۷ مهر ۱۳۹۳ ساعت ۱۴:۰۰

صنایع تبدیلی کلید توسعه روستایی

صنایع تبدیلی و تکمیلی بخش کشاورزی در جلوگیری از ضایعات محصولات کشاورزی، ایجاد ارزش افزوده در بخش کشاورزی، افزایش سطح درآمد روستاییان، بالا بردن بهره وری بخش کشاورزی و افزایش سهم اشتغال صنعتی در مناطق روستایی و نیز به عنوان جزئی از فرآیند توسعه روستایی ایفای نقش می کند.

به گزارش سرویس کشاورزی عیارآنلاین، در چند قرن اخیر، با رشد پرشتاب صنعت و فناوری در جهان، عقب ماندگی مناطق روستایی بیشتر نمایان شده است، به طوری که اکثراً روستاییان نسبت به شهرنشینان دارای درآمد کمترند و از خدمات ناچیزی برخوردارند و اقشار روستایی فقیر و ناچیز شده اند[۱]. با توجه به این مطلب، باید گفت اگر قرار باشد تحول و پیشرفت در روستاها اتفاق بیافتد و تغییری در زندگی روستاییان رخ دهد، این تحول باید در بخش کشاورزی صورت پذیرد و می توان گفت توسعه و پیشرفت روستایی بدون تحول در بخش کشاورزی غیر ممکن به نظر می رسد، به همین علت حتی اگر توسعه روستایی را مترادف با توسعه کشاورزی ندانیم، ولی به صورت قاطعانه باید گفت توسعه کشاورزی قسمت اعظم توسعه  روستایی را در بر می گیرد. با همین استدلال باید بیان داشت که اگر قرار باشد توسعه صنعتی در روستاها اتفاق بیافتد این توسعه صنعتی نیز باید در رابطه و تعامل با توسعه کشاورزی باشد.

forums_img1

لزوم گسترش صنایع تبدیلی
با توجه به نیاز به توسعه روستاها و نیاز روز افزون جامعه به غذا و رشد جمعیت و کاهش منابع غذایی، یکی از مهمترین مسائلی که توجه دولتمردان، اندیشمندان و محققان را به خود معطوف داشته است لزوم گسترش صنایع تبدیلی و تکمیلی روستایی است[۲]. در این زمینه صنایع تبدیلی با به کارگیری محصولات کشاورزی به عنوان مواد اولیه می تواند عاملی برای توسعه روستاها و استفاده بهتر از این محصولات تلقی گردد. بسیاری از محصولات کشاورزی دارای زمان تولید و مصرف متفاوتی می باشند. تولید یا برداشت آن ها معمولاً در یک زمان مشخص و کوتاه، ولی مصرف در زمان طولانی تری صورت می گیرد. صنایع تبدیلی می تواند با حفظ و نگهداری محصولات، در آن‌ها به گونه ای تغییر و تبدیل ایجاد نماید که امکان مصرفشان در طی سال میسر باشد[۳].

اصولاً در تعریف صنایع تبدیلی می توان به مجموعه فعالیت های صنعتی که با فرآوری محصولات کشاورزی از طریق تغییرات فیزیکی و شیمیایی، ذخیره سازی، بسته بندی و توزیع، به تبدیل و نگهداری آن‌ها کمک می کند، اشاره کرد[۴]. صنایع تبدیلی و تکمیلی بخش کشاورزی در جلوگیری از ضایعات محصولات کشاورزی، ایجاد ارزش افزوده در بخش کشاورزی، افزایش سطح درآمد روستاییان، بالا بردن بهره وری بخش کشاورزی و افزایش سهم اشتغال صنعتی در مناطق روستایی و نیز به عنوان جزئی از فرآیند توسعه روستایی ایفای نقش می کند. این صنایع در فرآیند توسعه کشور نقش کلیدی داشته و توجه بیشتر به آن، تسریع در رشد و توسعه کشاورزی و اقتصادی کشور را در پی خواهد داشت. با این وجود، موضوع صنایع تبدیلی و تکمیلی علیرغم اهمیت آن، در ایران مقوله نسبتاً جدید است که هنوز آنگونه که شایسته بخش کشاورزی و اقتصاد ملی است، مورد حمایت و هدایت قرار نگرفته است[۵].

همین موضوع و موضوعاتی از این قبیل موجب شده است تا مقام معظم رهبری در دیدار با هیئت دولت (شهریور ۹۳) در این زمینه تاکید داشته باشند.

چرایی توجه دولت ها به صنایع تبدیلی مواد غذایی
به طور کلی می توان علل عمده اولویت بندی ها و برنامه های کاری کشورمان و سایر کشورهای در حال پیشرفت در توجه ویژه به بخش صنایع تبدیلی غذایی را به این صورت بیان نمود[۶]:
– اشتغالزایی و افزایش مشارکت مستقیم یا غیر مستقیم آن در تولید درآمد ملی
– تغییر ترکیب صادرات محصولات کشاورزی از مواد خام به محصولات با ارزش افزوده بالاتر
– کاهش فقر در مناطق روستایی؛ طبق آمار بانک جهانی ۷۵ درصد جمعیت فقیر جهان، در مناطق روستایی زندگی می کنند
– کاهش ضایعات در مراحل مختلف تولید با توسعه صنایع فرآوری محصولات کشاورزی
– مواجهه کشورهای در حال پیشرفت با منابع محدود و لزوم برنامه ریزی جهت استفاده بهینه از آنها
– افزایش سطح درآمدها و تغییر الگوهای زندگی، تغییر رفتارهای مصرف مواد غذایی را به سوی محصولاتی با کیفیت بالاتر و مغذی تر هدایت می نماید.

در همین رابطه در قوانین بالادستی کشور به امر گسترش صنایع تبدیلی محصولات کشاورزی توجه ویژه ای شده است. این تاکیدات به ویژه در برنامه چهارم و پنجم توسعه به وضوح مشخص است. از جمله این قوانین می توان به ماده ۱۸ قانون برنامه چهارم توسعه ی کشور، تبصره۲ ماده۱۷ قانون برنامه پنجم توسعه و همچنین بند ب ماده ۱۹۳ و ماده ۱۴۴ همین قانون اشاره کرد.

حال با توجه به مطالب ارائه شده بر کسی پوشیده نیست که گسترش صنایع تبدیلی یکی از بهترین روش های توسعه اشتغال و افزایش درآمدها در مناطق روستایی است و از سوی دیگر، ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیلی مؤثرترین راهکار برای کاهش حجم ضایعات کشاورزی به شمار می رود[۷].

اهمیت و راهکارهای گسترش صنایع تبدیلی در روستاها
تا اینجای یادداشت بر ایجاد صنایع تبدیلی تاکید کردیم، اما اینکه چرا مقام معظم رهبری تاکید دارند راه توسعه روستاها، ایجاد صنایع تبدیلی در خود روستاها است (۵ شهریور ۹۳ – دیدار با هیئت دولت) [۸] را شاید بتوان حلقه مفقوده بحث ایجاد و گسترش صنایع تبدیلی محصولات کشاورزی دانست. چرا معظم له تاکید دارند که صنایع تبدیلی در خود روستاها و نواحی روستایی باید ایجاد شود؟

شاید بتوان واضحترین جواب به این سوال را این گونه داد که هدف معظم له از مطرح کردن این بحث بازگشت ارزش افزوده محصولات کشاورزی به خود روستا و ایجاد اشتغال و درآمد بیشتر برای روستاییان دانست، زیرا آنچه که اکنون در مورد صنایع تبدیلی در کشور شاهد هستیم آن است که بسیاری از کارخانه های صنایع تبدیلی به دور از مناطق روستایی و در جوار شهرها و در شهرک های صنعتی ایجاد شده اند و بعضاً حتی فروش محصولات کشاورزی به عنوان ماده اولیه به این قبیل کارخانه ها نه به وسیله کشاورزان بلکه توسط دلال ها و واسطه ها انجام می پذیرد و یا اینکه عواملی که در استخدام این کارخانه ها هستند در فصل برداشت محصول و در اوج تولید، محصول را به بهایی ناچیز از کشاورز خریداری می کنند و با فراوری و ذخیره سازی، محصولات فرآوری شده را در طی سال به بهایی چندین برابر قیمت محصول اولیه به فروش می رسانند.

آنچه که در این بین می تواند به کشاورزان و روستاییان کمک کند این است که با آگاهی دادن به کشاورزان، آنان را تشویق به جمع آوری سرمایه های خرد در قالب تعاونی نمود تا به این وسیله ارزش افزوده محصولات کشاورزی به خود روستاییان بازگردد. راهکار دیگر حمایت از جوانان روستایی دانش آموخته دانشگاه هاست که با توجه به علم و دانشی که دارند اقدام به ایجاد این قبیل صنایع در مناطق روستایی نمایند.

راهکار دیگر سرمایه گذاری خیرین و ایجاد صنایع تبدیلی برای روستاییان است که این حمایت می تواند به صورت مشارکت در ساخت، وقف، عقود اسلامی و… باشد. همچنین این راهکارها را می توان به صورت تلفیقی به کار برد. آنچه که در این بین مهم به نظر می رسد این است که با ایجاد صنایع تبدیلی محصولات کشاورزی در قالب صنایع کوچک و صنایع روستایی ارزش افزوده محصولات کشاورزی به بهترین نحو در خود روستاها باقی بماند و موجبات کاهش فقر، بیکاری، مهاجرت و… در مناطق روستایی را فراهم آورد. دولت نیز باید حمایت های لازم جهت گسترش این گونه صنایع را با رویکرد پیشرفت روستاها فراهم کند.
——————————————-
منابع:
[۱] افتخاری، ع. سجاسی قیداری، ح. (۱۳۸۹). توسعه روستایی با تاکید بر کارآفرینی. تهران: انتشارات سمت.
[۲] شهمیرزادی، ش.( ۱۳۸۷). گزارش صنایع غذایی. وزارت تعاون، معاونت نظارت و بهره برداری، دفتر تعاونی های تولیدی. ص۱٫
[۳] . رحمانی، م.( ۱۳۸۵). بررسی نقش صنایع تبدیلی در کاهش ضایعات و توسعه صادرات محصولات کشاورزی باغی. مجله روند. شماره ۴۹، تابستان ۱۳۸۵٫ صص ۲۲۹-۲۰۱٫
[۴] شعبانعلی فمی، ح. محمدزاده، م.(۱۳۹۰). صنایع روستایی. تهران انتشارات دانشگاه پیام نور. ص۱۷۱٫
[۵] نوری، س. نیلی پور، ش.( ۱۳۸۶). اولویت بندی توسعۀ صنایع تبدیلی و تکمیلی بخش کشاورزی با استفاده از روش دلفی شهرستان فلاورجان – استان اصفهان. پژوهش های جغرافیایی – شماره ۶۱ ، پائیز ۱۳۸۶٫ صص ۱۶۱-۱۷۷٫
[۶] شهمیرزادی،ش.( ۱۳۸۷). گزارش صنایع غذایی. وزارت تعاون، معاونت نظارت و بهره برداری، دفتر تعاونی های تولیدی. صص۴-۳٫
[۷] افشار، ز. صنایع تبدیلی حلقه مفقوده کشاورزی.(۱۳۸۵). روزنامه ایران، شماره ۳۵۳۳ ، تاریخ ۵/۱۰/۸۵، ص ۸ .

[۸] صنایع بخش کشاورزی، یکی از بخش های راهبردی است که در همه کشورها به آن کمک ویژه می شود و دولت باید به بخش کشاورزی مساعدت ویژه ای داشته باشد. راه توسعه روستاها، ایجاد صنایع تبدیلی در روستاها است.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: