۲۴ تیر ۱۳۹۴ ساعت ۱۸:۵۵
ناظر به تدوین برنامه ششم:

تحلیل جایگاه «روستا» در برنامه پنجم توسعه

بازه‌ی زمانی اجرای برنامه پنجم توسعه کشور در حال اتمام است و تدوین برنامه ششم توسعه در دستور کار نهادهای ذیربط قرار گرفته است. توجه به نقاط قوت و ضعف و میزان پوشش برنامه پنجم به لحاظ محتوایی می تواند به غنای هرچه بیشتر برنامه ششم بیانجامد. در این مبحث، به تحلیل جایگاه روستا در قانون برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران پرداخته شده است و با توجه به آن، نکاتی کلی در مورد تدوین برنامه ششم بیان شده است.

سرنوشت اغلب کشورهای جهان در هر دوره از تاریخ به سرنوشت روستاها بستگی داشته است. یکی از خصیصه‌های بارز روستا، تامین کننده غذای بشر است و می‌تواند بدون تکیه بر شهر، به حیات خود ادامه دهد، در حالی­که شهر بدون روستا و بهره­گیری از منابع آن محکوم به نابودی است[۱]. لذا در نظر گرفتن جایگاه روستاها در سیاستگذاری­های کلان، برنامه‌ریزی­های ملی و منطقه ای، تصویب قوانین و… امری بدیهی و لازم به نظر می­رسد.

روستا

از جمله این قوانین و سیاستگذاری­های کلان، قوانین برنامه­های توسعه­ی ملی یک کشور است. برنامه­های توسعه کشورهای مختلف دارای نقاط قوت و ضعف زیادی است و برای تدوین برنامه توسعه باید الزامات مختلفی را مورد توجه قرار داد[۲]. البته تأکید برنامه‌های توسعه به طور اعم بر مفهوم توسعه استوار است. بر این اساس، برنامه ریزی توسعه باید از ابعادی همچون جامعیت، مداومت، انعطاف پذیری، کل نگری، چند وظیفه ای و آینده اندیشی برخوردار باشد.

حال با توجه به اهمیت و ضرورت نقش روستا و روستاییان در جامعه ی ایران و با توجه به سهم ۲۹ درصدی جمعیت روستایی از کل جمعیت کشور[۴]، به بررسی و تحلیل محتوای قانون برنامه‌ی پنجم توسعه پرداخته شده است.

نتایج تحلیل محتوای قوانین مرتبط با روستا در برنامه ی پنجم توسعه

 Capture

در مجموع پس از تحلیل محتوای قانون برنامه پنجم توسعه مشخص شد که در حیطه‌ی روستا در این قانون کلمه روستا و آبادی و مشتقات آن مثل روستایی، روستاها و… به تعداد۵۸ بار تکرار شده و از مجموع ۹ فصل قانون برنامه پنجم توسعه، در ۶ فصل به مقوله روستا پرداخته شده است.

همچنین از مجموع ۲۳۵ ماده از مواد قوانین برنامه پنجم توسعه در ۱۶ ماده به موضوع روستا اشاره شده است. در این بین عرصه عمرانی در روستاها با اختصاص ۳۳/۳۳ درصد از قوانین، مواد و تبصره های مرتبط با روستا نشان دهنده این امر است که این عرصه، بیشترین اهمیت از دیدگاه قانونگذاران را دارا بوده است و بعد از آن عرصه‌های مدیریتی و اقتصادی هر کدام با اختصاص ۷۷/۱۷ درصد بیشترین اهمیت را داشته‌اند.

سایر عرصه های اجتماعی، فرهنگی، بهداشتی و آموزشی نیز به ترتیب با اختصاص ۱۳٫۳۳، ۸٫۸۹، ۶٫۶۷، ۲٫۲۲ درصد در رده‌های بعدی قرار دارند.

از نتایج به دست آمده می‌توان به نقاط قوت و ضعف برنامه پنجم اشاره کرد. از جمله نقاط قوت این برنامه، توجه به امور زیربنایی و ساختاری، اقتصادی و مدیریتی در امور روستاها است. از طرفی به نظر می‌رسد از آنجا که فعالیت در تمامی عرصه‌ها نیاز به یک بستر فرهنگی مناسب دارد در این برنامه به فرهنگ کمتر توجه شده است و از این لحاظ فرهنگ مغفول مانده است.

همچنین با عنایت به اینکه توجه به عرصه‌ی آموزشی در روستاها طبق تحلیل محتوا در پایین‌ترین سطح قرار گرفته است باید تحقیق جامع‌تری صورت پذیرد تا رابطه‌ی بین کم‌توجهی قانونگذار نسبت به مسأله آموزش روستایی و پتانسیل‌های مناطق روستایی از قبیل سطح سواد، میانگین سن، میزان مهاجرت و… مشخص شود.

قرار گرفتن عرصه بهداشتی در سطوح پایین قانون برنامه پنجم نیز زنگ خطری است که باید به آن توجه کرد و درصدد جبران این نقیصه در برنامه بعدی توسعه بر آمد.

با توجه به تحلیل صورت گرفته نیاز است در تدوین قانون برنامه ششم توسعه کشور عرصه­‌های فرهنگی، بهداشتی و آموزشی در سطح روستا بیشتر مورد توجه قانونگذار باشد. همچنین باید توجه به امور زیربنایی و ساختاری، اقتصادی و مدیریتی در امور روستاها در برنامه ششم توسعه به قوت برنامه پنجم مورد توجه قرار گیرد.

نقص عمده­ای که در قانون برنامه پنجم توسعه کشور وجود دارد و در برنامه ششم باید به آن توجه شود این است که به نظر نمی­رسد حجم قانونی تصویبی در مورد روستا متناسب با وضعیت کنونی روستاها در کشور باشد! اینکه از مجموع ۲۳۵ ماده از مواد قوانین برنامه پنجم توسعه در ۱۶ ماده به موضوع روستا اشاره شده است نشان­دهنده آن است که تدوین­کنندگان و تصویب­کنندگان قانون نسبت به جایگاه روستا و مسائل و مشکلات آن عنایت کافی ندارند! زیرا به نظر نمی­رسد که قوانینی که بیشتر با رویکر شهری و ارائه خدمات به شهرنشینان تدوین و تصویب می­شوند جوابگوی مسائل و مشکلات روستاییان باشد، امری که در طی چند دهه از شروع برنامه­ریزی در کشور به اثبات رسیده است. لذا از قانون­گذار انتظار می­رود در تدوین قوانین جدید از جمله برنامه ششم توسعه به قوانین مختص روستا عنایت ویژه داشته باشد.

——

منابع:

[۱]قدیری معصوم، مجتبی، نجفی کانی، علی اکبر. ۱۳۸۲٫ برنامه های توسعه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و تاثیر آن­ها بر نواحی روستایی. مجله پژوهش­های جغرافیایی، شماره۴۴، بهار ۱۳۸۲، صص۱۲۱-۱۱۱٫

[۲]نوروز زاده، رضا، فتحی واجارگاه، کورش، کیذوری، امیر حسین.۱۳۸۸، تحلیل محتوایی اسناد فرادستی و معین به منظور استنتاج سیاست­های برنامه­های توسعه پنجم بخش آموزش عالی، تحقیقات و فناوری، فصلنامه پژوهش و برنامه­ریزی در آموزش عالی، شماره۵۳، ۱۳۸۸، صص۵۰-۲۹٫

[۳]نوروز زاده، رضا، شفیع زاده، حمید، روحانی، شادی. ۱۳۹۲٫ ارزیابی و تحلیل بخش علم و فناوری قانون برنامه پنجم توسعه از منظر اسناد فرادستی. فصلنامه راهبرد، سال بیست و دوم، شماره ۶۶، بهار ۱۳۹۲، صص ۳۱۴-۲۸۵٫

[۴]سایت مرکز آمار ایران.۱۳۹۰٫ نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال۱۳۹۰٫ قابل دسترس در: https://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=1160

تلگر

چهره‌

۱ دیدگاه
  1. مکارم :

    خوب بود. امیدوارم در برنامه ششم واقعاً به فکر روستاها باشن.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: