۱۲ بهمن ۱۳۹۲ ساعت ۰۸:۴۶

افزایش قیمت خوراک و تغییر مبنای سودآوری پتروشیمی‌ها

نقاط ضعف اصلی پتروشیمی‌های بالادستی گازی در عدم توسعه‌ی زنجیره محصول و بهره‌وری پایین انرژی است و این مجتمع‌ها، این نقاط ضعف را با دریافت خوراک ارزان از بخش انفال عمومی در سال­های اخیر جبران کرده‌اند.

پتروشیمیسرویس انرژی عیارآنلاین؛ نالگوی مصرف گاز طبیعی در کشورهای مختلف دنیا نشان می دهد که مصرف عمده­ از این منبع انرژی در کشورهای غیرصنعتی به عنوان یک ماده­ ی سوختی است ولی در کشورهای توسعه ­یافته و صنعتی از این ماده با ارزش به عنوان خوراک در تولید بسیاری از فراورده ­های شیمیایی و صنعتی استفاده می­شود.

چند ماهی است که بخش‌­های حاکمیتی از جمله مجلس شورای اسلامی و وزارت نفت به دنبال واقعی کردن قیمت خوراک گاز تحویلی به مجتمع­ های پتروشیمی می ­باشند و تاکنون نیز این موضوع به دلایل متعددی، محقق نشده است. دیالوگ مشترکی که در این بین وجود دارد: «جلوگیری از سود حداکثری بخش خصوصی با استفاده از انفال عمومی است»، حال اگر کمی دقیق تر به موضوع دقت شود که چه بنگاه ­هایی این منافع اقتصادی را در سال­های اخیر به جیب زده ­اند، متوجه خواهیم شد که این اشخاصِ حقیقی و حقوقی (عمدتاً نهادهای عمومی غیردولتی)، نتیجه اجرای نادرست و ناقص اصل 44 بوده اند و در شرایط فعلی به افراد یا بنگاه های سود جو تبدیل شده ­اند! (از ماست که بر ماست)

در هر صورت، در این نکته که قیمت خوراک گازی مجتمع ­های پتروشیمی باید واقعی شود تردیدی نیست و انتظار مردم هم از نمایندگان خود (دولت و مجلس) جلوگیری از هدر رفت انفال و دارایی­ های عمومی است. ولی با نگاهی دقیق­ تر به جایگاه کیفی و کمی گاز طبیعی در مجتمع­ های پتروشیمی دیده می­ شود که این جایگاه به خوبی تبیین نشده است. همان­طور که مسلم است، گاز طبیعی در مجتمع­ های پتروشیمی به دو منظور مورد استفاده قرار می­گیرد؛ اولاً به عنوان خوراک و تبدیل آن به یک محصول مشخص و ثانیاً به عنوان سوخت مصرفی در مجتمع­ ها است. در جدول زیر میزان مصرف گاز طبیعی هر یک از مجتمع­ های پتروشیمی در هر دو بخش (خوراک و سوخت) قابل مشاهده است.

جدول-پتروشیمی

همان­طور که در این جدول نیز اشاره شده است، سالانه 14.1 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی به عنوان خوراک خام، جهت تولید محصول نهایی استفاده می­شود که از این مقدار 7.3 میلیارد مترمکعب گاز سبک، 2.8 میلیارد مترمکعب گاز ترش و در حدود 4 میلیارد مترمکعب نیز گاز طبیعی حاصله از گاز غنی ورودی به مجتمع پارس است. علاوه بر این، سالانه حدود 6 میلیارد مترمکعب گاز طبیعی، در این مجتمع ­ها به عنوان سوخت به مصرف می­رسد که بخش قابل توجهی از آن، به دلیل عدم بهینه­ بودن فرایندهای مجتمع­ه ای پتروشیمی از لحاظ مصرف انرژی است.

باید توجه داشت که استفاده از منابع گازی برای تامین خوراک طرح­ های پتروشیمی در مقایسه با خوراک­ های مایع از جمله نفتا، مقرون به صرفه ­تر است. برای نمونه، هزینه ­ی تولید اتیلن با خوراک گاز، چهل درصد کمتر از روش­های دیگر است. از این رو در سال های اخیر، توسعه­ ی صنایع پتروشیمی بر پایه ­ی خوراک گاز طبیعی مورد توجه قرار گرفته و جهت گیری جهت احداث مجتمع­ های جدید به سوی مناطق گاز خیز مانند خاورمیانه می ­باشد. البته باید به این توجه کرد که صرف داشتن منابع هیدروکربوری با ارزشی همچون گاز طبیعی فرصتی برای کشور نخواهد بود و باید با یک استراتژی صحیح به سمت ایجاد جذابیت حداکثری برای سرمایه­ گذاران بخش خصوصی برای توسعه زنجیره ­ی ارزش محصولات پتروشیمی (توسعه صنایع پایین دستی) حرکت کرد.

متاسفانه مجتمع­ های پتروشیمی علی­رغم دسترسی به خوراک ارزان و کسب سود مناسب از این بخش، به دنبال توسعه­ ی زنجیره ­ی ارزش خود نرفته ­اند و تنها با تبدیل خوراک گازی ارزان به محصولات پایه (بالادستی) به دنبال حاشیه­ ی سود حداکثری در همین بخش بوده ­اند. لذا طبیعی به نظر می رسد که این بنگاه­ های اقتصادی، مخالف سرسخت افزایش قیمت این خوراک باشند که با قیمتی پایین از بخش دولتی دریافت می­کرده­ اند، زیرا که این تصمیم درست دولت می­تواند حاشیه­ ی سود این مجتمع­ ها را به میزان قابل توجهی کاهش داده و منطقی سازد.

در مجموع باید گفت که نقاط ضعف اصلی پتروشیمی های بالادستی گازی در عدم توسعه ­ی زنجیره محصول و بهره ­وری پایین انرژی می ­باشد و این مجتمع ها، این نقاط ضعف را با دریافت خوراک ارزان از بخش انفال عمومی در سال­های اخیر جبران کرده ­اند. لذا بخش حاکمیتی باید با واقعی کردن قیمت خوراک و البته سوختِ مجتمع­ های پتروشیمی، آنها را به منظور حفظ و حتی افزایش حاشیه­ ی سودشان از مسیر توسعه ی زنجیره ارزش و افزایش بهره وری خود تشویق نماید و البته حرکت به سمت واقعی سازی قیمت خوراک گاز این مجتمع های پتروشیمی، اولین و ضروری ترین گام لازم در همین جهت است.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: