۲۷ خرداد ۱۳۹۳ ساعت ۱۵:۱۵
هدایت تحصیلی در ایران (1)

نقش کلیدی هدایت تحصیلی در تحقق اقتصاد مقاومتی

کارآمدی فرآیند تولید دانش به ثروت، وابسته به مدیریت بهینه نیروی انسانی است به گونه‌ای که هر فرد از جامعه را در چرخه تولید دانش و تبدیل دانش به ثروت در جایگاهی قرار دهد که بیشترین تناسب را با استعدادها و علائق واقعی و پایای او داشته باشد.

سرویس علم و فناوری عیارآنلاین، مسأله هدایت تحصیلی از مسائل مبتلا به آموزش و پرورش کشور محسوب می‌شود و از دو جهت اهمیت دارد. اول اینکه پیشرفت کشور، به نیروی انسانی کارآمد نیاز دارد و تدارک این نیروی انسانی در گرو شناسایی و هدایت استعدادهای تحصیلی و شغلی است. دوم این که هر یک از افراد جامعه برای حرکت به سمت کمال فردی، کسب آرامش روانی و رضایت شغلی، در تعیین حرفه تخصصی‌شان نیازمند هدایت‌اند.

هدایت تحصیلی

با این وجود، آموزش و پرورش در سامان دادن به این امر دچار ضعف و خلأهای جدی است و نتوانسته است نقش خود در مسیر تعالی ایران را به خوبی ایفا نماید. از این رو در این یادداشت به نقش و اهمیت هدایت تحصیلی در پیشبرد اهداف جامعه پرداخته شده است.

1- تحقق اقتصاد مقاومتی از اصلی‌ترین و مهم‌ترین راهبردهای کشور در دهه 90 به شمار می‌رود‌. اهمیت کارآمدی جمهوری اسلامی ایران به عنوان الگوی نوین حکومت در عصر حاضر، انفعال اقتصاد کشور در برابر فشارهای سیاسی از خارج مرزها و تأثیر وضعیت نه چندان مطلوب اقتصاد بر زندگی مردم، از جمله دلایلی است که اهمیت ویژه‌ای به جایگاه اقتصاد مقاومتی در حرکت نظام به سمت پیشرفت و تعالی بخشیده است. از این رو ضرورت دارد، عوامل شکل‌گیری اقتصاد مقاومتی و نقش تمامی دستگاههای ذی‌ربط مشخص شود تا در یک تعامل سازنده‌ی بین‌سازمانی، اهداف اقتصاد مقاومتی در آینده نزدیک محقق گردد.

2- بر اساس بیانات مقام معظم رهبری، درون‌زایی از مهم‌ترین مؤلفه‌‌ی اقتصاد مقاومتی است.[1]

اقتصادی که به بیرون مرزها وابسته باشد و با تصمیم سیاسیون در بیرون مرزها متزلزل شود، اقتصاد درون‌زا نیست. بهره‌مندی از منابع طبیعی داخلی و عدم وابستگی به خارج از کشور در منابع طبیعی استراتژیک، تکیه بر نیروی انسانی داخلی و کارآمد و تسهیل فرآیند تولید دانش به ثروت (دانش‌بنیانی) از لوازم مقاوم شدن اقتصاد است.

3- اقتصاد دانش‌بنیان در گرو ساماندهی به دو عامل مهم «نیروی انسانی» و «تحقیق و توسعه (R&D)» است. [2]

کارآمدی فرآیند تولید دانش به ثروت، وابسته به مدیریت بهینه نیروی انسانی است، به گونه‌ای که هر فرد از جامعه را در چرخه تولید دانش و تبدیل دانش به ثروت در جایگاهی قرار دهد که بیشترین تناسب را با استعدادها و علائق واقعی و پایای او داشته باشد.

باید توجه نمود که تربیت و بکارگیری نخبگان در بحث مدیریت نیروی انسانی حائز اهمیت فراوان است اما ساماندهی نیروی انسانی به مدیریت نخبگان محدود نمی‌شود و به همه افراد جامعه تسری پیدا می‌کند؛ چه اگر هر فردی از این جامعه انسانی در جایگاه مناسبی قرار نداشته باشد، ناکارآمد خواهد بود و متناسب با نقشی که به عهده دارد در روند پیشرفت، خلل ایجاد می‌کند. بنابراین شناسایی استعداد و علائق ماندگار هر عضو از افراد جامعه و هدایت ایشان به سمت مشاغل متناسب با شایستگی‌هایشان از ضرورت‌های مدیریت منابع انسانی و در نتیجه اقتصاد مقاومتی است.

4- هدایت استعدادها، فقط از منظر نیازهای جامعه اهمیت ندارد زیرا فلسفه سیاسی – تربیتی جمهوری اسلامی ایران، وظایف حکومت را به تأمین نیازهای جامعه محدود نمی‌کند و نگاه توأمان و درهم‌تنیده‌ای به نیازهای فرد و جامعه دارد. به عبارتی حکومت علاوه بر اهتمام به امور «اجتماع» مسلمین، عهده‌دار هدایت هر یک از افراد جامعه به سمت مصالح فردیشان است. از این رو هدایت هر انسان به سمت تحصیل و اشتغال در رشته‌ و حرفه‌ای که متناسب با استعدادهای او باشد، به خودی خود و فارغ از نیازهای جامعه موضوعیت می‌یابد و حقی است که فرد بر حکومت دارد. [3]

هدایت

5- سوق دادن نسل جوان به سمت مشاغل و حرفه‌هایی که بیشترین تناسب را با استعدادها و علائق ایشان داشته باشد، نیازمند برخورداری از نظام هدایت تحصیلی کارآمد است. این نظام باید به نحوی عمل نماید که هر فرد را به سوی کمال سرشته شده در او رهنمون سازد و در عین حال نیازهای کشور به نیروی انسانی کارآمد، خلاق و پیش‌برنده در مسیر پیشرفت را نیز برآورده کند. اما هدایت تحصیلی در ایران از کارآمدی لازم برخوردار نیست. پدیده تغییر رشته دانشجویان در دهه 80، مسائل مربوط به رضایت شغلی و تحصیلی، معطل ماندن نیازهای جامعه و امثال این مشکلات گویای عدم توفیق مجریان کشور در امر هدایت تحصیلی و شغلی است. از این رو راهکار 3/21 سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، «طراحی و استقرار نظام جامع هدایت تحصیلی» را یکی از راهکارهای بازنگری در ساختارها و رویه‌های نظام آموزشی قرار داده است.

این نخستین بار نیست که در اسناد بالادستی کشور به ضرورت ساماندهی هدایت تحصیلی توجه می‌شود. به عنوان نمونه، این مسأله در قانون برنامه سوم توسعه و قانون برنامه پنجم توسعه کشور[4] نیز از نظر دور نمانده است. تکرار این قوانین در اسناد بالادستی اگرچه شاهدی بر این مدعا است که سیاستگذاران نظام به اهمیت موضوع واقفند اما از سوی دیگر گویای این مسأله است که مسئولین اجرایی کشور، توفیق چندانی برای ساماندهی به این امر نداشته‌اند؛ چه اگر جز این بود تکرار این بندها در اسنادی که در فواصل زمانی قابل توجه تدوین شده‌اند، ضرورت نمی‌داشت. بنابراین آنچه اهمیت دارد اهتمام جدی دستگاه‌های اجرایی کشور به ویژه آموزش و پرورش به امر هدایت تحصیلی است. ‌

در یادداشت‌ دوم، الزامات طراحی و استقرار نظام جامع هدایت تحصیلی شرح می‌گردد و در سلسله یادداشت‌های بعد از آن، آسیب‌های وضع موجود هدایت تحصیلی در ایران، ارائه می‌شود و بر اساس ظرفیت‌های موجود کشور و مبانی مفروض نگارنده، راهبردهایی برای حل این آسیب‌ها پیشنهاد خواهد شد.

منابع:

[1] . http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=26023

[2].کمیجانی، اکبر و معمار نژاد، عباس. اهمیت کیفیت نیروی انسانی و R&D در رشد اقتصادی ایران، فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، شماره 31. تابستان 1383.

[3] . با هم‌نگری اصل 3 و ماده 7 از اصل 43 قانون اساسی

[4] . بند د ماده 18، برنامه پنج ساله پنچم توسعه جمهوری اسلامی ایران

 

تلگر

چهره‌

۴ دیدگاه
  1. مسعود :

    متن جالبی بود. بحث انتخاب رشته دیمی چیزی است که همه معترفند و بعید میدانم کسی رد کند.
    تنها ملاک عمومی انتخاب رشته رتبه است.
    انشالله این وضعیت تغییر کند

  2. آژنگ :

    دو تا مطلب:
    1. در هدایت تحصیلی، وزن توجه به فرد بیشتر است یا نیاز جامعه؟ اگر جامعه ای در علم و فناوری به سطح مطلوب رسیده باشد، آیا حکومت می تواند صرفا بر اساس استعداد و کمال سرشته در افراد، آنان را در زمینه ی تحصیلی هدایت نماید؟
    2.خوب بود که نگارنده در زمینه ی انتخاب شغل مرتبط با رشته ی فارغ التحصیلی افراد، از آمار مراکز معتبر استفاده میکرد. مثلاً اینکه چند درصد از فارغ التحصیلان رشته ی برق، در همین حوزه مشغول به کار می شوند؟

    • یحیی :

      در مورد سؤال 1: ما بر اساس حکمت الهی معتقدیم استعدادها و علایق افراد متناسب با نیازهای واقعی جامعه است؛ پس هیچ گونه تعارضی بین سوق دادن فرد به سمت علایقش و سوق دادن او به سمت نیازهای اجتماعش وجود ندارد. به قول استاد بزرگواری «علاقه، نیاز و استعداد یک سه قلوی به هم چسبیده اند که هیچ وقت از هم جدا نمی شوند. هر یک را در جایی دیدید بدانید دوتای دیگر هم همان جا هستند!» به عبارت دیگر، اگر تک تک افراد بنا به علایق و استعدادهایشان هدایت تحصیلی و شغلی بشوند، نیازهای جامعه هم روی زمین نمی ماند. با این توجه که علاقه ی افراد منحصر در یک رشته یا شغل خاص نیست بلکه محدوده ای وسیع است که به تناسب نیازهای جامعه قابلیت جزئی کردن آن وجود دارد.

  3. همتی فر :

    یادداشت به بخش مهمی در اقتصاد مقاومتی اشاره کرده بود؛ منابع انسانی.
    به نظر می‌آيد اقتصاد مقاومتی دو وجه دارد: یک وجه فرهنگی و یک وجه اقتصادی.
    هدایت تحصیلی و همچنین هدایت شغلی، عمدتا ناظر به وجه اقتصادی آن است.
    تاکید بر وجه اقتصادی اقتصاد مقاومتی نباید باعث بی‌توجهی یا کم‌توجهی به وجه فرهنگی آن شود.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: