۲۸ آبان ۱۳۹۳ ساعت ۱۴:۴۳

نقش پرورش استعدادهای برتر در تحقق چشم انداز مطلوب کشور

اگر چه زمان شناسایی، روش­های شناسایی و الگوهای پرورش استعدادهای برتر، بسیار متنوع است و هر کدام از این روش­ها و الگوها موافقان و مخالفان خاص خود را دارند، اما توجه ویژه به موضوع نخبگان و برنامه‌­ریزی برای پرورش آنان در اغلب کشورهای جهان به‌عنوان موضوعی بسیار مهم و استراتژیک تلقی می‌شود.

سرویس علم و فناوری عیارآنلاین، در پیشبرد اهداف یک جامعه، میزان و کیفیت اثرگذاری همه افراد یکسان نیست. دسته‌ای از افراد جامعه، که به‌اصطلاح «نخبه» نامیده می‌شوند، می‌توانند با تکیه بر توانایی­های   بالقوه­‌ی خود از یک سو و همچنین توانایی‌های اکتسابی خویش از سوی دیگر، گره‌های سخت و پیچیده‌ی علمی و عملی کشور را با هزینه و امکانات کمتر بگشایند و در نتیجه حرکت به سمت تحقق تمدن نوین اسلامی را تسریع نمایند.

پیشرفت

«استعداد برتر» یا «استعداد درخشان» به بخشی از افراد جامعه گفته می‌شود که قابلیت بالقوه­‌ی بیشتری برای نخبه شدن دارند. به فرآیند پرورش استعدادهای برتر برای رسیدن به مرتبه نخبه‌گی «نخبه پروری» گفته می‌شود. لازم به ذکر است شناسایی و پرورش استعدادهای برتر یا همان نخبگان بالقوه، محدود به دوره سنی خاصی نبوده و بر اساس برخی الگوهای موجود حتی از دور­ه‌های آغازین زندگی نیز قابل تعریف و برنامه­‌ریزی است.

اگر چه زمان شناسایی، روش­های شناسایی و الگوهای پرورش استعدادهای برتر، بسیار متنوع است و هر کدام از این روش­ها و الگوها موافقان و مخالفان خاص خود را دارند، اما توجه ویژه به نخبگان و برنامه‌­ریزی برای پرورش آنان در اغلب کشورهای جهان به‌عنوان موضوعی بسیار مهم و استراتژیک تلقی می‌شود. در ایران نیز به‌نوبه خود به این موضوع توجه شده است، چنانکه مقام معظم رهبری با اشاره به اهمیت بالای این موضوع در اقتدار مادی و معنوی کشور می­ فرمایند (۱۴ مهر ۸۹): «اعتقاد راسخ من این است که اگر چنانچه بر روی مسئله‌ی علم و فناوری و نخبه‌پروری سرمایه‌گذاری کنیم، حتماً در یکی از بااولویت‌ترین کارها سرمایه‌گذاری کرده‌ایم.»

علاوه بر نقش آفرینی قابل توجه نخبگان در پیشرفت جامعه که پرداختن به موضوع نخبه‌پروری را مورد توجه قرار می‌دهد، ضرورت تحقق عدالت نیز بار دیگر بر اهمیت این موضوع می‌افزاید. بر اساس «عدالت آموزشی» باید امکانات و شرایطی فراهم گردد تا هر شخص متناسب با استعدادها و توانایی‌هایش پرورش یابد. استعدادهای برتر نیز که از سطح استعدادی بالاتری برخوردارند، برای اینکه متناسب با استعدادهای خویش پرورش یابند  می­‌بایست مورد توجه ویژه قرار گیرند.

به‌منظور سیاست­گذاری و برنامه­‌ریزی برای پرورش استعدادهای برتر توجه دقیق به دو موضوع بسیار مهم است؛ اول آنکه برنامه آموزش و پرورش همگانی با توجه به ویژگی­‌های مشترک اکثریت دانش­‌آموزان و پاسخگویی به نیازهای طیف میانه از ایشان تدوین می­گردد. دیگر اینکه استعدادهای برتر – همان‌طور که از نام آن پیداست – این ظرفیت را دارند تا در صورت فراهم شدن زمینه مناسب با سرعت و کیفیت بالاتری از روند معمول افراد، مراحل پیشرفت را طی نمایند. با توجه به این دو موضوع، برنامه­‌ریزی برای فراهم نمودن نوع متفاوتی از آموزش و پرورش ویژه استعدادهای برتر ضروری می­‌نماید.

جمهوری اسلامی ایران نیز به‌نوبه خود به این موضوع مهم توجه نموده است. چند سال بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۶۶ با تلاش‌های آقای دکتر اژه­‌ای، «سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان» که قبل از انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۵ تأسیس شده بود، مجدداً احیا گردید و وظیفه شناسایی و پرورش استعدادهای درخشان را بر عهده‌ گرفت. این سازمان مدت ۲۳سال در جهت تحقق اهداف تعیین شده خود تلاش نمود تا نهایتاً در سال ۱۳۸۹ هیئت امنای آن ملغی گردید و شورای مشترک سیاست‌گذاری با عنوان «دانش‌پژوهان جوان» جایگزین آن شد. برنامه‌­ریزی برای مدارس وابسته به سمپاد، بر عهده «مرکز ملی پرورش استعدادهای درخشان و دانش‌­پژوهان جوان» قرار گرفت. همچنین در سال ۱۳۸۳ با توصیه­‌ها و تأکیدات مقام معظم رهبری مبنی بر توجه ویژه به نخبگان، «بنیاد ملی نخبگان» به‌عنوان نهاد سیاست­گذار در عرصه نخبگان، ذیل معاونت علمی و فناوری رئیس جمهور تأسیس گردید.

نخبگان

لذا هم اکنون دو نهاد «مرکز پرورش استعدادهای درخشان و دانش‌پژوهان جوان» و «بنیاد ملی نخبگان» وظایف تعریف شده­‌ی مهمی در جهت امر نخبه پروری در کشور را بر عهده دارند؛ همچنین در سال ۱۳۹۱ نیز سندی بالا دستی با نام «سند راهبردی کشور در امور نخبگان» در شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است که بندهایی در ارتباط با این موضوع دارد. اینکه این دو نهاد مهم در تحقق اهداف تعیین شده خود چه میزان موفق بوده­‌اند و همچنین بررسی تجربیات تلخ و شیرین این دو نهاد که می­‌بایست برای تصمیم‌گیری‌های آتی در این عرصه مورد توجه قرار گیر‌ند از جمله موضوعاتی است که باید به آن‌ها پرداخت.

در سال‌های اخیر با توجه به عزم مردم ایران و نظام جمهوری اسلامی ایران برای کسب جایگاه نخست در منطقه تا سال ۱۴۰۴ و همچنین با عنایت به قله­‌های بلند علمی و عملی که مقام معظم رهبری برای کشور ترسیم نموده­‌اند، توجه ویژه به موضوع مهم پرورش «نخبگان» بیش از پیش جلوه­‌گر می­‌گردد. از این رهگذر ضرورت دارد فراز و نشیب­هایِ عرصه نخبه­‌پروری و سیاست­گذاری برای آن مورد واکاوی و بازنگری قرار گیرد تا با توجه به تجربیات گذشته تصمیمات مقتضی با شرایط حال حاضر اتخاذ گردد.

همچنین ضرورت دارد علاوه بر پرداختن به دو نهاد مذکور، دست به بررسی‌های کلان‌تری زده و از منظری راهبردی چشم اندازی برای نظام نخبگانی مطلوب ترسیم و با توجه به تهدیدها و فرصت­ها، و نقاط قوت و ضعف فعلی، برای تحقق چشم انداز مطلوب کشور سیاست­گذاری شود.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: