۱۹ شهریور ۱۳۹۳ ساعت ۱۴:۰۰

خودکفایی در تولید فولاد، راهبرد قدرت‌های اقتصادی جهان

خودکفایی و عدم وابستگی در کالاهای استراتژیک و زیر بنای مثل فولاد حتی با وجود فقر گسترده در منابع اولیه آن و به قیمت واردات آنها، جزو سیاست‌های صنعتی و برنامه‌های زیربنایی کشورهای توسعه یافته و صنعتی بوده است و این در حالی است که این موضوع تاکنون با وجود منابع گسترده و غنی این بخش در کشور، محقق نگردیده است.

به گزارش سرویس صنعت، معدن و تجارت عیارآنلاین، امروزه تولید و مصرف فولاد، یکی از شاخص­های اصلی توسعه یافتگی کشورها به شمار می آید. حضور صنعت فولاد در یک منطقه بر فرایند توسعه، فرهنگ، سطح دانش، اشتغال زایی، پژوهش، آموزش و تجارت آن منطقه تاثیر بسزایی دارد. زندگی روزمره بشر با فولاد آمیخته شده و صنایع فولاد در سازندگی، بازسازی و توسعه کشور سهم مهمی را ایفا می نمایند. محصولات فولادی در ساخت ساختمان­های مسکونی، کارخانه‌­ها، راه­ها و وسایل ارتباطی، انتقال انرژی و سیالات و … به کار گرفته می­‌شوند که این مسئله نشانگر تاثیر عظیم صنعت فولاد بر رشد و شکوفایی کشور می باشد. با توجه به آنکه در ۱۰ سال گذشته، همواره میزان مصرف فولاد کشور بیشتر از میزان تولید داخلی بوده است، سرمایه گذاری و رشد صنعت فولاد در کشور، اقتصادی و منطقی به نظر می آید؛ مشروط بر اینکه محل احداث، فرایند تولید، تامین منابع طبیعی و انرژی و مدیریت پروژه صحیح انتخاب شده باشد.

در این یادداشت سعی شده است که با بررسی آماری میزان تولید و مصرف سالیانه فولاد کشورهای عضو گروه­های جی ۷ (G7) و بریکز (BRICS) که متشکل از کشورهای صنعتی و در حال توسعه هستند، جایگاه و اهمیت خودکفایی در تولید و حتی صادرات فولاد در توسعه و پیشرفت صنعتی و اقتصادی این کشورها نشان داده شود. در ابتدا لازم است به معرفی اجمالی این دو گروه بپردازیم:

بریکس (BRICS) نام گروهی از قدرت‌های اقتصادی نوظهور است که از به هم پیوستن حروف اول نام انگلیسی کشورهای عضو (برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی) تشکیل شده‌است. هرچند همگی اعضای گروه بریکس به غیر از روسیه در رده کشورهای در حال توسعه یا اقتصادهای در حال ظهور هستند اما عموماً به واسطه اقتصادهایی با رشد پرشتاب و فراگیر و نفوذ تأثیرگذار بر امور جهانی و منطقه‌ای از دیگر کشورها متمایز می‌شوند.

جی۷(G7) در ابتدا از هشت کشور صنعتی جهان تشکیل شده‌بود که ۶۵٪ اقتصاد جهان را در دست داشتند. اعضای این گروه بعد از دخالت روسیه در بحران اخیر اوکراین، تصمیم به تعلیق این کشور از آن گروه گرفت و در حال حاضر این گروه متشکل از ۷ کشور فرانسه، آلمان، بریتانیا، ایتالیا، ژاپن، ایالات متحده آمریکا و کانادا می­ باشد.

وضعیت تولید و مصرف فولاد کشورهای عضو بریکس و جی هفت در سال­های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ :

در نمودارهای زیر میزان تولید و مصرف داخلی این کشورها طی سال­های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ به نمایش درآمده است (کلیه اعداد بر حسب میلیون تن هستند):

نمودار ۱- میزان تولید و مصرف داخلی فولاد کشورهای بریکس و جی هفت در سال ۲۰۱۳

فولاد کشورهای بریکس و جی هفت -2013

نمودار ۲- میزان تولید و مصرف داخلی فولاد کشورهای بریکس و جی هفت در سال ۲۰۱۲

 فولاد کشورهای بریکس و جی هفت-2012

با توجه به آمار موجود در نمودارهای ۱ و ۲،  از بین کشورهای عضو گروه­های بریکس و جی هفت تنها کشورهای کانادا و آمریکا در فولاد به خودکفایی نرسیده­ اند و دیگر کشورهای عضو این دو گروه یعنی عمده کشورهای صنعتی جهان نه تنها در این کالا استراتژیک به خودکفایی رسیده­اند بلکه صادرکنندگان اصلی فولاد به دیگر کشورها هم می­باشند.

نکته قابل توجه در این باره میزان تولید بالای این کشورهاست. تولید در سال ۲۰۱۳ میلادی، ۱۲۷۵ میلیون تن فولاد و در سال ۲۰۱۲ میلادی، ۱۲۲۵ میلیون تن فولاد توسط کشورهای عضو این دو گروه تولید شده است. این میزان تولید تشکیل دهنده ۸۰% درصد از کل تولید جهان در سال ۲۰۱۳ و ۷۸% درصد از کل تولید جهان در سال ۲۰۱۲ است.

در جدول زیر نسبت تولید سالانه فولاد به مصرف سالانه این کشورها نشان داده شده ­است. مطابق این جداول میزان تولید فولاد در کشورهایی که در این محصول به خودکفایی رسیده­ اند طی این دو سال حداقل ۱۰ درصد از مصرف داخلی آنها بیشتر است.

جدول ۱- نسبت تولید به مصرف سالانه فولاد در کشورهای بریکس و جی هفت

 تولید به مصرف فولاد کشورهای بریکس و جی هفت

نکته­ دیگری که توجه به آن در بررسی میزان تولید فولاد کشورهای این دو گروه لازم به نظر می­رسد، بررسی میزان سنگ آهن تولیدی این کشورها به عنوان پایه­ ای ترین ماده اولیه لازم برای تولید فولاد است (مطابق آمار ارائه شده در گزارش سالانه انجمن جهانی فولاد از ۱۶۰۶ میلیون تن فولاد تولیدی جهان در سال ۲۰۱۳ مقدار ۵۰۰ میلیون تن آن از بازیافت آهن قراضه و بقیه آن از فراوری سنگ آهن تولید شده است). در نمودار زیر، میزان تولید داخلی، صادرات و واردات سنگ آهن این کشورها نشان داده شده است:

نمودار ۳- میزان تولید و صادرات و واردات سنگ آهن در کشورهای عضو گروه بریکس و جی هفت در سال  ۲۰۱۲

سنگ آهن در کشورهای بریکس و جی هفت

مطابق داده های نمودار بالا کشورهای هند، برزیل و آمریکا، کانادا و آفریقای جنوبی ( تقریبا اکثر کشورهای عضو بریکس ) از تولیدکنندگان بزرگ سنگ آهن می­باشند و تولید فولاد را با استفاده از تولیدات معادن داخلی خود انجام ­می­دهند. ولی دیگر کشورها (تقریبا اکثر اعضای گروه جی هفت) به دلیل فقر در معادن طبیعی تولید فولاد را در کارخانه‌های فولادسازی کشور خود بر اساس سنگ آهن وارداتی پایه ریزی کرده ­اند. کشورهای ژاپن، آلمان، ایتالیا، فرانسه و بریتانیا با تولید داخلی تقریبا صفر سنگ آهن و با واردات گسترده آن به خودکفایی در فولاد رسیده­اند. کشور چین هم با اینکه بزرگترین تولید کننده سنگ آهن جهان است، به منظور تولید نیاز داخلی خود بیشترین میزان سنگ آهن را هم وارد می‌­کند.

 

وضعیت تولید و مصرف فولاد ایران در سال­های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۳:

نمودار ۴- میزان تولید و مصرف فولاد ایران در سال­های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۳

 تولید و مصرف فولاد ایران

مطابق اطلاعات جدول بالا، در سال­های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ ایران وارد کننده­ فولاد بوده و از این حیث از بین کشورهای بریکس و جی هفت تقریبا وضعیتی مشابه کشورهای آمریکا و کانادا دارد. اما اگر وضعیت مصرف فولاد را در این سه کشور به صورت دقیق­تر بررسی نماییم مشاهده می‌گردد که این تشابه صرفا یک برابری آماریست و در صورت قرارگیری ایران در وضعیتی مشابه این دو کشور میزان وابستگی ایران بسیار بیشتر خواهد بود. برای اثبات این موضوع باید نگاهی به سرانه مصرف فولاد در این سه کشور بیندازیم. مطابق آمار سالیانه انجمن جهانی فولاد در دو سال گذشته سرانه مصرف فولاد در این سه کشور مطابق زیر بوده است:

جدول ۲- سرانه مصرف فولاد در کانادا، آمریکا و ایران سال­های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳

سرانه مصرف فولاد

جدول ۳- نسبت تولید به مصرف سالانه فولاد ایران در سال های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۳

تولید به مصرف سالانه فولاد ایران

عدم خودکفایی و وابستگی کشور به واردات فولاد در صورتی است که ایران، صادر کننده سنگ آهن خام می­ باشد و میزان صادرات این ماده خام در چند سال گذشته روندی صعودی داشته است.

نمودار ۵- تولید و واردات شمش فولاد و صادرات سنگ آهن ایران

شمش فولاد و سنگ آهن ایران

خودکفایی و عدم وابستگی در کالاهای استراتژیک و زیر بنای مثل فولاد حتی با وجود فقر گسترده در منابع اولیه آن و به قیمت واردات آنها، جزو سیاست­های صنعتی و برنامه­های زیربنایی کشورهای توسعه یافته و صنعتی بوده ­است و این در حالی است که این موضوع تا کنون با وجود منابع گسترده و غنی این بخش در کشور، محقق نگردیده است.

 

 

کلیه­ داده­ ها برگرفته از گزارش سالیانه انجمن جهانی فولاد در سال ۲۰۱۴ می­ باشد.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: