۲ اسفند ۱۳۹۳ ساعت ۰۸:۰۰
آسیب شناسی عملکرد صدا و سیما-6

صداوسیما و حکایت چند سر عائله

یکی از مسائل مهمی که سازمان به معنای کلمه با آن دست به گریبان است و فشار آن را روی علائم حیاتی خود حس می‌کند، بحث بودجه سازمان و تأمین مالی آن است. سازمانی که فراتر از حد استانداردهای جهانی صنعت رسانه، حجیم و فربه شده و فشار حقوق کارکنانش، راه نفس بر بودجه تولید بسته و کار را به تزریقات پول از طریق آنتن‌فروشی کشانده است.

به گزارش عیارآنلاین، بیش از دو ماه از حکم انتصاب رئیس رسانه ملی می گذرد. روزهایی که به سرعت رد شدن ثانیه‌هایش، تغییرات کلیدی در سازمان رقم خورده و اتفاقات ریز و درشتی که نوید تحول در این ابرسازمان فرهنگی را می‌دهد رخ داده است. از جابجایی اغلب مدیران بالادستی سازمان تا تغییرات ساختاری و کاهش شبکه‌ها.

صدا و سیما

در این میان، یکی از مسائل مهمی که سازمان به معنای کلمه با آن دست به گریبان است و فشار آن را روی علائم حیاتی خود حس می‌کند، بحث بودجه سازمان و تأمین مالی آن است. سازمانی که فراتر از حد استانداردهای جهانی صنعت رسانه، حجیم و فربه شده و فشار حقوق کارکنانش، راه نفس بر بودجه تولید بسته و کار را به تزریقات پول از طریق آنتن‌فروشی کشانده است.

بخش زیادی از بودجه سازمان (حدود ۶۰ درصد) از طریق بودجه دولتی (عمومی) تامین می‌شود و مدیران سازمان اعتقاد دارند دولت باید بخش اعظم یا کل بودجه آنها را تامین کند. محل دوم تامین مالی درآمدهای ناشی از تبلیغات بازرگانی است. از طرف دیگر هزینه‌های سازمان هم هر سال افزایش می‌یابد. افزایش وابستگی به هر دو محل درآمدی معایبی دارد. وابستگی شدید سازمان به بودجه دولتی موجب عدم استقلال و احتیاط شدید این سازمان در برخورد با دولت می‌شود. همچنین وابستگی به درآمد تبلیغات بازرگانی منجر به وابستگی به مراکز ثروت بخش خصوصی، نارضایتی مردم از حجم بالای تبلیغات و ترویج مصرف گرائی و … خواهد شد.

مسئله آنقدر مهم است که رئیس جدید، در اولین حضور رسمی‌اش، رسماً موضوع درخواست افزایش بودجه سازمان را مطرح می‌کند. اما راه‌حل چیست؟ صرفاً افزایش بودجه یا مدیریت هزینه و ممیزی هزینه‌های غیرضرور.

دو دسته استراتژي کلی در مباحث مالی مورد توجه است:

۱- راهکارهای تأمین منابع مالی

۲- راهکارهای تخصیص منابع مالی

یکی از اقدامات بسیار مهمی که تیم جدید مدیریت رسانه ملی، وعده آن را داده تعدیل کارکنان سازمان (به معنای خداحافظی با کارکنان ناکارآمد) است. البته احتمالا این تصمیم با مقاومت‌های جدی درونی و بیرونی مواجه خواهد شد و بایست اراده تیم جدید را در عمل به این تصمیم سنجید. همچنین عملکرد ستودنی دیگر در این چارچوب، کاهش تعداد شبکه‌هاست که علاوه بر افزایش کیفیت، کاهش هزینه را نیز در پی خواهد داشت.

اما برای بهبود وضعیت مالی سازمان، راهکارهایی قابل طرح است که مختصرا اشاره خواهیم کرد:

۱- اعمال اصل۴۴ و واگذاری شرکت‌های تابعه سازمان

مجموعه صداوسیما هم‌اکنون کلکسیونی شده است از شرکت‌هایی که به جای درآمدزایی و سودآوری برای سازمان، صرفا محل هزینه‌اند و عملا تبدیل به شرکت‌های ضررده شده‌اند. اما مهمتر از آن، بی‌ارتباط بودن موضوع فعالیت برخی از این شرکت‌ها با موضوع اصلی فعالیت سازمان است که در شرکتی مثل سیماچوب تبلور یافته!

عامل اصلی آن را نیز می‌توان در دولتی بودن، آسودگی خیال از دریافت بودجه و رویکرد تمرکزگرا (عدم برون‌سپاری) دانست.

حال اگر این شرکت‌ها واگذار شوند، اولا قسمت‌هایی از ردیف‌های هزینه‌ای بودجه صداوسیما آزاد می‌شود و در ثانی، منابع مالی سرشاری از واگذاری این شرکت‌ها عاید سازمان می‌شود که دست دکتر سرافراز را برای اجرای طرح‌های تحولی خود باز می‌کند؛ ضمن اینکه تجربه نشان داده کیفیت کار تحویلی از یک مجموعه بیرونی، عموماً بهتر بوده است.

در این زمینه، ادغام داخل سازمانی سروش سؤال‌برانگیز است؛ چه آنکه می‌توان این شرکت را برون‌سپاری کرد.

۲- حمایت از تشکیل شرکت‌های تولید‌کننده با جذب نیروهای سازمان و برون‌سپاری بخشی از تولیدات به شرکت‌های مذکور در یک فرآیند نظام‌یافته انتخاب، نظارت و ارزیابی

یکی از راهکارهای موفق تعدیل سازمانی، فراهم ساختن شرایطی به عنوان محیط کار مقصد کارکنان انتقالی است. راهکاری که منجر به کاهش چشمگیر سطح اعتراض‌ها می‌شود. تحقق این مهم، بسته به پیش‌بینی بسته سیاست‌های تشویقی و حمایتی قانونمند سازمان از شرکت‌های مورد اشاره است تا صاحبان شرکتها و کارکنان بالقوه‌شان را نسبت به درآمدزایی و سودآوری و در نتیجه، حصول شرایط بهتر در بیرون سازمان مطمئن کند.

۳- بهره‌گیری از ظرفیت بالای تولیدات مردمی، تولید خرد، تولید محتوای مؤسسات مردم‌نهاد و …

خوشبختانه در سالهای اخیر مجموعه‌های دغدغه‌مند متنوع و پرشماری از جوانان توانمند شکل گرفته که در زمینه تولید محتوا فعال شده‌اند؛ خیلی‌هایشان هم که رایگان دست به تولید می‌زنند و بقیه هم، با نگاه جبران هزینه و گذران امور، شاید کمتر از نصف نرخ‌های معمول در سازمان برای تولیدات مختلف را طلب کنند.

طبعاً ساخت مجموعه‌های بلند و فاخر را نمی‌توان به این گروه‌ها سپرد اما بسیاری از تولیدات کوچک و متوسط تلویزیونی و رادیویی، نماهنگ‌ها، فیلم‌های کوتاه، کلیپ‌ها و انیمیشن‌ها، قابلیت برون‌سپاری این چنینی دارند.

نگاهی به برنامه۹۰ به خوبی نشان می‌دهد مردم، بدون هزینه، محتواهایی تولید می‌کنند که اتفاقا اثربخشی و کیفیت بالایی دارد و کافی‌ست این ظرفیت، به رسمیت شناخته شود.

تولیدات مردمی، بیشتر از پول، تشنه دیده شدن است.

طراحی سازوکار روشن و فرآیند معین سفارش‌دهی برنامه از طرف سازمان (با امتیازدهی به کیفیت و رتبه‌بندی تولیدکنندگان) و تولید از طرف مردم، هزینه‌های تولید به شدت کاهش می‌یابد.

۴- بسترسازی تلویزیون تعاملی، خدمات IPTV، فروش اشتراک، خدمات ارزش افزوده رسانه‌های مجازی

روند شتابان تغییرات تکنولوژیک، در حال عبور از تلویزیون‌های کابلی و آنتنی، به تلویزیون‌های اینترنت‌پایه و سفارشی است. سرویس IPTV تغییر بزرگی در نحوه پخش و فروش محصولات فرهنگی در کشور ایجاد می‌کند. هم‌اکنون در کشور، کشمکش دامنه‌داری برای ایجاد انحصار و تعیین مالکیت این حوزه در گرفته است؛ اما صرف‌نظر از جنجال‌ها، صداوسیما باید بسترهای فنی و محتوایی لازم را فراهم کند تا فردای راه‌اندازی IPTV که هر فرد می‌تواند به عنوان یک تولیدکننده خرد با صداوسیما رقابت کند، سهم بیشتری از بازار را به خود اختصاص داده و خانواده‌های بیشتری را به خرید محصولاتش یا پرداخت حق استفاده از محتواهای خود ترغیب کند.

صدا و سیما

۵- نظارت دقیق بیرونی بر سازمان (مناقصات صداوسیما و سفارش برنامه)

ضعف نظارت بیرونی نهادهای قضایی بر اجرای مناقصه‌ها برغم حجم بالای قراردادها، شائبه‌هایی در خصوص برخی منفعت‌طلبی‌ها از جیب رسانه ملی ایجاد نموده است. ارقامی که گاه برای مناقصه خرید تجهیزات (که مبالغ چند ده یا چند صد میلیاردی را شامل می‌شود)

از سوی دیگر، فرآیند انتخاب تولیدکننده و سفارش برنامه نیز، به دلیل نبود روند مدون قانونی، امکان اعمال سلیقه را ایجاد کرده که خود سبب سنگین‌تر شدن هزینه‌های تولید می‌گردد!

۶- ایجاد سیستم کارآمد و مناسب بازاریابی، فروش و مبادله محصولات رسانه در بازارهای منطقه‌ای و جهانی

فروش بعضی محصولات فاخر صداوسیما در بازارهای منطقه‌ای، هم اعتبار بیشتر صداوسیمای جمهوری اسلامی را در پی دارد و هم منبع ایجاد درآمد می‌تواند باشد. چنانچه صداوسیما بتواند بازارسازی کرده و مردم منطقه را از طریق شبکه‌های بین‌المللی خود، علاقمند به تولیدات ایرانی کند، آنگاه سریال‌های ایرانی هوادار خواهد داشت و همانند سریال‌های کره‌ای و آلمانی که این روزها تلویزیون ما را غرق کرده، شبکه‌های مختلف را به سوی خرید تولیدات ایرانی خواهد کشاند. که در این زمینه می‌توان ظرفیت شبکه‌های استانی برای فروش تولیدات به کشورهای همزبان (خوزستانی‌ها برای عراق، کردها برای اقلیم کردستان، آذری‌ها برای آذربایجان و ترکیه، و …) استفاده کرد.

۷- طراحی مدل و سازوکار تولید برنامه های مشترک با هزینه سایر نهادها

کارهای معدودی در این زمینه با دولت، سپاه، ارتش و … انجام گرفته است، اما وزارت فرهنگ، وزارت علوم و تحقیقات، شهرداری، و … نهادهای فرهنگی‌ حاکمیتی هستند که ظرفیتی بالاتر از یک یا دو برنامه مشترک در سال دارند. البته این راهکار، مشروط به طراحی یک مدل بهینه برای تولید چنین برنامه‌هایی است تا به مصیبت آنتن‌فروشی به بخش خصوصی گرفتار نشود.

۸- اجاره استودیوها و امکانات تولید

با احتساب برنامه‌های استودیویی زنده و غیرزنده همزمان شبکه‌های مختلف، در می‌یابیم که بسیاری از این امکانات در طول شبانه‌روز غیرفعال بوده و با اجاره به بخش خصوصی می‌توان نگاه درآمدزایی به این امکانات داشت.

۹- اصلاح نظام پرداخت و پاداش کارکنان

چنانچه نحوه محاسبه حقوق و دستمزد کارکنان کارآمدتر شود، علاوه بر بهبود کارآیی و بازده کارکنان و در نتیجه، افزایش کیفیت تولیدات، امکان جلوگیری از پرداختی‌های بی‌اساس و خارج از قاعده بیشتر خواهد شد.

در مجموع، آنچه واضح به نظر می‌رسد، صداوسیما برای نیل به جایگاه مطلوب و تولیدات درخور بلندگوی تبلیغاتی نظام اسلامی در دنیا، و محتوای متناسب عنوان دانشگاه عمومی کشور، بایست علاوه بر اصلاحات ساختاری و تغییر رویکرد، هزینه‌های بیشتری در تولید محتوا انجام دهد تا محصولاتی با کیفیتی در کلاس جهانی ایجاد شود. با شرایط موجود تحریم و کاهش قیمت نفت، امید بیشتری به بودجه دولتی نیست و مجال دادن به تبلیغات و آگهی بیش از وضع فعلی، اعتبار و برند سازمان را بیش از پیش تخریب می‌کند. لذا مدیریت هزینه و کانال‌های جدید درآمدزایی، تنها راه باقی‌مانده خواهد بود.

** پژوهشگر پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: