۱۶ شهریور ۱۳۹۳ ساعت ۱۴:۵۸

آبخیزداری، بخش مغفول در مدیریت منابع آبی کشور

هرچند که توسعه روش های آبیاری نوین در افزایش بهره وری آب نقش مهمی دارد، اما با توجه به ملاحضات موجود مانند انتخاب سازوکارهای مناسب جهت ترغیب کشاورزان به استفاده از این روش، تعیین الگوی کشت صحیح و … مسیر دشوارتری برای افزایش بهره وری آب است. از اینرو توجه به طرح های آبخیزداری، مدیریت سیلاب ها و بهسازی شبکه های آبرسانی اقدامی موثر تر خواهد بود.

به گزارش سرویس کشاورزی عیارآنلاین، کاهش حجم نزولات جوی در سال های اخیر باعث بروز محدودیت در منابع آب در دسترس کشور شده است. متوسط بارش سالانه در کشور از ۲۵۰ میلی لیتر به ۲۴۰ میلی لیتر در سال های اخیر کاهش یافته است؛ همچنین حجم آب تجدید پذیر کشور از ۱۳۰ میلیارد متر مکعب، در ۱۰ سال پیش، به ۱۲۰ میلیارد متر مکعب کاهش پیدا کرده است.

آبخیزداری کشاورزی

بروز محدودیت های ناشی از فرآیند های طبیعی از یک طرف و مدیریت ناهماهنگ منابع آبی از سوی دیگر عاملی برای تشدید وضع موجود شده است. اما در این میان مناسب ترین راهکار می تواند تغییر نگاه و رویکرد مدیریتی بر منابع آبی باشد. چراکه بروز شرایط کم آبی اتفاقی یکباره و غیرقابل پیش بینی نیست، بلکه می توان بواسطه برنامه ریزی های اجرایی و عملیاتی در بخش های مختلف مصرف کننده، از تشدید وضعیت منابع آبی جلوگیری کرد.

اتخاذ رویکرد صحیح در بین مدیران منابع آبی، می تواند گام مهمی برای بهبود وضعیت منابع آبی باشد. بر همین اساس محمود حجتی، وزیر جهاد کشاورزی، چندی پیش در مراسم افتتاح همزمان ۱۱۰ هکتار آبیاری تحت فشار و ۱۰۰ طرح بخش کشاوزی استان تهران، با بیان اینکه نباید هر سال بگوییم دچار خشکسالی هستیم، گفت: کم کم باید لفظ خشکسالی را فراموش کنیم و باید قبول کنیم که وضعیت آبی مملکت اینگونه است. ما باید تلاش کنیم که خودمان را با این شرایط تطبیق دهیم.

به گزارش سرویس کشاورزی عیارآنلاین، هرچند که آمارهای دقیقی از حجم مصارف آبی در بخش های کشاورزی، صنعت و خانگی (شهری و روستایی) در کشور وجود ندارد اما به گفته مدیران منابع آبی کشور، حدود ۱۰ درصد مصارف آب کشور در دو بخش صنعت و خانگی است؛ از این رو گفته می شود که مابقی مصارف آبی نیز (۹۰ درصد) وارد بخش کشاورزی می شود.

نکته مهمی که باید به آن اشاره کرد آن است که به گفته کارشناسان حجم عمده هدر رفت آب در کشور مربوط به فاصله بین منابع تأمین آب (سدها، چاه و..) تا مزارع کشاورزی است که عمدتا بواسطه عدم توسعه و ساماندهی کانال های آبرسانی و استفاده از شیوه های مدرن در این بخش، موجب افزایش حجم اتلاف آب شده است.

آبخیزداری کشاورزی

از سوی دیگر مدیریت و ساماندهی آب های روان، سیلاب ها و بکارگیری عملیات آبخیزداری نیز تأثیر چشمگیری در بهبود وضعیت آبی کشور خواهد داشت؛ چنانکه به گفته معاون آبخیزداری سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور، اجرای هر هکتار آبخیزداری موجب تولید و نفوذ ۵۲۰ لیتر آب خواهد شد و تا کنون با اجرای ۲۷ میلیون هکتار سطوح آبخیزداری در کشور بیش از ۱۲ میلیون و ۵۰۰ هزار مترمکعب آب تولید و به سفره های زیرزمینی هدایت شده است.

چندی پیش حسن تأمینی، نماینده مردم رشت در مجلس شورای اسلامی در گفت وگو با خبرگزاری خانه ملت با بیان اینکه در استان گیلان علی رغم بارش شدید باران در فصل پاییز و زمستان، مردم با کمبود شدید آب شرب و کشاورزی در فصل تابستان دست و پنجه نرم می کنند، گفت: متأسفانه در فصل پاییز و زمستان به علت بارش شدید باران، حجم آب درون رودخانه ها افزایش پیدا کرده و با طغیان رودخانه ها شاهد جاری شدن چندین مرتبه سیل در استان گیلان هستیم.

این نماینده با اشاره به طرح ساخت یازده سد لاستیکی در استان گیلان و تأکید بر اینکه با تکمیل این طرح ۹۰ درصد مشکل تأمین آب زراعی این استان حل خواهد شد، گفت: در زمانی که آب رودخانه ها بیش از ظرفیت می شود این سدهای لاستیکی به ذخیره سازی آب مازاد پرداخته و درفصل تابستان با خالی کردن باد، آب ذخیره سازی شده روانه مزارع و همچنین به عنوان آب شرب مورد استفاده قرار می گیرد.

بهبود کانال های آبرسانی، جمع آوری و مدیریت روان‌آب‌ها و سیلاب ها، توسعه طرح های آبخیزداری و توجه ویژه به شبکه های پس از سد، نقش بسیار مهمی در افزایش بهره‌وری مصرف آب در کشور خواهد داشت. اما در این شرایط وزارت نیرو مهم ترین مأموریت خود در زمینه مدیریت منابع آبی را سد سازی و مدیریت شبکه های آبرسانی درون شهری قرار داده است. از سوی دیگر وزارت جهاد کشاورزی نیز تمرکز خود را بر توسعه روش های نوین آبیاری درون مزارع قرار داده که با توجه به ملاحضات موجود مانند ضرورت آموزش بهره برداران، تعیین الگوی کشت مناسب و … مسیر دشوارتری برای افزایش بهره¬وری آب در این بخش است.

یکی از دلایل اصلی توسعه نیافتگی طرح های آبخیزداری در کشور را می توان عدم تخصیص منابع مالی کافی به این بخش دانست. بر همین اساس هدایت الله میرمرادزهی، نماینده مردم سراوان در مجلس شورای اسلامی در گفت وگویی با اشاره به سوء مدیریت های بخش منابع آبی کشور گفت: در اجرای طرح‌های بخش سیلاب، آبخیزداری و آبخوان‌داری نتوانستیم اعتبار کافی را در اختیار وزارت جهاد کشاورزی قرار دهیم تا این بخش‌ها را انجام دهد.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: