۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۳ ساعت ۱۴:۴۵
گزارش هم اندیشی بررسی وضعیت مدیریت منابع آبی بخش کشاورزی (بخش آخر)

مدیریت توزیع منابع آبی باید در اختیار بخش کشاورزی قرار گیرد

در اولین جلسه از سلسله نشست‌های هم اندیشی «پیشرفت»، کارشناسان به بیان نظرات خود درباره راهکارهای بهبود وضعیت مدیریت منابع آبی بخش کشاورزی پرداختند و برخی از آنها نیز خواستار انتقال مدیریت این منابع به وزارت جهاد کشاورزی شدند.

به گزارش عیارآنلاین، در اولین جلسه از سلسله نشست های هم اندیشی «پیشرفت» که با موضوع بررسی وضعیت مدیریت منابع آبی بخش کشاورزی، توسط شبکه کانون های تفکر ایران (ایتان) برگزار شد، کارشناسان به بیان نظرات خود درباره راهکار بهبود وضعیت مدیریت منابع آبی بخش کشاورزی پرداختند.

آب - کشاورزی

در بخش های قبلی (بخش های اول و دوم) این گزارش به انعکاس برخی از نظرات حاضرین در این هم اندیشی پرداخته شد که در ادامه سایر مباحث مطرح شده در این جلسه ارائه می گردد.

وضعیت فعلی دریاچه ارومیه نتیجه احداث سدهای متعدد است

مهندس پاپی زاده، نماینده مردم دزفول در مجلس شورای اسلامی با اشاره به اینکه کشاورزی را باید به سمت استان هایی که منابع آبی مناسبی دارند، منتقل کرد، گفت: ما می توانیم از روش کشت فراسرزمینی نیز استفاده کنیم که هزینه تولید کمتر از پنجاه درصد هزینه تولید در داخل خواهد بود.

عضو کمیسیون کشاورزی مجلس ادامه داد: استان خراسان در گذشته به عنوان قطب تولید چغندرقند کشور محسوب می شد. اما در حال حاضر به دلیل تخلیه آب های زیرزمینی، تولید چغندرقند دچار یک بحران شده است و کارخانه های تولید قند وضعیت نامناسبی دارند. الان نیز برای تامین آب استان مشکلات جدی وجود دارد که عده ای موضوع انتقال و خرید آب از کشورهای همسایه را مطرح کرده اند که به نظر بنده این یک موضوع امنیتی محسوب میشود، چراکه ممکن است کشور را دچار وابستگی کند.

وی افزود: به نظر بنده انتقال آب فقط پاک کردن صورت مسئله است و خود این موضوع هم بحران های زیادی را به دنبال خواهد داشت. چراکه این کار موجب تغییر مسیر طبیعی جریان آب خواهد شد و این تونل ها موجب تخلیه سفره های زیرزمینی منطقه میشوند. این طرح ها به علت تصمیمات مقطعی و بدون توجه به آمایش سرزمینی است.

این نماینده مجلس گفت: از دیگر تصمیمات غیر کارشناسی می توان به احداث سد کرخه اشاره کرد؛ که بعد از احداث این سد، رودخانه کرخه کاملا خشک شده و برای جبران این اتفاق و تامین آب مناطق سوسنگرد تا هویزه، از رودخانه دز تا بعد از سد کرخه کانالی احداث شده که در هر ثانیه 40 تا50 متر مکعب آب به این منطقه منتقل می کند.

پاپی زاده ادامه داد: مثال دیگر، دریاچه ارومیه است. درست است که نزولات آسمانی در چند سال اخیر کاهش یافته ولی این موضوع عامل اصلی خشک شدن این دریاچه نیست. بلکه احداث سدهای متعدد در مناطق بالا دست این دریاچه عامل اصلی این وضعیت است که از ورود آب شیرین به این رودخانه جلوگیری کرده اند.

آب

وی ادامه داد: سوالی که مطرح است این است که آیا سود حاصل از حفر چاه های حفر شده در حوضه آبریز و سدهای احداث شده، پاسخگوی هزینه های ناشی از این خسارت زیست محیطی خواهد بود یا خیر؟!

مدیریت توزیع منابع آبی باید در اختیار بخش کشاورزی قرار گیرد

در بخشی از این هم اندیشی، مهندس شافعی نیا، مدیر عامل موسسه جهاد استقلال، با اشاره به آمارهای بانک مرکزی، گفت: بیش از 50 درصد اقتصاد خانوار در ایران شامل هزینه های تامین غذا میشود.

وی افزود: آب، خاک و سرمایه را به عنوان منابع تولید باید در کنار هم دیده شوند.

شافعی نیا ادامه داد: از لحاظ کارشناسی، آب به عنوان یک منبع باید در کنار سایر منابع تولید قرار بگیرد. اما لازم است بین تامین و توزیع آب تفکیک قائل شد.

مدیر عامل موسسه جهاد استقلال گفت: اغلب سدهای کشور به صورت دو منظوره احداث شده اند. یعنی با هدف ذخیره سازی آب و تولید برق می باشند که غالبا نیز هدف اصلی آنها تامین برق است. به عنوان مثال سد دز که قدیمی ترین و اولین سد بزرگ کشور است، هرگاه نیاز به تامین برق باشد، آب پشت سد رها میشود. یعنی هرگاه مشکل برق بوده ولی نیاز به ذخیره سازی آب هم وجود دارد، تامین برق اولویت پیدا می کند و به دنبال آن در فصل خشک که اراضی کشاورزی نیاز به آب دارند، آبی وجود ندارد که در اختیار کشاورزان قرا دهند.

وی گفت: بنابراین یکی از مشکلات اساسی این است که سدهای کشور به شکل دو منظوره هستند.

شافعی نیا با بیان اینکه در این شرایط لازم است که بین مدیریت تامین و مدیریت توزیع یا مصرف تفکیک قائل شد، گفت: یعنی در مدیریت تامین آب، مثلا احداث سد، مشخص شود که چه میزان در اختیار مصرف کننده آب و بخش تولید کشاورزی و چه میزان برای تامین برق لازم است و بخش مدیریت توزیع نیز در اختیار بهره بردار قرار گیرد. در غیر این صورت بهره بردار رغبتی برای صرفه جویی در آب نخواهد داشت.

وی با اشاره به بحث بهره وری از منابع آب، گفت: باید توجه کرد که دو بخش بهره وری قبل از مزرعه و بعد از مزرعه وجود دارد.

مشاور وزیر جهاد کشاورزی تاکید کرد: در صورتیکه این زنجیره را به صورت کامل در نظر بگیریم می توان بهره وری را تا میزان مورد نظر بالا ببریم.

این کارشناس بخش کشاورزی ادامه داد: بخشی از دلایل پایین بودن بهره وری مربوط به قبل از مزرعه است و خیلی از سدهای احداث شده، شبکه آبیاری بعد از آنها ساخته نشده و منجر به اتلاف زیادی میشود.

شافعی نیا گفت: عدم به جریان انداختن به موقع آب های پشت سدها، خود سدها را به محلی برای تبخیر و اتلاف منابع آبی تبدیل کرده است و از طرفی سدهای کشور اغلب در مناطق گرمسیری احداث شده اند که این هم میزان تبخیر را افزایش می دهد.

وی با اشاره به لزوم افزایش بهره وری در تمام زنجیره تولید تا مصرف، گفت: ما برای رسیدن به یک تولید پایدار و امنیت غذایی باید منابع و عوامل تولید مدیریت واحدی داشته باشند. بنابراین برای رفع این مشکلات به نظر می رسد لازم است که مدیریت توزیع را در اختیار مصرف کننده اصلی آن قرار گیرد.

وی ادامه داد: در مدیریت منابع آب باید بین هریک تفاوت قائل شویم. به عنوان مثال در مورد سدها مدیریت توزیع باید در اختیار بخش مصرف کننده قرار گیرد ولی خود سدها باید مدیریت مستقل از بخش مصرف داشته باشند. اما در مورد چاه ها باید مدیریت بهره برداری و مصرف به طور کامل در اختیار بخش کشاورزی قرار گیرد. چراکه آب چاه ها به طور کامل در بخش کشاورزی مصرف می شود.

مدیر عامل موسسه جهاد استقلال گفت: همانطور که مشخص است میزان آبی که وارد بخش کشاورزی می شود مقدار بسیار زیادی است، اما با توجه به اینکه این بخش از وضعیت ذخایر آبی و محدودیت آنها اطلاعی ندارد، برنامه ریزی خود را با هدف افزایش بهره وری از این منابع انجام نخواهد داد.

شافعی نیا تصریح کرد: به عنوان مثال در رابطه با تولید گندم، در صورتیکه مدیریت منابع آبی در اختیار بخش بهره بردار قرار داشته باشد، این بخش برنامه ریزی خود را منطبق با محدودیت منابع آبی انجام خواهد داد و این محصول را در مناطقی کشت می کند که از بارش های زمستانی بیشتری برخوردار است. اما در وضعیت فعلی این دغدغه در بهره بردار نیست که چه میزان منابع آبی وجود دارد، چراکه آب مورد نیاز را بدون توجه به محدودیت ها، به روش های مختلفی تأمین می کند.

وی افزود: از طرفی وزارت جهاد در وضعیت فعلی در پاسخ به چرایی عدم تولید کافی محصولات کشاورزی، در اختیار قرار ندادن به موقع آب را به عنوان دلیل مطرح خواهد کرد. وزارت نیرو نیز در شرایط کم آبی مناطق پایین دستی خود نیز اعلام می کند که کشاورزان در این مناطق کشت نکنند.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: