۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۳ ساعت ۰۸:۰۰

لغو ممنوعیت صادرات نفت از آمریکا و درسهایی برای ایران

در اواسط دسامبر ۲۰۱۳، وزیر انرژی آمریکا گفت: «شاید زمان آن رسیده است که سیاست ممنوعیت صادرات نفت تولید شده در آمریکا بازبینی شود». طرح این بحث، سرآغاز بحثهای مفصلی در میان کارشناسان آمریکایی موافق و مخالف این پیشنهاد شد که مبنای اصلی آن تلاش برای به صرفه نگه داشتن ادامه تولید نفت های غیرمتعارف یا به صرفه نگه داشتن ادامه فعالیت پالایشی بود.

به گزارش سرویس نفت، گاز و انرژی عیارآنلاین، در اواسط دسامبر ۲۰۱۳، وزیر انرژی آمریکا در مصاحبه با خبرنگاران در مجمع دورنمای انرژی جهانی پلاتس، گفت: «شاید زمان آن رسیده است که سیاست ممنوعیت صادرات نفت تولید شده در آمریکا بازبینی شود». این جمله سرآغاز بحثهای مفصلی در میان کارشناسان بازار انرژی آمریکا و جهان بود.

صادرات نفت
در سال ۱۹۷۵، پس از تحریم نفتی اعراب و افزایش چند برابری قیمت نفت و تهدید اقتصاد آمریکا و کشورهای غربی، کنگره آمریکا قانون «سیاست انرژی و محافظت» را تصویب کرد. این قانون در واکنش به شوک قیمتی نفت تصویب شد و به موجب آن ذخایر راهبردی نفت آمریکا ایجاد و استانداردهای مصرف سوخت وضع شد. یکی دیگر از بخش های این قانون، ممنوعیت صادرات هر گونه نفت تولید شده در آمریکا بود. این در حالی بود که تا آن زمان آمریکا نه تنها به طور خالص واردکننده نفت بود، بلکه سهم واردات نفت این کشور از کل مصرف طی سالهای ۱۹۶۸ تا ۱۹۷۵ افزایش نیز یافته بود و از ۱۸% به ۳۶% رسیده بود. با این وجود کنگره آمریکا به دلیل اهمیت بالای تأمین نفت خام مورد نیاز کشور، تصمیم گرفت اندک صادرات موجود نفت را نیز ممنوع کند.
اما اکنون روند تولید نفت آمریکا تغییر کرده است. بهره‌برداری از منابع نفتی غیرمتعارف به ویژه در ایالتهای داکوتای شمالی و منطقه باکن، تولید نفت آمریکا را افزایش داده و از ۵ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۰۵ به ۷.۴ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۱۳ رسانده است و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۱۴ به ۸.۴ و تا سال ۲۰۱۵ به ۹.۲ میلیون بشکه در روز برسد. تقاضای نفت این کشور نیز هم اکنون ۱۸.۹ میلیون بشکه در روز است که دورنمای ارائه شده توسط دفتر اطلاعات انرژی آمریکا این مقدار را در سال ۲۰۴۰ با اندکی کاهش، ۱۸.۷ میلیون بشکه در روز پیش‌بینی کرده است.
این موضوع تأثیراتی بر بازار داخلی نفت آمریکا داشته است. به طوری که علی رغم اینکه ظرفیت پالایشی و ظرفیت خطوط لوله و راه‌آهن آمریکا برای پالایش و انتقال نفت افزایش یافته است، سرعت این افزایش به هیچ وجه با سرعت افزایش تولید نفت برابری نمی‌کند. به همین دلیل بازار نفت آمریکا با مازاد عرضه‌ای مواجه است که زیرساخت لازم برای مصرف این مازاد عرضه در آمریکا یا انتقال آن به دیگر مناطق وجود ندارد. در نتیجه قیمت نفت در این بازار (WTI) کمتر از قیمت نفت در بازار جهانی (Brent) است. این روند از سال ۲۰۱۰ آغاز شده و تا کنون ادامه دارد.
این تفاوت قیمت به حدی است که شرکت BP تصمیم گرفته است با تأسیس یک پالایشگاه با ظرفیت محدود در آمریکا، فراوری اندکی روی نفت خام انجام دهد به طوری که محصول حاصل رسماً نام «نفت خام» به خود نگیرد اما عملاً همان نفت خام باشد. به این ترتیب این شرکت می‌تواند بدون برداشته شدن محدودیت صادرات نفت از آمریکا هم با سرمایه‌گذاری کمی نفت این کشور را به نام «فراورده نفتی» صادر کند. این موضوع نشان می‌دهد اختلاف قیمت نفت خام در بازار آمریکا و بازارهای جهانی آن قدر هست که شرکتهایی حاضر باشند برای صادرات نفت آمریکا دست به چنین اقداماتی بزنند.
مجموعه این تغییرات شامل مازاد عرضه نفت، کاهش قیمت نفت در بازار داخلی آمریکا و عدم افزایش ظرفیت مصرف یا انتقال نفت خام در آمریکا است که باعث شده است تا آقای ارنست مونیز وزیر انرژی این کشور پیشنهاد تجدیدنظر در قانون ممنوعیت صادرات نفت از آمریکا را ارائه کند.
دیدگاه موافقان
به صرفه ماندن تولید نفت های غیرمتعارف
موضوع رفع ممنوعیت صادرات نفت از آمریکا موافقان و مخالفانی دارد. موافقان رفع این ممنوعیت با اشاره به تحولات بازار داخلی نفت این کشور، ادامه ممنوعیت صادرات نفت آمریکا را ریشه کاهش بیشتر قیمت در بازار این کشور و در نتیجه از صرفه خارج شدن تولید نفت های غیرمتعارف می‌دانند. آنها معتقدند رفع ممنوعیت صادرات، موجب افزایش قیمت WTI، نزدیک شدن آن به قیمت جهانی، به صرفه ماندن تولید نفت های غیرمتعارف و در نتیجه حفظ تولید و اشتغال ایجاد شده در این بخش می‌شود.
محدودیت بازار صادرات فراورده آمریکا
از سوی دیگر موافقان رفع ممنوعیت صادرات نفت از آمریکا روند مصرف فراورده‌های نفتی در بازارهای صادراتی آمریکا مانند اروپا و آمریکای لاتین را به دلیل سیاستهای بهره‌وری و افزایش ظرفیتهای پالایشی داخلی در این کشورها، کاهشی ارزیابی می‌کنند و معتقدند با وجود نفت خاورمیانه و سایر منابع نفتی، فراورده‌های نفتی آمریکا قابلیت رقابت در بازارهای آسیایی را نیز ندارند. در نتیجه سیاست افزایش ظرفیت پالایشی و صادرات فراورده‌ها متناسب با افزایش تولید نفت را مناسب نمی‌دانند.

وزیر انرژی آمریکا، برخی سناتورهای کنگره و برخی تولیدکنندگان نفت اصلی‌ترین موافقان رفع این ممنوعیت هستند.
دیدگاه مخالفان
به صرفه ماندن فعالیتهای بخش پالایشی
مخالفان رفع ممنوعیت صادرات نفت از آمریکا معتقدند در سالهای نه‌چندان دور واردات نفت سنگین، باعث شده است که شرکتهای پالایشی، پالایشگاه‌های خود را به گونه‌ای طراحی کنند که مولکول های بزرگتر نفتی و نفت خام با گوگرد بالاتر را تصفیه کنند. اکنون با افزایش تولید داخلی نفت آمریکا که از نوع نفت خام سبک و ارزان‌تر از نفتهای مشابه در سراسر دنیا است، این پالایشگاه‌ها تمایل دارند که طراحی‌های خود را تغییر دهند و اصلاحاتی در تجهیزات و فرآیندهای خود اعمال کنند.
به اعتقاد آنها این کار نیازمند سرمایه‌گذاری‌ای است که تنها در صورت اطمینان از وجود نفت خام سبک و شیرین آمریکا با قیمت فعلی (قیمتی کمتر از قیمتهای جهانی) ممکن است. در غیر این صورت اگر اجازه صادرات نفت داده شود و قیمت نفت خام بازار آمریکا (WTI) افزایش یابد، صرفه اقتصادی طرح‌های بهبود پالایشگاه‌ها کم می‌شود. به عبارت دیگر پالایشگاه‌ها مجبور خواهند شد یا با هزینه‌های بیشتر و با سود کمتر خود را برای پالایش نفت داخلی آمریکا آماده کنند یا بدون تغییر در فرآیندها و تجهیزات خود، نفت سبک را با بازدهی کمتری پالایش کنند؛ بدیهی است در هر دو صورت منفعت اقتصادی بخش پالایشی کاهش خواهد یافت.
جلوگیری از توقف سرمایه‌گذاریهای نفتی کشورهای عضو اوپک
از سوی دیگر مخالفان با بررسی واکنش کشورهای عضو اوپک نسبت به افزایش تولید نفت آمریکا و کاهش قیمت نفت جهانی مدعی می‌شوند، این کاهش قیمت علامتی به تولیدکنندگان خاورمیانه‌ای است. آنها دیگر سرمایه‌گذاری برای توسعه میادین جدید را با قیمتهای کاهش یافته نفت به صرفه نخواهند دانست و این سرمایه‌گذاری‌ها متوقف یا کند می‌شود. مخالفان رفع ممنوعیت صادرات با توجه به پیش‌بینی رونق اقتصادی و افزایش تقاضای نفت از یک سو و احتمال کاهش تولید نفت های غیرمتعارف در سالهای پیش رو از سوی دیگر، پیش‌بینی می‌کنند که توقف سرمایه‌گذاری کشورهای عضو اوپک در میادین نفتی، منجر به شکست ناگهانی عرضه نفت در بازار جهانی خواهد شد. به عبارت دیگر روزی خواهد رسید که تقاضای نفت آن قدر افزایش پیدا کرده که تولید نفت های غیرمتعارف دیگر جوابگوی آن نیست. آن روز برای سرمایه‌گذاری در میادین خاورمیانه دیر خواهد بود. بنابراین به زعم مخالفان این طرح نباید با آزاد کردن صادرات نفت آمریکا این پیغام به کشورهای خاورمیانه فرستاده شود که سرمایه‌گذاری در میادین نفتی خود را متوقف کنند. برخی سناتورهای کنگره مانند سناتور منندز، برخی پالایشگران و فعالان زیست‌محیطی از جمله مخالفان پیشنهاد رفع ممنوعیت صادرات نفت آمریکا هستند.
درسهایی برای ایران
موضوع رفع ممنوعیت صادرات نفت از آمریکا و بحثهای شکل گرفته پیرامون آن درسهایی برای سیاستگذاری پالایشی در ایران دارد.
ضرورت اتخاذ سیاستهایی برای به صرفه کردن اولویتهای پالایشی کشور
یکی از مهمترین نکات مطرح شده در بالا نزاع بین به صرفه نگه داشتن ادامه تولید نفت های غیرمتعارف یا به صرفه نگه داشتن ادامه فعالیت پالایشی است. سیاستگذاران آمریکا بسته به اینکه کدام یک از این دو فعالیت اهمیت راهبردی بیشتری داشته باشد، سیاستی را اتخاذ خواهند کرد که فعالیت در آن بخش را به صرفه نگه دارند. ایران هم در شرایط کنونی اگر معتقد به جلوگیری از خام فروشی و وجود محدودیت در فروش نفت است، باید سیاستهایی را اتخاذ کند که توسعه و بهبود فعالیتهای پالایشی به صرفه باشد. از جمله آنها می‌توان به لزوم اتخاذ سازوکاری برای تأمین خوراک پالایشگاه‌های خصوصی اشاره کرد. عرضه نفت خام در بورس انرژی برای فروش داخلی راهبردی است که می‌تواند به تأمین خوراک پالایشگاه‌ها کمک کند و خوشبختانه اخیراً تا حدودی اجرایی شده است.
بازار منطقه‌ای فرصتی برای توسعه ظرفیت پالایشی
یکی دیگر از عوامل تأثیرگذار در تصمیم‌گیری سیاستگذاران آمریکا، بودن یا نبودن بازار فراورده صادراتی است. تقاضای فراورده‌های صادراتی آمریکا در اروپا رو به کاهش است. اما ایران بر خلاف آمریکا بازار صادرات فراورده‌ای به گستردگی منطقه خاورمیانه و حوزه کشورهای مشترک‌المنافع دارد. بازار کشورهای پاکستان، افغانستان، ترکمنستان، عراق، ترکیه و سایر کشورها بازاری است که با مرور زمان نه تنها تقاضای فراورده‌های نفتی در آن کاهش نمی‌یابد بلکه با رشد جمعیت و اقتصاد کشورهای همسایه این تقاضا در آینده بسیار بیشتر از این خواهد بود. بنابراین ضروری است سیاستگذاران و تصمیم‌گیران ایرانی توسعه ظرفیت پالایشی و افزایش صادرات به کشورهای منطقه را در اولویت خود قرار دهند.

منابع
۱. Platts, U.S. Energy Secretary Moniz at Platts Energy Outlook Forum, http://www.platts.com/pressreleases/2013/121213b/no
۲. Securing America’s Future Energy, Crude Oil Exports, Issue Brief, March 11, 2014
۳. PennEnergy, BP using mini crude oil refinery to evade export ban, http://www.pennenergy.com/articles/pennenergy/2014/03/bp-using-mini-crude-oil-refinery-to-evade-export-ban.html
۴. Reuters, U.S. refiners form lobby against easing crude export limits, http://www.reuters.com/article/2014/03/11/usa-energy-exports-idUSL2N0M81FR20140311
۵. Financial Times, International Energy Agency warns of future oil supply crunch, http://www.ft.com/intl/cms/s/0/d005f176-4ad8-11e3-8c4c-00144feabdc0.html#axzz2vk9QFTQq
۶. یاسر کنعانی، آیا ایالات متحده توانسته است پس از تحریم ایران بازار نفت را کنترل کند؟، برهان، http://www.borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=5699

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: