۱ خرداد ۱۳۹۲ ساعت ۰۸:۴۰

چرا زعفران ايراني را به نام اسپانيا و امارات مي‌شناسند؟

اگرچه ايران ۹۶ درصد توليد زعفران دنيا را دارد و طي ۳۰ سال گذشته ۱۶.۵ برابر توليد افزايش يافته است اما مشكلاتي سر راه اين صنعت است كه درصورت عدم مديريت اين فرصت‌ها به تهديد تبديل خواهد شد.

زعفران محصولي است كه به طور عمده در استان‌هاي خراسان رضوي و جنوبي كاشت مي‌شود و تأثير بسزايي بر معيشت مردم دارد. طبق آمار اعلام شده، با توجه به صادرات 366 ميليون دلاري زعفران و 5.51 ميليارد دلاري كل بخش كشاورزي در سال 90، سهم 7 درصدي صادرات بخش كشاورزي مربوط به زعفران مي‌باشد. اين در حاليست كه حجم توليد اين محصول كمتر از 0.0001 (يك ده هزارم) كل توليد كشاورزي است.

نگاهي به روند تغييرات سطح زير كشت زعفران در سالهاي اخير نشان ميدهد كشت اين محصول به شدت افزايش يافته است به گونه‌اي كه طي 30 سال گذشته سطح زير كشت اين محصول از 4.25 هكتار در سال 60 به 70 هزار هكتار در سال 90 رسيده كه نشان از رشد 16.5 برابري آن دارد. مزيت‌هاي نسبي كاشت زعفران نسبت به ساير محصولات در بسياري از مناطق سبب توجه كشاورزان به اين محصول شده است. نياز به آب كم، تطابق با شرايط خرده مالكي و وجود نيروي كار در فصل برداشت محصول از جمله مزاياي نسبي است.

تحقيقات نشان مي‌دهد بين افزايش سطح زير كشت زعفران و همينطور ميزان وابستگي درآمد سالانه‌ كشاورزان با كم‌آبي رابطه معني‌داري وجود دارد. به طوري‌كه با كاهش بارندگي و منابع آب مناطق جنوبي خراسان در سال‌هاي اخير، كشاورزان اين مناطق به كشت زعفران اقبال بيشتري نسبت به محصولات ديگر نشان داده‌اند. در بسياري از اين مناطق درآمدهاي حاصل از فروش زعفران نقش اساسي در تأمين معيشت مردم منطقه دارد. اقبال روز افزون كشاورزان كشور به اين محصول پر منفعت كه محدود به استان خراسان نمي‌شود، مخاطراتي را به همراه دارد كه عدم توجه كارشناسي مديريت توليد، تجارت و صنايع تبديلي كشاورزي مي‌تواند فرصت‌هاي توسعه اين محصول را به چالشي جدي بدل كند.

*ايران محصول زعفران خود را با واسطه مي‌فروشد

علي‌رغم سهم 96 درصدي ايران در توليد جهاني زعفران، سهم اندكي از تجارت زعفران نصيب ايران مي شود. اين در حالي است كه اسپانيا با حدود 20 تن توليد با 150 تن صادرات در سال سهم عمده اي از تجارت زعفران را به خود اختصاص داده است. ايران زعفران خود را به كشورهاي واسطه مي‌فرستد تا اين كشورها كار بازاريابي را در كشورهاي هدف انجام دهند و سود سرشار حاصل از اين دلالي را نصيب خود كنند. مهمترين كشورهايي كه زعفران ايران را باز صادرات مي‌كند، اسپانيا و امارات متحده عربي هستند.

با توجه به اينكه اغلب توليد كنندگان ايراني هيچ تجربه‌اي براي بازاريابي محصول خود ندارد، مطمئناً افزايش توليد و عرضه اين محصول در سال‌هاي آتي بدون ورود به بازارهاي جديد و عدم افزايش تقاضا، بازار را اشباع كرده و قيمت زعفران افت محسوسي خواهد داشت. نتيجه بي تدبيري امروز و فقدان مديريت يكپارچه در بخش توليد و تجارت زعفران بدون شك بازار اين محصول را با بحران مواجه خواهدكرد.

*غير محتمل‌تر شدن تحقق برند ملي زعفران ايران

در آخرين برنامه توسعه زعفران در سال 89 قرار بر تشكيل برند واحد ملي و حفظ حقوق معنوي آن (حمايت از ثبت خواص و ويژگي هاي زعفران در مبادي بين‌المللي، كدكس غذايي و استاندارد جهاني) شده است. همچنين در اين برنامه ارتقاي سهم تجارت بين‌المللي زعفران از صادرات متوسط سالانه 130تن به 350تن در سال 1400 و ارزآوري بيش از يك ميليارد دلار هدف‌گذاري شده است. اين اهداف از طريق شناسايي و توسعه بازارهاي فروش زعفران و نيز متعادل سازي قيمت داخلي و قيمت‌هاي بين‌المللي ميسر مي‌شود، كه تا كنون محقق نشده است.

با افزايش سالانه بهره‌برداران توليد زعفران و گسترش توليد اين محصول در مناطق مختلف كشور كار واحد كردن برند توليدي اين محصول به جهت تعدد ذينفعان كاري سختر و پيچيده‌تر خواهد شد. اما اگر برند ملي محقق شود، بهره‌برداران جديد سود بالاتر خود را اين خواهند ديد كه به اين طرح ملي اضافه شده و زير چتر برند ملي توليد خود را عرضه كنند.

*توليد غير بهره‌ور به جهت ورود كشاورزان بي‌تجربه

گسترش توليد زعفران در بين بهره‌برداران جديد كه تجربه اين رشته را ندارند و با نحوه كشت صحيح و اصولي زعفران بيگانه‌اند، بهره‌وري توليد اين محصول را با مشكلاتي روبرو كرده به گونه‌اي كه هم‌اكنون كارشناسان مهمترين مشكل توليد زعفران را عملكرد پايين زعفران در كشور مي‌دانند.

متوسط وضعيت عملكرد توليد زعفران ايران در 18 سال مانده به سال 89 برابر با 32/4 كيلوگرم در هر هكتار و مجموع توليد 239 تن در سال 1389 بوده كه در برنامه ملي زعفران هدف‌گذاري شده عملكرد تا سال 1400 به 7 كيلوگرم در هر هكتار و مجموع توليد به 500 تن برسد. اما عملاً شرايط توليد به گونه‌ايست كه رشد محسوسي در عملكرد اين محصول در سال‌هاي اخير مشاهده نشده است.

به‌روز نبودن روش‌هاي ترويج و آموزش كشاورزي در مناطق توليد زعفران و نبود رگولاتور‌هاي تشويقي جهت ارتقاي بهره‌وري اين محصول مهمترين عوامل رشد نيافتگي بهره‌وري اين محصول در كشور است.

*بي‌توجهي به ارتقاي فناوري توليد و فرآوري، فرصتي براي رقبا

ورورد رقباي جديد مثل چين و افغانستان به بازار زعفران لزوم توليد كيفي و ارزان را ايجاب مي نمايد. سوالي كه مطرح است اينكه چرا كشور ايران كه مدت‌هاست انحصار اين محصول با ارزش را در اختيار داشته به فكر ارتقاي فناوري در توليد و فرآوري اين محصول نيفتاده است؟ فناوري‌هاي برداشت و فرآوري محصول زعفران مي‌تواند حاشيه امني را براي توليد ايران در بازارهاي جهاني ايجاد كند. چون در اين صورت است كه مي‌توان محصولي باكيفت تر از رقبا و ارزان‌تر از آن‌ها را وارد بازار كرد. توجه كمي به توليد زعفران و عدم برنامه ريزي صحيح پيرامون ارتقاي فناوري در اين بخش ضربات جدي به اقتصاد اين محصول وارد خواهد كرد. چرا كه در صورت عرضه زعفران ارزان‌تر توسط اين كشورها به راحتي بازار در اختيار كشورهاي رقيب قرار خواهد گرفت و در اين صورت علاوه بر از دست دادن يك منبع خوب ارزآوري، زندگي روستائيان زيادي نيز با مشكل جدي مواجه خواهد شد.

*چالش‌هاي ديگر

از ديگر مسائل موجود در توليد زعفران ايراني مي توان به نوسانات قيمتي محصول،‌ قيمت فزاينده پياز زعفران، هراس از كاشت عمده زعفران به خاطر مسائلي مانند عدم ثبات بازار، نبود سرمايه اوليه كافي با توجه به هزينه‌هاي بالاي كاشت زعفران در سال اول و ارائه تسهيلات اندك و نامناسب براي اين محصول اشاره كرد.

از متوليان كشاورزي و توليد كشور انتظار مي‌رود در سال توليد ملي و حمايت از كار و سرمايه ايراني مديريت نظام‌مندي روي اين محصول محروميت‌زدا و سودآور ارائه دهند و با جدي‌ گرفتن تهديد‌هاي پيش روي اين بخش اقتصادي كشور، موانع پيشرفت را از پيش پاي كشاورزان اين رشته بزدايند.

مركز تحقيقات راهبردي غذا و كشاورزي دانشگاه تهران – كارگروه زعفران

منبع: فارس

تلگر

چهره‌

۱ دیدگاه
  1. محمدصادق :

    ..سلام… خیلی خیلی خوب بود …احسنت.. زنده باشید..این مقاله بیانگر دغدغه های ارزشمندی است که در مراکز دانشگاهی ما مدتی است متولدشده است و امیدوارم در کنار
    این نقدهای موثر و راهبردی با گره خوردن و بهره گیری از تجربیات و نطرات کشاورزان تحصیلکرده
    در عرصه، روی پیشنهادات بیشتر کارشود؛مثلا آموزش و ترویج کشور موظف شود برای کشاورزان
    برنامه های آموزشی ویژه ای طراحی کند و سربازان سازندگی در این زمینه توجیح شوند و از روشهای ترویجی “مدرسه درمزرعه” استفاده کرده ومراقبت میدانی را سازمان دهند. صنف زعفران کاران هر شهرستان برای مزارع پرونده ی کشت زعفران تشکیل دهد و با همکاری مروجین دولتی و مددکاران ترویجی روستایی شرح خدماتی را تهیه و اجرا کنند.. موفق باشید.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: