۷ شهر ۱۳۹۱ ساعت ۰۸:۱۰

ضرورت حذف ارز واسط و استفاده از فرصت نشست سران جنبش عدم تعهد

مسئولان اقتصادی کشور باید به این مهم توجه داشته باشند که ضرورت حرکت به سمت استفاده از مکانیزم مبادلات ارزی، ضرورتی انکار ناپذیر است و کم‌کاری در این زمینه زمینه‌ساز ضربه پذیری بیشتر اقتصاد کشور خواهد شد.

پس از تحريم بانك مركزي ايران و ساير بانك‌هاي ايراني توسط دولت آمريكا و برخي از كشورهاي اروپایی، نقل و انتقالات پول برای فعالان اقتصادی ایرانی با مشکل مواجه شده است. علاوه بر این به دلیل استفاده از دلار در تبادلات اقتصادی خارجی، اکثر فعالیت‌های سازمان‌ها و فعالان ایرانی برای دولت آمریکا قابل رصد بود و در نتیجه به راحتی این تعاملات متوقف می‌گشت. برای مثال یک شرکت ایرانی از یک شرکت ترکیه‌ای کالایی را خریداری می‌نمود و هزینه آن را به دلار از طریق بانک به حساب شرکت فروشنده واریز می‌نمود. بانکی که شرکت ترکیه‌ای نزد آن حساب دارد پیش از دریافت دلارها برای اطمینان از معتبر بودن وجه دلاری نیازمند تأیید بانک مرکزی ایالات متحده-فدرال رزرو- می‌باشد. لذا چون اعتبار دلار وابسته به تأیید نهاد خلق کننده آن یعنی فدرال رزرو است تمامی مبادلات تجاری دلاری از مجاری بانکی تحت کنترل امریکا بوده و به راحتی قابل مسدود شدن است. به عبارت دیگر توانایی رصد مبادلات تجاری ایران برای دولت آمریکا به راحتی امکان پذیر بوده و  از همین طریق می‌تواند فشارهای بیشتری بر ایران وارد نماید.

در نتیجه ضروری است تا استفاده از ارز واسط دلار در تبادلات خارجی به حداقل رسیده تا آسیب کمتری از ناحیه تحریم متوجه ایران شود. سئوال مهم این است که چگونه می‌توان ارز واسط را از تبادلات خارجی حذف نمود؟

توافق‌نامه‌های مبادله ارزی (Currency swap)

تیرماه سال جاری خبری مبنی بر انعقاد توافق‌نامه‌ مبادله ارزی میان دو اقتصاد بزرگ دنیا، چین و برزیل منتشر شد. هدف از این توافق‌نامه استفاده از ارزهای محلی در تبادلات دو کشور است. حجم این توافق‌نامه معادل با ۳۰ میلیارد دلار آمریکا می‌باشد.[۱] این نوع توافق‌نامه با نام Currency swap معروف است و یکی از نتایج آن حذف ارز واسط از تبادلات دو کشور می‌باشد. روش کار در این مبادله ارزی به این صورت است که بانک‌های مرکزی دو کشور با یکدیگر توافق می‌نمایند تا معادل ارزش توافق ‌شده، حسابی با پول رایج خود برای کشور مقابل در یکی از بانک‌های داخلی افتتاح نمایند. به عبارت دیگر بانک مرکزی چین حسابی با استفاده از یوآن  معادل ۳۰ میلیارد دلار آمریکا، برای برزیل نزد یکی از بانک‌های چینی افتتاح می‌کند و بانک مرکزی برزیل نیز معادل همان ۳۰ میلیارد دلار، حسابی با رئال نزد یکی از بانک‌های برزیلی برای بانک مرکزی چین افتتاح می‌نماید. در طول مدت توافق‌نامه نرخ برابری یوآن و رئال برابر خواهد بود. حال اگر یک تاجر چینی بخواهد از کشور برزیل کالا و یا خدماتی را وارد نماید، مبلغ آن را به صورت یوآن به بانک چینی پرداخت می‌نماید و تاییده آن را دریافت می‌نماید. سپس تاییده را به طرف برزیلی خود می‌دهد. طرف برزیلی تاییده را نزد بانک برزیلی برده و معادل طلب خود را به رئال دریافت می‌نماید و محصولات و یا خدمات را به تاجر چینی می‌دهد. همین عمل به صورت عکس می‌تواند اتفاق بیفتد. پس از گذشت زمان مورد توافق که به طور معمول شش ماهه می‌باشد، بانک‌های دو طرف میزان تعاملات انجام شده را محاسبه نموده و در نهایت با یکدیگر تسویه می‌نمایند.

اگر تراز تجاری دو کشور برابر باشد، به راحتی تسویه مالی رخ خواهد داد، اما اگر یک طرف صادرات بیشتری به طرف دیگر داشت، به معنای این است که در انتهای بازه زمانی از آن کشور طلب‌کار می‌شود که این طلب را می‌تواند به صورت ارز واسط یا طلا و یا مواد خام دریافت نماید. آنچه که دارای اهمیت است این است که به میزان زیادی استفاده از ارز واسط در تبادلات دو کشور کاهش یافته و در نتیجه تقاضای ارزی نیز در درون این کشورها کاهش می‌یابد.

مکانیزم تبادلات ارزی به شدت مورد توجه اقتصادهای بزرگ غیر غربی قرار گرفته است. دولت چین تاکنون ۲۰ توافق‌نامه مبادله ارزی با کشورهای مختلف منعقد نموده است که در میان آنها ژاپن و برزیل نیز حضور دارند. حرکت چین به آن اندازه دارای اهمیت است که به این رویکرد چین اصطلاح «دیپلماسی مبادله ارزی» را نسبت داده‌اند. دلیل آن نیز واضح است. دولت چین به دنبال کاهش تسلط دلار در اقتصاد جهانی است و تنها راه این کار استفاده از مکانیزم مبادله ارزی است. کاهش قدرت دلار به معنای کاهش قدرت دولت آمریکا می‌باشد.

نشست عدم تعهد و فرصت توسعه مبادله ارزی

همانطور که اشاره شد حرکت به سمت حذف ارز واسط در مبادلات تجاری خارجی، ضرورتی انکار ناپذیر برای جمهوری اسلامی ایران است. در شرایط کنونی که جنگی تمام عیار در حوزه اقتصادی می‌باشد، استفاده از فرصت‌ها بسیار اهمیت دارد. اجلاس شانزدهم سران کشورهای عضو جنبش عدم تعهد، یکی از فرصت‌های بی‌نظیری است که در اختیار ایران قرار گرفته است و نباید این فرصت از دست برود.

بانک مرکزی مهم‌ترین بازیگر

برای استفاده از فرصت اجلاس، مهمترین بازیگر بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بوده که می‌تواند در حاشیه این اجلاس با کشورهای شریک تجاری ایران به مذاکره بپردازد. متاسفانه در چند ماه اخیر علی رغم آنکه بانک مرکزی می‌توانست فعالیت‌های بسیاری در مواجهه با تحریم انجام دهد، تحرکات جدی از این نهاد مشاهده نشده است. اما اجلاس عدم تعهد می‌تواند فرصتی برای جبران زمان از دست رفته باشد.

در این اجلاس کشورهای مهمی حضور دارند که اگر بتوان توافق‌نامه مبادله ارزی را با آنها پایه‌گذاری کرد بسیاری از مشکلات پیش‌آمده برطرف خواهد شد.

برای این کار اقدمات زیر مورد نیاز است و ضروری است بانک مرکزی آنها را به دقت انجام دهد:

۱-    شناسایی کشورهای هدف: در میان کشورهای شرکت‌کننده در اجلاس، کشورهای همچون هند، عراق، افغانستان، پاکستان حضور دارند که برای تجارت خارجی ایران دارای اهمیت می‌باشند. در قدم اول این کشورها باید شناسایی شوند و از میان آنها چند کشور برای مذاکره انتخاب شوند.

۲-    بررسی وضعیت تبادلات تجاری با کشورهای هدف: قدم بعدی در انعقاد توافق‌نامه مبادله ارزی بررسی دقیق وضعیت فعلی تبادلات تجاری میان دو کشور است تا بتوان پایه توافق‌نامه مبادله ارزی را به درستی ایجاد نمود.

۳-    ترسیم سناریو‌های مختلف توافق‌نامه: پس از بررسی وضعیت تبادلات تجاری لازم است تا سناریوهای مختلف برای شروع مبادله ارزی و ادامه آن بررسی شود و چند سناریوی اصلی انتخاب شود. متغیرهایی مانند مدت زمان دوره‌های تسویه، نرخ برابری، سرعت رشد اعتبار توافق‌نامه و در نهایت نحوه تسویه در انتهای دوره؛ باید تعیین شوند.

۴-    مذاکره با مقامات کشورهای هدف: در گام آخر باید مذاکرات انجام شود و تلاش شود تا موافقت آنها برای این کار جلب شود. خوشبختانه اجلاس فرصت مناسبی را برای این کار مهیا نموده است.

مسئولان اقتصادی کشور باید به این مهم توجه داشته باشند که ضرورت حرکت به سمت استفاده از مکانیزم مبادلات ارزی، ضرورتی انکار ناپذیر است و کم‌کاری در این زمینه زمینه‌ساز ضربه پذیری بیشتر اقتصاد کشور خواهد شد. حال که وزارت خارجه با دیپلماسی خود توانسته فرصت بی‌نظیری را ایجاد نماید،‌ مسئولین اقتصادی و به طور خاص بانک مرکزی باید تلاش خود را برای به نتیجه رساندن این فرصت انجام دهند.



[۱]www.bbc.co.uk/news/business-18545978

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: