۱۰ اسفند ۱۳۹۲ ساعت ۱۵:۵۵

هدفمندی پایان‌نامه‌ها و تاثیر آن بر کاربردی‌شدن دانش

هرچند لازم به ذکر است که در سال‌های اخیر اقدامات مناسبی در برخی از عرصه‌ها صورت گرفته و بسیاری از افتخارات علمی و فناوری کشور مرهون زحمات صورت گرفته است، اما به تعبیر رهبری فاصله ما با قله زیاد است و نیاز به یک حرکت جهادی در شکل‌دهی به ارتباط صنعت و دانشگاه به صورت کلی و هدفمند کردن پایان‌نامه‌ها در لایه اقدامات عملی داریم.

پایان نامه

به گزارش عیارآنلاین به نقل از رصد، سه دهه از انقلاب اسلامی مردم ایران می‌گذارد و شاید بتوان ادعا نمود که هر دهه در عرصه علم و فناوری موضوعی خاص مدنظر و محور بوده است.

۱۰ سال اول انقلاب را می‌توان دهه سوادآموزی قلم‌داد کرد. تاکید بر فعالیت‌های نهضت سوادآموزشی، گسترش مدارس و تقویت آموزش و پرورش، توجه به عنصر وقف در این بستر و… را می‌توان از مظاهر اساسی اقدامات مردم و دولت در توسعه آموزش دانست.

۱۰ سال دوم و به ویژه پس از دوران دفاع مقدس تمرکز بر روی توسعه آموزش عالی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت، توسعه دانشگاه‌های دولتی، توسعه کمی دانشگاه آزاد و شکل‌گیری موسسات آموزشی و… در این بستر اتفاق افتاده است. در دوره‌ بعدی توجه به عنصر پژوهش و اهمیت آن در مراکز آموزشی، محور فعالیت‌ها قرار گرفت. توسعه تحصیلات تکمیلی، پژوهشکده‌ها، قطب‌های علمی، رشد مقالات و مجلات علمی و… از مظاهر برجسته دهه سوم انقلاب است. این‌ها همان عناصری است که به لحاظ رشد علمی کشور را در رتبه اول جهان قرار داد.

اما دهه چهارم اتقلاب اسلامی به نظر دهه ثمردهی اقدامات سه‌ دهه گذشته است. کاربردی شدن تحقیقات، تجاری‌سازی، توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان، تقویت نوآوری‌های علمی و… را می‌توان اهداف این دهه نامید. شناسایی درست بستر و ظرفیت‌هایی که می‌تواند منجر به این اتفاق اساسی در کشور شود و اصلاح و بازبینی در آن‌ها از جمله مولفه‌هایی است که در فعالیت های عرصه علم و فناوری در بخش‌های دانشی، تولیدی و دولتی کشور باید مورد توجه ویژه قرار دهند.

به نظر پایان‌نامه‌های دانشجویی به ویژه در سطح تحصیلات تکمیلی یکی از مهم‌ترین موضوعات و فرصت موجود کشور در راستای کاربردی نمودن دانش و ثمردهی خیل قابل توجه دانشجویان کشور است. به عنوان نمونه در سال تحصیلی ۹۰-۹۱ در استان خراسان رضوی آمارها نشان می‌دهد که حدود ۲۶۹هزار و ۸۹۴۰ دانشجو در ۱۸۲ مرکز آموزش عالی مشغول تحصیل هستند. از این تعداد ۲۵% کاردانی، ۶۴٫۸۳% کارشناسی، ۸٫۴۳% کارشناسی ارشد و ۱٫۷۴% دکتری مشغول تحصیل هستند.با این حساب در این استان حدود ۱۷۵ هزار داتشجوی کارشناسی، ۲۳ هزار داتشجوی کارشناسی ارشد و بیش از چهار هزار و ۵۰۰ نفر در مقطع دکتری در حال تحصیل می‌باشند. با یک برآورد اولیه می‌توان دریافت که به طور متوسط سالانه حدود ۱۲هزار پایان‌نامه در مقطع تحصیلات تکمیلی و در مجموع حدود ۴۰ هزار پایان‌نامه در دانشگاه‌های استان خراسان رضوی انتخاب موضوع، تحقیق و تدوین می‌شود.

اما سئوال اساسی اینجاست که چه میزان از این تحقیق ساختاریافته و موظفی دانشجویان، کاربردی و قابل استفاده است و چه میزان جهت پرکردن کتابخانه‌های دانشگاه‌ها و دریافت مدرک صورت می‌گیرد!؟ البته روشن است که از همه پایان‌نامه‌ها انتظار کاربردی بودن به معنی مورد استفاده مستقیم در بخش‌های فرهنگی و اقتصاد و سیاست نداریم؛ مثلا بخشی در حوزه مطالعات بنیادین، بخشی مطالعات توسعه‌ای و بخشی مطالعات مروری هستند که از جمله نیازهای موجود کشور محسوب می‌شوند؛ اما به واقع به نظر همان نوع پایان‌نامه‌ها نیز اغلب در یک سیستم و چرخه تکمیل کننده یکدیگر صورت نمی‌گیرد. به گفته برخی مسئولان سابق وزارت علوم اغلب عناوین پایان‌نامه‌ها غیرکاربردی است. تکراری بودن، کلی بودن، کپی برداری، پایان‌نامه فروشی، ضعف در انتخاب صحیح عناوین، ضعف در انتخاب صحیح روش تحقیق و اتکای بیش از حد به روش‌های کمی، مسئله‌محور نبودن، ضعف راهنمایی و اهتمام اساتید به کیفیت پایان‌نامه، کم‌کاری بعضی دانشجویان و تقویت محتوایی و اصرار بر سرعت در اتمام کار تحقیقی و… از جمله مسائل و مشکلات قابل طرح در بخش عرضه پایان‌نامه‌هاست.

پایان نامه

از سوی دیگر ضعف در نهاد تحقیق و توسعه در بخش تولید، انتظارات نابجا از یک تحقیق دانشجویی، عدم شفافیت مسائل واقعی در بخش تقاضا، ضعف در تامین مالی، بروکراسی اداری برای تعریف تایید پایان‌نامه در دستگاه‌ها و رویکرد رفع تکلیفی و تزییتی به سفارش پایان‌نامه در سازمان‌های حامی پایان‌نامه‌های دانشجویی را می‌توان از عمده ضعف‌های طرف تقاضای دانش دانست.

برخی اشکالات اساسی در نظام علم و فناوری کشور نیز نظیر وابستگی دانشگاه‌ها به شهریه و حمایت‌های دولتی و ضعف در تامین مالی از طریق انجام پروژه‌های تحیقیقاتی و ضعف در سازوکارهای مالکیت فکری و عدم افشای اطلاعات طرف متقاضی از جمله موضوعاتی است که مزید برعلت شده و کاربردی شدن پایان‌نامه‌ها را دور از دسترس می‌نمایاند.

اما چه باید کرد؟

به نظر در گام اول باید با دسته‌بندی درست رشته‌های دانشگاه و تعیین انتظارات و سهم پایان‌نامه‌های کاربردی به ویژه در عرصه تحصیلات تکمیلی در گروه مشخصی از رشته‌ها موضوع را پیگیری کرد. دیگر آنکه حد و مرز یک پایان‌نامه دانشجویی به لحاظ زمانی و امکاناتی باید کمی شفاف‌تر شود، به طور مثال از یک پایان‌نامه کارشناسی نباید انتظار انجام پروژه‌ای که ممکن است چندسال و باحضور یک تیم کاری و هزینه قابل توجه را داشته باشیم، بدین معنا اساسا برخی موضوعات از عرصه انتخاب به عنوان محور پایان‌نامه حذف می‌شود. لذا لازم است تا دانشگاه‌ها علاوه بر آیین‌نامه تدوین که تاکید بر فونت و فاصله خطوط دارد، آیین‌نامه‌ای برای گستره موضوعات و حد و مرز آن تهیه کنند.

پیوند بازدیدها، کارآموزی و پایان‌نامه دانشجویی در یک بستر مشخص زمانی از دیگر اقداماتی است که حمایت وزارت علوم و ورود تشکل‌های دانشجویی به ویژه انجمن‌ها و هسته‌های علمی قابل پیگیری است. درگیر نمودن کارشناسانی از بخش تولید در ارزیابی نتایج، برگزاری جلسات با بخش‌های مختلف اقتصادی، فرهنگی و سیاسی و شروع انتقال مسائل اساسی و تدقیق آن در یک حرکت رفت و برگشتی در دانشگاه‌ها، بخش خصوصی و دولت از دیگر الزامات این مسیر است.

ایجاد ارتباط مشخص در ارائه امتیازات به طرفین عرضه و تقاضا مانند آیین‌نامه ارتقای اساتید، جذب دانشجویان در مقاطع بالاتر، اهمیت نمره پایان‌نامه در معدل کل به طرف عرضه از یکسو و تسهیلات بانکی، معافیت‌های مالیاتی، جوایز تحقیق و توسعه و… به طرف تقاضا می‌تواند عامل موثری در شکل‌گیری این ارتباط باشد.

هرچند لازم به ذکر است که در سال‌های اخیر اقدامات مناسبی در برخی از این عرصه‌ها صورت گرفته و بسیاری از افتخارات علمی و فناوری کشور مرهون زحمات صورت گرفته است، اما به تعبیر رهبری فاصله ما با قله زیاد است و نیاز به یک حرکت جهادی در شکل‌دهی به ارتباط صنعت و دانشگاه به صورت کلی و هدفمند کردن پایان‌نامه‌ها در لایه اقدامات عملی داریم.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: