزشی پیش از ازدواج را با کیفیت بهتری برای زوجین برگزار می‌کرد یا دفاتر ازدواج و طلاق در کنار معرفی زوجین به آزمایشگاه‌های پیش از ازدواج، آن‌ها را به مراکز مشاوره بهزیستی نیز به‌منظور دریافت آموزش معرفی می‌کردند، به‌نظر می‌رسد نه‌تنها تا حدودی اعتبار لازم از طریق دستگاه‌های مختلف تأمین می‌شد، بلکه میزان پوشش افرادی که آموزش‌های پیش از ازدواج دریافت کرده بودند، افزایش می‌یافت. با تمام این اوصاف، حال باید منتظر ماند و دید که این طرح در مرحله جدید برنامه‌ریزی و تغییر و تحولات آن، چگونه به اجرا درخواهد آمد و مجدداً چه فرآیندی را طی خواهد کرد.

 منبع: مهرخانه

تلگر

تلگر

چهره‌

    دیدگاه تازه‌ای بنویسید: