۱ دی ۱۳۹۴ ساعت ۱۱:۱۲

هزینه صرفه‌جویی شده ناشی از تولید برق از منابع تجدیدپذیر چقدر است؟

با احتساب قیمت هر بشکه نفت برابر با ۵۰ دلار، حداقل هزینه-فرصت (قیمت اقتصادی گاز مصرفی) که توسط نیروگاه‌های برقابی و تجدیدپذیر صرفه‌جویی می‌گردد، برابر با ۲۰ سنت و حداکثر آن ۵۹ سنت می‌باشد.

تجدیدپذیربه گزارش عیارآنلاین، در حال حاضر بیش از ۹۴ درصد از تولید انرژی الکتریکی در ایران از نیروگاه‌های حرارتی انجام می‌گیرد. بر اساس آخرین آمار اعلام شده در منابع رسمی کشور (آمارنامه تفصیلی صنعت برق در سال۱۳۹۳)، نیروگاه‌های کشور در این سال برای تولید ۲۵۶ هزار گیگاوات‌ساعت برق حرارتی، ۵۰ میلیارد متر مکعب گاز، ۸٫۸ میلیارد لیتر گازوییل و ۱۰ میلیارد لیتر نفت کوره سوزانده‌اند. منابع تجدیدپذیر برای تولید انرژی از سوخت‌های فسیلی استفاده نکرده و در عین حال به سبب عدم ایجاد آلاینده‌های زیست محیطی جزو انرژی‌های پاک دسته‌بندی می‌شوند. در حال حاضر به منظور ارزیابی اقتصادی طرح‌های تولید انرژی از منابع تجدید پذیر (و نه ارزیابی مالی این طرح‌ها) حداقل منافع اقتصادی احداث این نوع نیروگاه‌ها، میزان ارزش اقتصادی سوخت فسیلی صرفه‌جویی شده آنها، متناسب با میزان تولید انرژی الکتریکی تولید شده از این منابع است. البته بدیهی است که در محاسبات مربوط به منافع ملی این طرح‌ها باید منافع مربوط به عدم تولید آلاینده‌ها را نیز افزود. از آنجا که گاز طبیعی مهمترین سوخت مورد استفاده نیروگاه‌های حرارتی کشور بوده و برنامه‌های وزارت نفت حکایت از آن دارد که در آینده به عنوان تنها سوخت مصرفی نیروگاه‌ها، جانشین سوخت مایع خواهد بود، لذا تعیین ارزش اقتصادی آن به منظور تعیین منافع اقتصادی نیروگاه‌های تجدیدپذیر از اهمیت زیادی برخوردار است.

گاز نیز مانند سایر حامل‌های انرژی در ایران از یارانه‌های دولتی برخوردار است. حتی پس از هدفمند کردن یارانه‌ها نیز این قیمت‌ها دارای ایراداتی بوده و تعرفه های فعلی گاز که از سوی دولت اعلام می‌شود، نمی‌تواند بازتاب خوبی از ارزش اقتصادی گاز باشد. تعیین ارزش اقتصادی گاز صرفه‌جویی شده به واسطه احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر، از طریق تعیین هزینه فرصت گاز در مصارف گوناگون ممکن خواهد بود. بر اساس ادبیات اقتصادی در چنین شرایطی ارزش اقتصادی گاز را می‌توان از هزینه فرصت آن در مصارف دیگر به دست آورد. در ادامه سعی شده است مصارف مختلف گاز و ارزش‌ اقتصادی هر یک ارائه شود و در پایان نتیجه‌گیری‌های لازم انجام گیرد.

تزریق گاز به چاه‌های نفت

بخش مهمی از ذخایر نفت ایران، ذخایر نفت بالقوه‌ای هستند که در صورت استفاده مناسب از روش‌های ازدیاد برداشت نفت، به ذخایر بالفعل قابل بهره‌برداری تبدیل خواهند شد. تزریق گاز به میدان‌های نفتی از اصلی‌ترین روش‌های حداکثرسازی ازدیاد برداشت نفت در ایران است. کمبود گاز تزریقی، خسارات جبران ناپذیری به مخازن نفتی وارد می کند .به عقیده کارشتاسان مخازن نفتی کشور، با توجه به سیاست‌های ازدیاد برداشت از مخازن نفتی و در شرایطی که میادین نفتی در نیمه‌ی دوم عمرخود بوده و یا از آن هم گذشته است، تزریق گاز به مخازن از اقدامات ضروری وزارت نفت می‌باشد. اگر گازی که قصد صدور آن به کشور‌های مختلف وجود دارد، به مخازن نفتی کشور تزریق شود، از نابودی حدود ۶۵ میلیارد بشکه نفت- معادل بیش از ۳۰ تریلیون دلار- که به دلیل کمبود تزریق، غیر قابل استحصال می‌شود، جلوگیری خواهد شد.

به گفته کارشناسان با تزریق هر ۴۰۰۰فوت مکعب (برابر با ۱۱۳ متر مکعب) گاز به مخازن نفتی، امکان برداشت یک بشکه نفت بیشتر ممکن خواهد بود. این بدان معنی است که با احتساب ارزش ۵۰ دلاری هر بشکه نفت، هر متر مکعب گاز دراین شرایط ارزشی معادل ۴۴ سنت خواهد داشت.

مطالعات دکتر رنانی و همکاران [۱]، نشان می‌دهد که تزریق گاز به میادین نفتی، بالاترین هزینه فرصت را در میان مصارف مختلف گاز داراست. همچنین در این مطالعه تأکید شده است که هر ۸۵ مترمکعب گاز تزریق شده سبب استخراج یک بشکه نفت خواهد شد [۲]. با توجه به میزان گاز تزریق شده به مخزن و همچنین با فرض قیمت‌ ۵۰ دلار به ازای هر بشکه نفت‌خام، هزینه فرصت گاز در فرآیند تزریق گاز به چاه نفت معادل ۵۹ سنت به ازای هر مترمکعب به دست می‌آید.

صادرات گاز

قیمت صادرات گاز در ایران از موارد محرمانه‌ای است که تاکنون به طور رسمی به آن اشاره نشده است. اما به طور غیررسمی در منابع مختلف می‌توان از قیمت‌های گاز صادراتی ایران به کشورهایی چون ترکیه، پاکستان و عراق مطلع شد. بر اساس اطلاعات به دست آمده، قیمت گاز صادراتی ایران به ترکیه، از ۴۳٫۶ تا ۵۰٫۵ سنت اعلام شده است. این مقدار برای گاز صادراتی ایران به پاکستان، ۴۲٫۶ سنت و برای عراق ۶۰ سنت است.

جدا از این اعداد در تاریخ ۲۲ / ۱۲ / ۸۸ تصویب‌نامه شماره ۲۵۵۷۶۶/ت ۴۳۵۰۵ هیئت وزیران برای تعیین قیمت خوراک واحدهای پتروشیمی منتشر شد. اما نکته‌ای که در این تصویب‌نامه به بحث ما مربوط می‌شود ارائه فرمولی جهت تعیین قیمت گاز صادراتی ایران است.

P (natural gas) = (118 * p oil (jac) – 215)* 0.29

بر اساس این فرمول، قیمت خوراک واحدهای پتروشیمی به ازای هرمترمکعب در سال اول (سال پایه ۸۹)، تعیین می‌شود. سپس برای سال‌های آتی، سالانه چهار درصد اضافه شده و در پایان سال دهم، بر اساس فرمول ذیل تعیین خواهد شد:

P (natural gas) = (118 * p oil (jac) – 215)* 0.65

در فرمول‌های فوق‌الذکر:

– p oil (jac) : قیمت نفت صادراتی ایران به ژاپن (دلار)

– ضریب تبدیل میلیون بی‌تی‌یو به مترمکعب: ۲۸٫۲

– اعمال ضرایب ۰٫۲۹ و ۰٫۶۵ صرفاً جهت تعیین قیمت خوراک واحدهای پتروشیمی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

با حذف این ضرایب و اعمال سایر ضرایب در داخل پرانتز، می‌توان به قیمت صادراتی گاز دست پیدا کرد. بر اساس این فرمول، قیمت گاز صادراتی ایران در صورت محاسبه قیمت ۵۰ دلار به ازای هر بشکه نفت، برابر با ۲۰ سنت به دست می‌آید.

استفاده از گاز به عنوان خوراک پتروشیمی

واحدهای پتروشیمی‌، یکی از مراکزی هستند که می‌توانند ارزش افزوده برای استفاده از مواد خام به وجود آورند. گاز همانند سایر فرآورده‌های نفتی یکی از خوراک‌های صنایع پتروشیمی است که می‌تواند در این واحدها با تبدیل به مواد مختلف صادراتی ارزش افزوده ایجاد نماید. جدول زیر میزان صادرات سالیانه و مصرف گاز طبیعی را در پتروشیمی‌های مختلف کشور نشان می‌دهد و ارزش افزوده گاز مصرفی در این واحدها را نشان می‌دهد.

میزان مصرف و ارزش افزوده گاز طبیعی در صنایع پتروشیمی

همانطور که از جدول مشخص است، کمترین ارزش افزوده گاز مصرفی در صنایع پتروشیمی، مربوط به صنایع پتروشیمی خارک و فن‌آوران معادل ۳۰ سنت دلار و بیشتر ارزش افزوده گاز مصرفی در صنایع پتروشیمی کرمانشاه معادل ۴۷ سنت دلار به ازای هر مترمکعب می‌باشد.

استفاده از قیمت ظرفیت آزاد شده نفت قابل صادرات

با عدم مصرف گاز در تولید انرژی توسط نیروگاه‌های حرارتی و تخصیص آن به سایر مصرف‌کنندگان می‌توان از میزان سوخت مایع مصرفی آن‌ها کاست. میزان صرفه‌جویی شده سوخت مایع با تبدیل به بشکه نفت می‌تواند معیار مناسبی برای هزینه فرصت گاز در کشور باشد. به طور مثال در سال ۱۳۹۳، با تولید ۱۴ هزار گیگاوات‌ساعت برق از نیروگاه‌های برق‌آبی، ۲٫۶۷ میلیارد مترمکعب، از میزان گاز، صرفه‌جویی شده که معادل ۱۶٫۲۶ میلیون بشکه نفت‌خام می‌باشد. با فرض قیمت هر بشکه نفت برابر ۵۰ دلار ارزش این کالای مصرفی برابر با ۸۱۳ میلیون دلار است که با تقسیم آن بر میزان گاز صرفه‌جویی شده، هزینه فرصت هر مترمکعب گاز معادل ۳۰ سنت به دست می‌آید.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

با توجه به موارد فوق، با احتساب قیمت هر بشکه نفت برابر با ۵۰ دلار، حداقل هزینه-فرصت (قیمت اقتصادی گاز مصرفی) که توسط نیروگاه‌های برق‌آبی و تجدیدپذیر صرفه‌جویی می‌گردد، برابر با ۲۰ سنت و حداکثر آن ۵۹ سنت می‌باشد. در عین حال بر اساس حالات مختلف مورد بررسی، نگارنده معتقد است که هزینه فرصت ۳۰ سنت برای هرمتر مکعب گاز (معادل قیمت ظرفیت آزاد شده نفت قابل صادرات) برآورد خوبی برای هزینه هر متر مکعب گاز بوده و می‌توان از آن در ارزیابی‌های اقتصادی نیروگاه های تجدیدپذیر سود برد.

*************************************************************************

پی‌نوشت:

[۱] رنانی و همکاران، (۱۳۸۷)، «هزینه فرصت مصارف مختلف گاز طبیعی ایران با تأکید بر تزریق گاز به مخازن نفت»، مجله تحقیقات اقتصادی، شماره ۸۴٫

[۲] ۸۰ درصد این مقدار گاز، مجدداً قابل بازیابی خواهد بود.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: