۱۸ تیر ۱۳۹۳ ساعت ۱۴:۳۰
فعال سازی نیروگاه‌های برقابی در تابستان کم آب 93

بحران منابع آب یا بحران مدیریت منابع آب؟!

روند رهاسازی آب ذخیره شده پشت سدها نشان می دهد که تأمین برق در فصل گرما بر ذخیره سازی آب برای فصل کشت و زرع مناطق پایین دست، ارجحیت داده شده است زیرا قطعی برق، به عنوان یک بحران آنی نسبت به کاهش تولیدات کشاورزی به عنوان یک بحران تدریجی و میان‌مدت، اولویت داده شده است.

به گزارش سرویس کشاورزی عیارآنلاین، محدودیت‌های منابع آب به عنوان یک چالش اساسی پیش روی تأمین امنیت غذایی و بالطبع امنیت ملی به شمار می‌رود. آمارهای ارائه شده از سوی مدیران منابع آبی کشور، حاکی از شرایط وخیم منابع آبی است. به گفته رحیم میدانی، معاون وزیر نیرو ۸۰ درصد دشت های ایران از نظر سطح منابع آبهای زیرزمینی وضعیت مطلوبی ندارند و از مجموع ۶۰۹ دشت، وضعیت منابع زیرزمینی آب ۲۹۰ دشت بحرانی است و بقیه دشت ها نیز نیازمند مراقبت و برنامه ریزی فوری برای نپیوستن به جمع دشت های در خطر نابودی کشور هستند.

منابع آب

آمارهای ارائه شده توسط مسئولین وزارت نیرو نشان می دهد متوسط بارش سالانه در کشور از ۲۵۰ میلی لیتر به ۲۴۰ میلی لیتر در سال های اخیر کاهش یافته است؛ همچنین حجم آب تجدید پذیر کشور از ۱۳۰ میلیارد متر مکعب، در ۱۰ سال پیش، به ۱۲۰ میلیارد متر مکعب کاهش پیدا کرده است. از مجموع ۱۲۰ میلیارد متر مکعب آب تجدید شونده، کمتر از ۱۰ درصد آن مصرف بخش صنعت و خانگی است و مابقی آن وارد بخش کشاورزی می شود. از سوی دیگر از این حجم وارد شده در بخش کشاورزی بیش از ۷۰ درصد آن به دلایل مختلفی مانند تبخیر، روش های نادرست آبیاری، کانال های انتقال آب و… اتلاف می شود و فقط ۳۰ درصد آن به مصرف گیاه می رسد. البته این آمار مورد قول کارشناسان وزارت جهاد کشاورزی نیست زیرا وزارت نیرو کماکان در تحویل حجمی آب مصرفی بخش کشاورزی ناتوان است. همچنین کاهش میزان بارش در سال های اخیر از یک سو و مدیریت ناصحیح و نظارت ناکافی بر میزان بهره برداری از آب های زیرزمینی از سوی دیگر باعث شده است که سطح آب سفره های زیرزمینی در مناطق مختلف کشور از ۱۰ تا ۱۵۰ متر کاهش پیدا کند.

تأمین برق یا ذخیره آب؛ دو راهی وزارت نیرو در فصل گرما

بنابر گزارش پایگاه خبری وزارت نیرو (پاون) میزان حجم آب ورودی به سدهای کشور در ابتدای سال آبی جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل ۸ درصد کاهش داشته است و از ۲۳ میلیارد متر مکعب به ۲۱ میلیارد متر مکعب رسیده است. این در حالی است که مجموع ظرفیت ذخیره سدهای کشور بیش از ۷۰ میلیارد متر مکعب می باشد، اما تاکنون مجموع حجم آب ذخیره شده در سدهای کشور از ۴۵ میلیارد متر مکعب تجاوز نکرده است. همچنین طبق گزارش دیگری از پایگاه خبری وزارت نیرو، در هفته های اخیر ۷۲ سد از مجموع ۱۴۲ سد فعال در کشور، کمتر از ۵۰ درصد حجم مخزن موجودی آب داشتند. هرچند که به گفته وزیر نیرو در سال های اخیر در سدسازی زیاده روی شده است و به عقیده کارشناسان وزارت جهاد کشاورزی این سازه‌های آبی با رویکرد تأمین برق ساخته شده اند و ملاحظات زیست محیطی و بالاخص مسأله تبخیر در مناطق گرم و خشک مد نظر قرار نگرفته است.
حدود ۱۰ هزار مگاوات از ظرفیت ۷۰ هزار مگاواتی تولید برق کشور را نیروگاه های برق‌آبی به خود اختصاص داده اند. نیروگاه هایی که در خروجی آب مخازن سدهای کشور ساخته شده اند تا با آزادسازی مدیریت شده آب برای بخش های پایین دست، از انرژی آزادسازی آب برای تولید برق استفاده شود. البته به طور متوسط تنها از ۵درصد این ظرفیت و آن هم تنها در ۷۰ روز سال بهره‌برداری می شود.
کاهش ۸ درصدی حجم آب ورودی به سدها نسبت به سال گذشته، کاهش حجم آب ذخیره ای سدهای کشور و کاهش حجم بارش های سال جاری حکایت از سالی خشک و کم آب برای کشور دارد. بر این اساس فراهم نمودن آب مورد نیاز بخش کشاورزی در پاییز امسال یکی ضروری ترین اقدامات می باشد. این در حالی است که آمارهای ارائه شده از سوی وزارت نیرو نشاندهنده رشد ۹٫۴ میزان تولید برق نیروگاه های برق‌آبی در سه ماهه ابتدایی سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبلمی باشد.
این رشد ۹٫۴ درصدی و تولید بیش از چهار میلیون و ۵۸۵ هزار مگاوات ساعت برق در نیروگاههای برق‌آبی در ۱۰۵ روز ابتدایی سال جاری نشان می دهد، منابع آبی سدهای کشور که با کاهش قابل توجه نسبت به مدت مشابه سال گذشته و میانگین دراز مدت مواجه شده اند، بیش از سال گذشته برای تولید برق رهاسازی شده و به نوعی دولت برای جبران کاستی در تأمین برق کشور، منابع آبی که می بایست برای پاییز بماند را رهاسازی کرده است. حال سوال اساسی این است که برای کشوری که با محدودیت آبی مواجه است چه توجیهی دارد به جای استفاده از انرژی خورشیدی و منابع فسیلی به فکر افزایش بهره‌برداری از نیروگاه‌های برقابی باشد؟
مجری طرح بهره برداری شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران نیز از رشد ۲۱ درصدی میزان تولید برق نیروگاه های برق‌آبی این شرکت در سه‌ ماهه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته خبر داده است. به گفته مسئولان این شرکت، این میزان تولید برق نقش موثری در تأمین برق کافی در ساعات پخش بازی های جام جهانی فوتبال داشته است.
نگاهی به روند رهاسازی آب ذخیره ای سدها نشان می دهد تأمین برق در فصل گرما بر ذخیره سازی آب برای فصل کشت و زرع مناطق پایین دست، ارجحیت داده شده اند؛ زیرا قطعی برق، به عنوان یک بحران «آنی» بیشتر مورد توجه قرار گرفته در حالیکه خسارت کشاورزان و کاهش تولیدات کشاورزی، یک بحران «تدریجی» و بلند مدت به حساب می آید. طبیعی است که صدای اعتراض فعالان بخش کشاورزی کمتر از مردم شهری به گوش مسئولان ذیربط می‌رسد و در نتیجه برای برخی مسئولین دولتی توجیه دارد حتی برای تأمین ۳۰ دقیقه برق یک محله شهری، سهم قابل توجهی از منابع آبی را بدون برنامه‌ریزی قبلی و مدیریت پس از سد رها کنند!
تشتت بخش های مدیریتی، چالش اصلی منابع آب
بخش کشاورزی و وزارت جهادکشاورزی به عنوان مسئول تولید محصولات کشاورزی، هدف اصلی خود را افزایش حجم تولید و کاهش هزینه تأمین نهاده های تولید می داند. تأمین بیشترین نهاده با کمترین هزینه یکی از اولویت های این بخش به حساب می آید. این رویکرد هم در برخی تصمیمات کلان و هم در اغلب فعالیت های تولیدکنندگان قابل مشاهده است. به عنوان مثال با وجود اینکه مدیریت شبکه فرعی (۳ و ۴) آب کشور در اختیار وزارت جهاد کشاورزی قرار دارد اما چون مدیر تأمین آب، وزارت نیرو است، همچنان بیش ۷۰ درصد آب ورودی در این بخش به شکل های مختلفی هدر می رود. از سوی دیگر با کاهش ۴۸ درصدی اعتبارات تخصیص داده شده به وزارت جهاد در زمینه توسعه طرح های آب و خاک، نمی توان شاهد تغییر قابل توجهی در افزایش بهره وری مصرف آب در بخش کشاورزی باشیم.
در سطح خرد نیز عمدتا کشاورزان هدف خود را بدست آوردن آب با کمترین هزینه قرار داده اند. از همین رو در سال های اخیر شاهد رشد چشمگیر برداشت آب از سفره های زیرزمینی و احداث چاه های غیر مجاز، هستیم. به گفته وزیر جهاد کشاورزی، تاکنون ۶۰۰ هزار چاه به منظور برداشت آب از سفره های زیرزمینی حفر شده که بیش از یک سوم آنها غیر مجاز هستند. با توجه به این موضوع باید به این سؤال پاسخ داد که وزارت نیرو چه سازوکاری برای جلوگیری از احداث چاه‌های غیر مجاز داشته است و چرا در این امر کوتاهی کرده تا کار به جایی برسد که پلمپ کردن این چاه‌ها هزینه‌های بیشمار اجتماعی و سیاسی برای حاکمیت داشته باشد؟!
یکی از اقدامات مهمی که در زمینه مدیریت منابع آبی معمولا مورد غفلت واقع می‌شود، طرح های آبخیزداری، آبخوان‌داری، مرتع داری و بیابان زدایی است. این در حالی است که اغلب اعتبارات عمرانی مربوط به مدیریت منابع آب که به وزارت جهاد کشاورزی تخصیص داده شده مربوط به احداث شبکه های فرعی و زهکشی است. از سوی دیگر کل اعتبارات عمرانی بخش آبخیزداری کشور در سال ۹۳ در مقایسه با اعتبارات طرح های عمرانی که از نوع فعالیت های بیومکانیکی و یا احداث سد هستند، فقط ۳ درصد می باشد.
با این وجود به نظر می‌رسد مدیریت منابع آبی، بحرانی تر از وضع منابع آبی است و این شرایط، تهدیدات ناشی از کم آبی را تشدید می‌کند. ناهماهنگی در رها سازی آب سدها، اتلاف شدید آب در شبکه های توزیعی، کم توجهی به طرح های آبخیزداری و نبود آمار واقعی از میزان آب مورد نیاز (نه وارد شده) بخش کشاورزی نتیجه تشتت در مدیریت منابع آبی کشور است.

تلگر

چهره‌

۲ دیدگاه
  1. محمدصادق :

    هردو مورد وجود دارد هم بحران آب و بیش ازآن بحران مدیریت آب…بزرگترین مصرف کننده آب کشور بی تعهد ترین سیستم و نظام در قبال مصرف بهینه آب نیز هست.. این وزارت لاغرترین آموزش و ترویج غیرمردمی کشورهای منطقه را دارد..!؟
    ساختار غیر مردمی و آمریکایی “تات” هیچ برنامه ی کوچک و بزرگی برای آموزش و نظارت برآب نداردکه اصلا برایش مهم نیست..یکی از مهمترین عوامل تولید در کنارخاک و نهاده و انسان و
    تکنولوژی آب است..در حال حاضر هیچ برنامه آموزشی برای مصرف بهینه آب ندارند..
    بیایند آزمایشی مسئولیت آب یک آستان را به کشاورزی بدهند شاید تغیری حاصل شود..اون قدیما گاه شر ترین بچه را پلیس مدرسه و نگهبان قسمت آبخوریها و سرویس میذاشتندو اتفاقا خوب هم جواب میداد…

  2. پریسا سلامی :

    نگاهی بر مدیریت منابع آب در ایران/ آینده‌پژوهی آب با تأکید بر دانش ضمنی ایرانیان

    http://www.waternews.ir/?p=28567

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: