۱۰ آبان ۱۳۹۳ ساعت ۰۹:۴۵
«مهد بابا ندارد» آسیب شناسی مهدکودک‌ها در ایران(7)

کودکان، سرمایه‌های سرگردان

مهم‌ترین مسئله کودکان حوزه پیش از دبستان، «فقدان متولی ملی و یکپارچه نبودن مدیریت» است. در حال حاضر در کشور حدود چهارده نهاد و موسسه مختلف به کودکان پیش از دبستان خدمات ارائه می­دهند. بنا به چنین تکثر و آشفتگی، در کشور تشکیل «شورای عالی کودک» ضرورت دارد.

اشاره: پرونده ویژه عیار آنلاین تحت عنوان «مهد بابا ندارد.» پیرامون آسیب شناسی مهدکودک ها در ایران به زودی منتشر خواهد شد. در این پرونده که شامل تعدادی یادداشت و مصاحبه با کارشناسان و فعالان عرصه تعلیم و تربیت کودکان است، سعی شده تا با نگاهی کارشناسانه به آسیب شناسی وضع فعلی و ارائه راهکارهای بهبود این وضع بپردازد. متن زیر خلاصه مصاحبه با خانم دکتر رخساره فضلی، مدیرکل پیش‌دبستانی آموزش‌وپرورش است که در ادامه می‌آید.

۱

جایگاه مهدکودک و پیش‌دبستانی در نظام تربیت رسمی و غیررسمی ایران کجاست و اهمیت آن را چگونه ارزیابی می­‌کنید؟

بر مبنای جهان­‌بینی اسلامی ما و اسناد بالادستی کشور، دوره پیش از دبستان (قبل از تولد تا ورود به مدرسه) اهمیت زیادی دارد. طبق قوانین و اسناد موجود کشور، ۴ تا ۶ سالگی دوره رسمی آموزش پیش­‌دبستانی است که در حال حاضر به‌صورت غیراجباری ارائه می‌شود. براساس «رسمی بودن» نظام تعلیم و تربیت رسمی و عمومی کشور در برابر این کودکان مسئولیت و وظیفه قانونی دارد و باید برای آن‌ها سیاست­گذاری و برنامه‌ریزی کند و بر اساس «غیراجباری بودن» الزامی برای حضور همه افراد این گروه سنی در کلاس­های پیش­دبستانی آموزش‌وپرورش وجود ندارد.

آغاز تربیت رسمی از چهارسالگی علت خاصی دارد؟

این سن بر اساس مصوبات قانونی تعیین‌شده است. طبق قوانین کشور و بر اساس مصوبه ۴۲۲ شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۷۷، تصمیم­‌گیری در مورد همه ابعاد آموزش و پرورش دوره‌ي پیش‌دبستاني بر عهده‍‌ي شورای عالی آموزش‌وپرورش است [۱]. این شورا نیز در مصوبه‌ای تعیین کرده است که دوره پیش‌دبستان دوره‌اي دو ساله است و اگر آموزش‌وپرورش نتواند همه این دو سال را پوشش دهد، می­تواند تأکیدش را بر یک سال قبل از دبستان بگذارد [۲].

مکانیسم هماهنگی بین دستورالعمل­های مختلف سند تحول بنیادین و وزارت آموزش‌وپرورش چگونه است؟

هر ساله شیوه‌نامه‌ای برای مدیریت و اجراي آموزش و پرورش دوره‌ي پیش از دبستان تنظیم می‌­شود. این شیوه‌نامه برای طول سال تعیین تکلیف می­کند که با توجه به شرایط، امکانات و اعتبارات موجود چگونه قانون کلان را در عمل پیاده کنیم.

سند تحول اموزش و پرورش

در مورد اهداف تعیین‌شده برای دوره پیش دبستانی توضیح دهید.

بر طبق اسناد بالادستی، برای رشد همه‌جانبه کودکان اهداف این دوره در پنج بعد تبیین شده است. یکی از ابعاد مذکور به رشد جسمی می­پردازد. جنبه عاطفی بعد دیگر است که به­نوعی جنبه اجتماعی را هم در برمی­‌گیرد. جنبه دیگر پرورش توانمندی­های هنری و خلاقیت بچه­هاست. همه این ابعاد زیر چتر قرآن و شکوفایی فطرت الهي معنا می­شود و شاید بتوان گفت که وجه تمایز ما با سایر کشورها همین است.

آیا وضعیت فعلی مهدکودک‌ها و پیش‌دبستانی‌ها مطابق با آن چیزی است که اسناد بالادستی مدنظر دارند؟

من به‌عنوان یک کارشناس تعليم و تربيت خدمت شما عرض می­کنم که ما همه سعی خود را برای رسیدن به اهداف تعیین‌شده می­کنیم، اما به نظرم قطعاً با آن چه بايد باشد فاصله داریم.

مهم‌ترین عامل ایجاد چنین فاصله‌ای بین اهدافی تدوین‌شده در اسناد بالادستی و وضعیت موجود را چه می­دانید؟

مهم‌ترین مسئله کودکان حوزه پیش از دبستان، «فقدان متولی ملی و یکپارچه نبودن مدیریت» است. در حال حاضر در کشور حدود چهارده نهاد و موسسه مختلف به کودکان پیش از دبستان خدمات ارائه می­دهند. بنا به چنین تکثر و آشفتگی، در کشور تشکیل «شورای عالی کودک» ضرورت دارد تا کاملاً تخصصی به سیاست­گذاری در حوزه کودک و مسائل آن بپردازد. اگر چنین شورایی تشکیل شود معجزه­ای اتفاق نمی­افتد؛ اما من مطمئن هستم به­تدریج حساسیت‌ها نسبت به امور کودک به عنوان سرمايه‌هاي اجتماعي بیشتر می­شود.

یکی دیگر از دلایل فاصله افتادن بین اهداف تدوین‌شده و وضعیت موجود آموزش‌های پیش از دبستان، «درآمدزا بودن» این حوزه است؛ چون خانواده­‌ها در شرایط امروزی برای کودک خود به عنوان سرمایه‌ی زندگی‌شان هزینه می­کنند. این هزینه کردن برای نظام تعلیم و تربیت کشور فرصتی طلایی و درعین‌حال یک تهدید جدی است.

با توجه به اهمیت بحث فقدان مدیریت یکپارچه در موضوع تربیت کودک، درباره روند تغییرات درباره متولی حوزه پیش‌دبستانی و مهدکودک‌ها خصوصاً بعد از انقلاب اسلامی توضیح دهید.

بعد از انقلاب اسلامی و در سال ۱۳۶۵، طبق مصوبه ۸۰ شورای عالی انقلاب فرهنگی، مسئولیت اداره مهدکودک‌های خصوصی و غیرانتفاعی به سازمان بهزیستی واگذار شد. در سال ۱۳۷۷، طبق مصوبه دیگری، شورای عالی انقلاب فرهنگی اختیار تمام مسائل آموزش‌وپرورش در حوزه پیش از دبستان را بر عهده شورای عالی آموزش‌وپرورش گذاشت و تأکید کرد که «کلیه مسائل آموزش‌وپرورش پیش­‌دبستانی در شورای عالی آموزش‌وپرورش مطرح شود».

ازآنجا که آموزش‌وپرورش مسئول صدور مجوز برای پیش‌دبستان‌ها است [۳]، بقیه دستگاه­ها  چه­‌کاری باید انجام دهند؟

بنا به تصویب مجلس در سال ۱۳۸۸، امور مربوط به تولد تا چهارسالگی به سازمان بهزیستی و از ۴ تا ۶ سالگی به وزارت آموزش‌وپرورش سپرده شده است. بر اساس این مصوبه، اگر بهزیستی بخواهد در حوزه پیش از دبستان فعالیت کند، به مجوز آموزش‌وپرورش نیاز دارد.

بحمدالله در سال ۹۲ اتفاق خیلی خوبی افتاد و در بند دوم سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری برای تحول در آموزش‌وپرورش، مهدهاي كودك و پیش‌دبستانی مسئله‌ای حاکمیتی و با مسئوليت وزارت آموزش‌وپرورش تلقی گردید.

آدمک

در صحبت‌هایتان پیشنهاد تشکیل«شورای عالی کودک» را مطرح کردید. به نظر شما جایگاه این شورا کجا باید باشد؟

به نظر من، «شورای عالی کودک» باید زیر نظر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأسیس شود تا کودک و مسائل مرتبط با او در سطحی فراتر از دستگاه‌های اجرایی پیگیری گردد؛ چون وقتی کار شورایی تعریف شود، همه سهمی خواهند داشت و معمولاً همکاری‌ها بیشتر است و کارها بهتر انجام می‌شود.

یکی از زیر نظام‌های اصلی حوزه آموزش، تربیت مربی است. وضعیت تعلیم و تربیت پیش از دبستان کشور در این زیر نظام چگونه است؟

در حال حاضر در کشور، نظام جامع تربیت مربی پیش‌دبستانی نداریم و یک علتش فقدان شورای عالی کودک است. اما به‌هرحال تربیت مربی مهدکودک‌ها و پیش‌دبستانی به‌صورت استانی توسط مراکزی صورت می‌گیرد. به‌عنوان‌مثال جهاد دانشگاهی دوره‌های آموزشي برگزار می‌کند. علاوه بر آن کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان هم در این حوزه فعالیت دارد. در آموزش وپرورش نیروها بنا به آموزش‌هایی که می‌بینند، کدهایی دریافت می‌کنند و مطابق آن آموزش دریافت می‌کنند. این کدها مخاطب، ساعات درسی و محتوای آموزشی را مشخص می‌کند.

مهارت‌هایی را که در این دوره‌ها به مربیان تدریس می‌شود، چگونه ارزیابی می‌کنید؟

به نظرم عناوینی که وجود دارند به جز برخي محورهاي خاص، نه‌تنها کافی است، بلکه زیاد هم هست! اما مسئله این است که آيا مربیان بعد از پایان دوره به مهارت‌هاي مورد نياز می‌رسند؟ آیا از آن آموخته‌ها در عمل استفاده می‌کنند؟ برخي از مربیان براي کار با کودک دوره‌های آموزشی را ضروري نمي‌دانند، خصوصاً وقتی براساس سياست برخي از دستگاه‌هاي كشور رسالت اصلي‌شان مراقبت از کودکان باشد!

در حال حاضر، نظام نظارت و رتبه‌بندی مربیان در مهدکودک‌ها و مراکز پیش‌دبستانی وجود دارد؟

نظارت‌ها کم و بیش وجود دارد اما برای نظارت بر حداقل‌ها و نه برای کیفیت. نظارت بر اساس استانداردهایی است که سازمان استاندارد در سال ۷۷ تدوین كرده است. مؤلفه‌های استاندارد به عنوان حداقل سطح قابل‌قبول است.

۱

پانوشت‌ها:

[۱]. http://rc.majlis.ir/fa/law/show/100593

[۲]. http://rc.majlis.ir/fa/law/show/135252

[۳]. دریکی از مصوبات مجلس مدارس غیرانتفاعی اعلام‌شده که هر مرکزی که بخواهد در مقطع پیش­‌دبستان کار غیردولتی انجام دهد، باید از آموزش‌وپرورش مجوز بگیرد.

چهره‌ها:

۱ دیدگاه

  1. ناشناس :

    چرا مسئولین نظام سیاستگذاری واحدی برای آموزش و پرورش ندارند؟ آخر چرا باید با تغییر دولت ها، روندهای حاکم بر آموزش و پرورش هم تغییر کند.
    به نظر من وزیر باید یک مقام اجرایی باشد تا سیاستگذار.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: