مشکلات ساختاری در صادرات کشمش (1)

سومین محصول کشاورزی صادراتی کشور نیازمند ایجاد تشکل­‌های فعال

بازاریابی در نقاط مختلف جهان نیازمند وجود تشکل‌ها و اتحادیه‌های فعال و منسجم است تا ضمن شناخت بازارهای مصرفی، خواسته‌ها و انتظارات آنان را به تولیدکنندگان منتقل نمایند.

سرویس کشاورزی عیارآنلاین؛ تشکل‌ها به عنوان نمایندگان صنعت، مشکلات و چالش‌های پیش‌روی خود را انعکاس داده و مسئولان دولتی را ترغیب به حمایت از صنعت خود می‌نمایند  و در جهت تدوین برنامه‌ها و سیاست‌های حمایتی نقش محوری دارند و از آنجا که خود نیز ذی‌نفع هستند از انگیزه و جدیت کافی برخوردارند.

کشمش

در دهه­‌های اخیر کاهش وابستگی ارزی به فروش نفت و افزایش صادارت غیرنفتی یکی از مهم­ترین دغدغه‌­های مسئولين ارشد نظام بوده است. در این میان بخش کشاورزی با سهم بیش از ۱۰ درصدی خود در بین کل صادرات غیر نفتی نقش قابل توجهی در استقلال ارزی کشور دارد. نگاه به روند تغییرات صادرات بخش کشاورزی نیز نشان از رشد چشمگیر سهم این بخش در طی دهه­ی گذشته دارد به طوریکه از ۱.۴ میلیارد دلار در سال ۸۰ به ۶.۲ میلیارد دلار در سال ۹۱ رسیده است. پسته، زعفران، کشمش، خرما و سیب مهمترین محصولات صادراتی کشور به شمار می­‌روند.

ماخذ:FAO

تولید انگور علاوه بر صادرات سهم به­سزایی در درآمد ملی کشور دارد به گونه­ای با تولید سالانه ۳ میلیون تن انگور در کشور بیش از ۱.۵ میلیارد دلار از ارزش تولید ملی را به خود اختصاص می­دهد. طبق آمار سازمان خواروبار و کشاورزی ملل متحد ، فائو، طی سال­های گذشته همواره ایران یکی از ۱۰ تولیدکننده­ي  بزرگ انگوردر جهان بوده است. هم­چنین ایران با صادرات بیش از ۱۰۰ هزار تن کشمش در سال، یکی از سه صادرکننده­ی بزرگ کشمش در جهان است.

ماخذ:FAO

در سال ۲۰۱۱ صادرکنندگان کشور با صدور ۱۱۲ هزار تن کشمش به کشورهای مختلف جهان ۲۷۲ میلیون دلار ارز وارد کشور کرده‌­اند که با توجه به صادرات ۵.۵ میلیارد دلاری بخش کشاورزی در سال ۹۰ حدودا ۵ درصد صادرات بخش کشاورزی را به خود اختصاص می­دهد. همچنین ۱۵ درصد از سهم تجارت جهانی این محصول  در اختیار ایران است.

کاهش ۳۵ درصدی قیمت کشمش در شرایط تورم۴۰ درصدی اقتصاد نشان از مشکلات ساختاری در صنعت کشمش مي‌دهد.

اما اخیرا افت قیمت این محصول در شرایط تورمی کشور مشکلات جدی برای کشاورزان و معیشت آنان ایجاد کرده است.  با وجود رونق بازار کشمش در سال ۹۰ و ۹۱ از ابتدای سال ۹۲ بازار کشمش برخی مناطق با رکود جدی مواجه گردید. با توجه به تورم بالای ۴۰ درصد كشور و افزايش قیمت نهاده­های کشاورزی مثل کود و سم، آب و نیروی کار، کاهش ۳۵ درصدی قیمت کشمش، کشاورزان را مستاصل و مبهوت کرده است! وجود این مشکلات در بازار کشمش نشان از مشکلات ساختاری این بخش دارد.

خلاء تشکل­های فعال بومی در صنعت کشمش کشور

اگر چه کیفیت پائین کشمش بعضا عامل محدودیت در بازارهای صادراتی است (که در یادداشت بعد بدان پرداخته خواهد شد) اما خلاء تشکل­های فعال بومی در صنعت کشمش کشور مهمترین مشکل فعلی این بخش است. در مقایسه با اولین و دومین محصول صادراتی کشور خلا تشکل­های صنفی فعال در صنعت کشمش به شدت حس می­شود. مثلا انجمن پسته ایران دارای بیش از ۱۰۰۰ عضو از تولیدکنندگان، فرآوری­‌کنندگان و صادرکنندگان است.

به گفته­‌ی فیضی، دبیر این انجمن، بیش از ۹۰ درصد صادرات پسته توسط اعضای این انجمن انجام می­‌شود. هم­چنین اتحادیه­‌ی صادرکنندگان زعفران، شورای ملی زعفران، صندوق غیردولتی توسعه صادرات  و اتحادیه­‌ی صادرکنندگان و تولیدکنندگان زعفران خراسان جنوبی هرکدام محلی برای گردآمدن صادرکنندگان و فعالان صنعت زعفران هستند. خوشه­‌ی صنعتی زعفران نیز تشکل دیگری است که با تجمیع ۱۸ برند صادرکننده­‌ی زعفران در سال­‌های اخیر توانسته است فعالیت­‌های بازاریابی قابل توجهی انجام داده و با اضافه­‌کردن کشورهای جدید به جمع واردکنندگان زعفران ایران ۱۰ میلیون دلار از صادرات زعفران را به خود اختصاص دهد( به نقل از فارس۹۱/۰۸/۲۷ ).

کشمش

این در حالی‌ ­است که چنین تشکل­هایی در مورد کشمش – که از نظر حجم صادرات تفاوت چندانی با زعفران ندارد- وجود ندارد. لازم به ذکر است تشکل­‌های ایجادشده توسط نهادهای دولتی مثل وزارت جهاد کشاورزی و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی هرگز توانایی برندسازی و بازاریابی فعال جهانی نداشته­‌اند. شرکت­های تعاونی تولید و توزیع که زیر نظر سازمان تعاون روستایی ایجاد می­‌گردند و شرکت تعاونی فراگیر ملی که توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ایجاد گردیده است نمونه­‌ای از این شرکت­‌ها است که معمولا سرمایه­‌ی قابل توجهی ندارند.

تردیدی نیست که بهبود کیفیت می­‌تواند شرایط بازاریابی کشمش را بهبود بخشد اما مشکلات حلقه‌­ی توزیع و صادرات این محصول –به مانند بسیاری دیگر از محصولات کشاورزی- بسیار جدی­‌تر است. صادرات اصولی و حضور پایدار در بازارهای خرده­‌فروشی کشورهای مبدا نیاز به سرمایه­ی کافی جهت بازاریابی و ایجاد برند معتبر جهانی دارد که با گردهم‌­آمدن و هم­‌افزایی شرکت­‌های کوچک و ایجاد تشکل­‌ها، انجمن­‌ها یا کنسرسیوم­‌ها ممکن است.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: